Տոչկա (մարտավարական հրթիռային համալիր)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տոչկա-Ու մարտավարական հրթիռային համալիրը՝ զորահանդեսից առաջ՝ Եկատերինբուրգում

Տոչկա (ռուս.՝ То́чка) (ըստ Ռուսաստանի Դաշնության Գլխավոր Հրթիռա-Հրետանային վարչության ցուցիչի՝ ռուս.՝ индекс ГРАУ - 9Կ79 ռուս.՝ 9K79), ըստ ՆԱՏՕ-ի կոդային նշանակման՝ ԷսԷս-21 Սկարաբ Ա (անգլ.՝ SