Տրիսուր
| քաղաքային տարածք, քաղաք, մեծ քաղաք և բնակավայր | ||
|---|---|---|
| Տրիսուր | ||
 | ||
| 10°31′12″N 76°12′36″E / 10.52000°N 76.21000°E | ||
| Երկիր |  Հնդկաստան | |
| Համայնք | Thrissur district? | |
| Մակերես | 101,42 կմ² | |
| ԲԾՄ | 47 մետր | |
| Պաշտոնական լեզու | մալայլամ | |
| Բնակչություն | 315 596 մարդ (2011) | |
| Հեռախոսային կոդ | 487 | |
| Փոստային դասիչ | 680001 | |
| Պաշտոնական կայք | corporationofthrissur.org | |
| ||
Տրիսուր, նախկինում հայտնի որպես Տիրուսիվապպերուր և Տրիչուր (մալայալամ՝ തൃശൂർ), Հնդկաստանի Կերալա նահանգի կենտրոնական մասում տեղակայված քաղաք: Բնակչության թվով Կերալայի չորրորդ խոշոր քաղաքն է, որն առաջացրել է քաղաքային ագլոմերացիա․ վերջինս նահանգում զբաղեցրել է երրորդ, իսկ Հնդկաստանում՝ 20-րդ հորիզոնականը (2011 թվականի տվյալներով 1,854,783 բնակիչ)[1][2]։ Տրիսուր շրջանի վարչական կենտրոնն է[3]։ Տրիսուրը նաև Կոչինի իշխանության մայրաքաղաքն է: Քաղաքը գտնվում է նահանգի մայրաքաղաք Տիրուվանանտապուրամից 300 կմ հյուսիս-արևմուտք ընկած տարածքում:
Տրիսուրը հայտնի է որպես «Կերալայի մշակութային մայրաքաղաք»: Տրիսուր քաղաքը զարգացել է Շիվային նվիրված Վադակկուննաթամ տաճարի շուրջ: Տրիսուրը Կերալայի կարևոր մշակութային և հոգևոր կենտրոն է, որի հետ կապված են բազմաթիվ տոներ, պատմական և կրոնական իրադարձություններ:
Տրիսուր անվանումը մալայալամ լեզվից «Տիրու-Շիվա-Պերուր» հին անվան կրճատումն է, որը թարգմանվում է որպես «Սուրբ Շիվայի քաղաք»:
Մոտակա օդանավակայանը գտնվում է Կոչինում:
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Նախապատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Դեռևս քարե դարում Տրիսուրի տարածաշրջանում գոյություն են ունեցել մարդկային բնակավայրեր: Դա են հաստատում Ռամավարմապուրամում, Կուտուրում, Չերուրում և Վիլլադամում առկա մեգալիտիկ հուշարձանները[4]։ Ռամավարմապուրամի հուշարձանը գրանիտե մենհիր է: Ռամավարմապուրամի հուշարձանն ունի 15 ոտնաչափ բարձրություն և 12 ոտնաչափ լայնություն: 1944 թվականից այն գտնվում է Հնագիտական վարչության պաշտպանության ներքո: Տեղաբնիկներին հուշարձանը հայտնի է որպես Պադակկալու կամ Պուլաչիկկալու: Մենհիրները նշում են հին պանթեոնների տեղերը և վերաբերում են Կերալայի պատմության մեգալիտիկ շրջանին, որը տևել է մ. թ. ա. 1000 թվականից մինչև մ. թ. 500 թվականը[5]։ Բոլոր հուշարձանների տեղադրման ժամանակը գնահատվում է մոտավոր: Որոշ փորձագետներ դրանք վերագրում են նեոլիթի ժամանակաշրջանին: Հնարավոր է, որ Ռամավարմապուրամյան մենհիրը պատրաստվել է Սանգամի ժամանակաշրջանում[6]։
Դոլմեններ և ժայռափոր քարանձավներ են հայտնաբերվել Պորկուլամում, Չիրամանենգադում, Էյյալում, Կատտակամբալում և Կակկադում: Չնայած պահպանության ռեժիմին՝ Պորկուլամի դոլմենը գտնվում է վատ վիճակում: Հուշարձանը հայտնաբերվել է նշանավոր պրոֆեսոր Բ. Կ. Տապարի կողմից 1949-1950 թվականներին[4]։ Այլ մեգալիտիկ հուշարձաններ են հայտնաբերվել Տրիսուրի Արյաննուրում: Այստեղ հայտնաբերվել են այնպիսի հուշարձաններ, ինչպիսիք են Կուդակկալլուն կամ Տոպպիկկալլուն (սնկի կամ հովանոցի տեսք ունեցող քարեր) և «Մունիմադան» (սրբի կացարան)[7]։ Արյաննուրի լատերիտային բլուրների բարձրությունը կարող է հասնել մինչև 50 մետրի: Արյաննուրի մասին մեկ այլ հիշատակություն էլ վերաբերում է 15-րդ դարի սկզբին հրատարակված «Չանդրոտսավամ» պոեմին[7]։
Նախագաղութային շրջան
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Տարածաշրջանը կարևոր դեր է խաղացել հնագույն և միջնադարյան ժամանակաշրջաններում Կերալայի և արտաքին աշխարհի միջև առևտրային կապերի ամրապնդման գործում: Տրիսուրի քաղաքական պատմության վաղ շրջանը կապված է Չերա դինաստիայի հետ, որը իշխել է Սանգամի ժամանակաշրջանում և վերահսկել ժամանակակից Կերալա և Տամիլնադ նահանգների մեծ մասը: Հետագայում տարածաշրջանը մտել է Կոչին պետության կազմի մեջ: XIV-XV դարերում Տրիսուրն անցել է Կոժիկոդեի զаմորինների վերահսկողության տակ:
Գաղութային ժամանակաշրջան
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]XVI դարում Տրիսուրն անցել է պորտուգալացիների վերահսկողության տակ: XVII դարի սկզբին՝ Պորտուգալական կայսրության թուլացմամբ, քաղաքի նկատմամբ վերահսկողությունն անցել է դանիացիներին: Դանիացիների օգնությամբ Կոչինի իշխող ընտանիքը հետ է գրավել Տրիսուրը 1710 թվականին[8]։
Տրիսուրի նշանակությունն աճել է Կոչինի գահին Սակտան Տամպուրանի (1769-1805) բարձրանալուց հետո: Նա Կոչին պետության մայրաքաղաքը Մատտանչերիից տեղափոխեց Տրիսուր և սահմանափակեց նամբուդիրի կաստայի իշխանությունը, որը վերահսկում էր Տրիսուր շրջանի տաճարների մեծ մասը: Մահարաջան հատեց Վադակկուննաթամ տաճարի շրջակայքի անտառը և հիմնեց Տրիսուր Պուրամ փառատոնը: Սակտան Տամպուրանը Տրիսուրը վերածել է Հարավային Հնդկաստանի կարևոր ֆինանսական և առևտրային կենտրոնի՝ Հնդկաստանի հարևան շրջաններից հրավիրելով ասորական քրիստոնյաների և բրահմանների ընտանիքների[8]։
Սակայն 1750-1760-ական թվականներին Մայսուրի սուլթան Հայդեր Ալին նվաճեց Տրիսուրը և այն դարձրեց Մայսուրի իշխանության կախյալ տիրույթ: 1786 թվականին նրա որդին՝ Տիպու Սուլթանը, կրկին հարձակվեց քաղաքի վրա՝ ավերելով նասրանի քրիստոնյաների եկեղեցիները և հինդուիստական տաճարները[9]։ Նա փորձում էր տեղի քրիստոնյաներին և հինդուիստներին դարձնել մահմեդական: Նրա ներխուժումից քաղաքի տնտեսությունը խարխլվել էր[10]։ Շրիրանգապատտանամի պատերազմի արդյունքում Տիպու Սուլթանը նահանջել է քաղաքից։ Նույն ժամանակահատվածում Սակտան Տամպուրանի ժառանգորդ Ռամա Վարմա 10-րդը պայմանագիրն է ստորագրել Բրիտանական Արևելահնդկական ընկերության հետ, համաձայն որի՝ Կոչինը դարձել է անգլիացիների կախյալ տիրույթ:
Ազգային-ազատագրական շարժում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ազգային-ազատագրական շարժումն իրական խթան ստացավ 1919 թվականին Հնդկական ազգային կոնգրեսի ձևավորումից հետո: 1921 թվականին քաղաքացիական անհնազանդության շարժումը ներգրավել է մեծ թվով կողմնակիցներ: 1927 թվականին Մահաթմա Գանդին այցելել է Վիվեկոդայամ դպրոց[11]։ 1934 թվականին Գանդին կրկին այցելել է Տրիսուր՝ Կրիշնա Մենոնի փաստաբանական գրասենյակի բացման ժամանակ: Այդ շենքը հետագայում հայտնի է դարձել որպես «Գանդի Մանդիրամ»[12]։ Այդ նույն տարում Կոչինի իշխանության դիվան Ռ. Կ. Շանմուկան Չետտին (1935-1941 թվականներ) քաղաքում բացել է քաղաքապետարան և հյուրատուն (Ռամանիլայամ): Այդ շենքերն այսօր էլ մնում են Կերալայի քաղաքականության կիզակետում:
Հետգաղութային շրջան
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1947 թվականին, երբ Հնդկաստանն անկախություն է ստացել Բրիտանիայից, Տրիսուրը մտել է Կոչինի իշխանության կազմի մեջ: 1949 թվականի հուլիսի 1-ին ստեղծվել է Տրիսուրի շրջանը՝ վարչական կենտրոնը Տրիսուրում:
Տրիսուրը հաճախ անվանում են Կերալա նահանգի մշակութային մայրաքաղաք:
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Տրիսուրը տեղակայված է հնդկական Կերալա նահանգի կենտրոնական մասում: Քաղաքը գտնվում է Կոչին քաղաքից 75 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք, Կոյմբատուրից 133 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք և Կոժիկոդեից 144 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք[13]։ Լակկադիվյան ծովից քաղաքը բաժանում են Տրիսուր Կոուլ ջրաճահճային տարածքները, որոնք կատարում են բնական դրենաժի գործառույթ՝ պաշտպանելով քաղաքը ջրհեղեղներից, որոնցից տուժում են Կերալա նահանգի այլ քաղաքներ[14][15][16][17]։ Լճակները, գետերն ու ջրանցքները նույնպես պաշտպանում են քաղաքը ջրհեղեղներից մուսսոնների սեզոնին և կանխում ստորգետնյա ջրերի աղակալումը: Քաղաքը տեղակայված է Պալակկադի հարթավայրերի լայն հատվածում[18]։ Քաղաքի երկրաբանական հիմքը կազմում են արքեյան գնեյսները և բյուրեղային թերթաքարերը[19]։ Տրիսուրը տեղակայված է Հնդկական տեկտոնական սալի կենտրոնին մոտ և ենթակա է համեմատաբար փոքր սեյսմիկ ակտիվության:
Կլիմա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ըստ Կյոպպենի կլիմայական դասակարգման՝ քաղաքի կլիման արևադարձային մուսսոնային է: Քանի որ քաղաքը գտնվում է Կերալա նահանգի առափնյա մասի հարավ-արևմուտքում, Տրիսուրը ենթարկվում է օդի ջերմաստիճանի չնչին տատանումների թե՛ օրվա, թե՛ ամբողջ տարվա ընթացքում: Ամառը տևում է մարտից մայիս, հունիսից սեպտեմբեր տևում է մուսսոնային սեզոնը: Հոկտեմբեր և նոյեմբեր ամիսները կազմում են հետմուսսոնային սեզոնը: Ձմեռը, որը տևում է դեկտեմբերից փետրվար, մյուս սեզոնների համեմատ փոքր-ինչ ավելի զով է և քամոտ[20]։
| {{{location|{{{վայրը|}}}}}}ի կլիմայական տվյալները | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի |
| Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 35.9 (96.6) |
39.7 (103.5) |
40.4 (104.7) |
39.9 (103.8) |
38.3 (100.9) |
36.2 (97.2) |
33.0 (91.4) |
33.3 (91.9) |
35.3 (95.5) |
35.4 (95.7) |
34.9 (94.8) |
35.5 (95.9) |
40.4 (104.7) |
| Միջին բարձր °C (°F) | 33.1 (91.6) |
34.8 (94.6) |
35.7 (96.3) |
34.9 (94.8) |
33.3 (91.9) |
30.2 (86.4) |
29.5 (85.1) |
29.8 (85.6) |
30.6 (87.1) |
31.5 (88.7) |
32.0 (89.6) |
32.0 (89.6) |
32.2 (90) |
| Միջին ցածր °C (°F) | 22.2 (72) |
22.7 (72.9) |
24.4 (75.9) |
25.1 (77.2) |
24.7 (76.5) |
23.6 (74.5) |
23.0 (73.4) |
23.1 (73.6) |
23.0 (73.4) |
22.9 (73.2) |
22.9 (73.2) |
22.5 (72.5) |
23.3 (73.9) |
| Ռեկորդային ցածր °C (°F) | 16.5 (61.7) |
16.9 (62.4) |
18.9 (66) |
19.9 (67.8) |
20.2 (68.4) |
19.6 (67.3) |
18.5 (65.3) |
19.6 (67.3) |
20.3 (68.5) |
18.0 (64.4) |
16.9 (62.4) |
16.6 (61.9) |
16.5 (61.7) |
| Անձրևի տեղումներ մմ (դյույմ) | 0.4 (0.016) |
19.0 (0.748) |
27.8 (1.094) |
60.1 (2.366) |
214.3 (8.437) |
615.8 (24.244) |
596.6 (23.488) |
484.4 (19.071) |
320.6 (12.622) |
289.7 (11.406) |
95.9 (3.776) |
8.4 (0.331) |
2732,9 (107,594) |
| Միջ. անձրևոտ օրեր | 0.1 | 0.7 | 1.7 | 3.8 | 8.3 | 22.0 | 23.6 | 18.3 | 13.8 | 12.0 | 4.8 | 0.8 | 109.9 |
| % խոնավություն | 46 | 47 | 59 | 66 | 71 | 82 | 82 | 80 | 78 | 77 | 70 | 57 | 68 |
| աղբյուր: India Meteorological Department[21] | |||||||||||||
Մուսսոնային սեզոնին քաղաքում նկատվում են ուժեղ հորդառատ անձրևներ։ Տեղումների տարեկան միջին նորմն ստացվում է 3000 մմ: Մուսսոնները սովորաբար գալիս են հարավ-արևմուտքից մայիսի վերջին շաբաթվա ընթացքում։ Հուլիսից հետո տեղումների ինտենսիվությունը մեծանում է։ Քաղաքում միջինը լինում է 124 անձրևային օր[20]։
Բնակչություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Քաղաքի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների[22][23]՝
| 1941 | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 57500 | 69500 | 73000 | 76200 | 77900 | 74600 | 317526 | 325474 |
Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Տրիսուրի բնակչությունը կազմել է 325 474 մարդ: Տղամարդիկ կազմում են բնակչության 48,6%-ը, կանայք՝ 51,4%-ը։ Բնակչության խտությունը կազմում է 3130 մարդ/կմ²։ Սեռերի հարաբերակցությունը 1,092/1,000 է։ Ընտանիքի միջին չափը՝ 4,27 մարդ։ Քաղաքի բնակչության 0,30%-ն ապրում է հետնախորշերում:
Գրագիտության մակարդակը՝ 95,5%։ Հինդուիստներ՝ 56%, քրիստոնյաներ՝ 40%, մուսուլմաններ՝ 4%։
Քույր քաղաքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Հայտնի բնիկներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Շալինի Կումար՝ դերասանուհի
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «PROVISIONAL POPULATION TOTALS, CENSUS OF INDIA 2011» (PDF). Census India. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2016-03-06-ին. Վերցված է 2011-10-28-ին.
- ↑ «COMPARATIVE STUDY OF DECADAL GROWTH OFSTATE/DISTRICTS 1991-2001, 2001-2011» (PDF). Census India. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2016-01-31-ին. Վերցված է 2011-10-28-ին.
- ↑ «Districts Profile». Thrissur District. Արխիվացված է օրիգինալից 2011-06-16-ին. Վերցված է 2010-09-22-ին.
- 1 2 «A tour of heritage sites in Thrissur». The Hindu. Chennai, India. 2009-12-04. Արխիվացված է օրիգինալից 2009-12-08-ին. Վերցված է 2010-07-09-ին.
- ↑ S Hemachandran, ««Monuments Embossing History»» (PDF).
{{cite web}}: CS1 սպաս․ url-status (link), Kerala Calling, July 2007. Retrieved 24 January 2009 - ↑ V V K Valath (1992). Keralathile Sthalacharithrangal: Thrissur Jilla,(Malayalam: കേരളത്തിലെ സ്ഥലചരിത്രങ്ങള്: തൃശ്ശൂര് ജില്ല) p.217. Kerala Sahithya Akadamy, Thrissur.
- 1 2 «Students prepare manual on flora». The Hindu. Chennai, India. 2005-03-04. Արխիվացված է օրիգինալից 2007-11-27-ին. Վերցված է 2010-07-09-ին.
- 1 2 «Brief History» (PDF). Kerala Government. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012-04-26-ին. Վերցված է 2011-06-27-ին.
- ↑ «History». St. Anthony's Forane Church. Արխիվացված է օրիգինալից 2011-10-06-ին. Վերցված է 2011-06-27-ին.
- ↑ «Tipu Sultan: as known in Kerala». VOI Books. Արխիվացված է օրիգինալից 2018-02-22-ին. Վերցված է 2011-06-27-ին.
- ↑ «Thrissur school remembers Mahatma's visit». The Hindu. Chennai, India. 2010-10-15. Արխիվացված է օրիգինալից 2011-10-13-ին. Վերցված է 2011-07-11-ին.
- ↑ «Barrister Krishna Menon's forgotten story». CityJournal. Արխիվացված է օրիգինալից 2015-09-23-ին. Վերցված է 2011-07-11-ին.
- ↑ «Geography and Climate» (PDF). ADB. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012-06-12-ին. Վերցված է 2010-05-16-ին.
- ↑ «Warning bells in Kole». The Hindu. Արխիվացված է օրիգինալից 2007-10-16-ին. Վերցված է 2012-06-23-ին.
- ↑ «Agriculture-wetland interactions and sustainability of rice cultivation in the Kole land, Kerala» (PDF). Jeena T Srinivasan. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2013-07-29-ին. Վերցված է 2012-06-23-ին.
- ↑ «Project to protect kole wetlands». The Hindu. Արխիվացված է օրիգինալից 2011-04-24-ին. Վերցված է 2012-06-23-ին.
- ↑ «Migratory fish spotted in kole land». The Hindu. Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-19-ին. Վերցված է 2012-06-23-ին.
- ↑ Jose AI, Paulose S, Prameela P & Bonny BP (eds), 2002, «Package of Practices Recommendations: Crops». Արխիվացված է օրիգինալից 2005-12-19-ին., Kerala Agricultural University. Retrieved 18 January 2006
- ↑ «Geography». Thrissur Municipal Corporation. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-04-26-ին. Վերցված է 2010-11-27-ին.
- 1 2 «Climate». Kerala Government. Արխիվացված է օրիգինալից 2011-02-08-ին. Վերցված է 2010-09-22-ին.
- ↑ «Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020» (PDF). India Meteorological Department. Վերցված է April 8, 2024-ին.
- ↑ «INDIA: urban population». Populstat.info. Արխիվացված է օրիգինալից 2013-02-17-ին. Վերցված է 2013-01-20-ին.
- ↑ «ALPHABETICAL LIST OF TOWNS AND THEIR POPULATION» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2011-07-21-ին. Վերցված է 2023-03-04-ին.
{{cite web}}: Unknown parameter|deadlink=ignored (|url-status=suggested) (օգնություն) - ↑ «Embassy of the Russian Federation in The Republic of India». Արխիվացված է օրիգինալից 2014-02-04-ին. Վերցված է 2014-05-27-ին.
- ↑ «Mayors of Yessentuki City in Russia and Thrissur in India approved on singing the Twin city agreement | Mission of Rossotrudnichestvo in the Republic of India». Արխիվացված է օրիգինալից 2014-02-19-ին.
 | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տրիսուր» հոդվածին։ |
| ||||||||||
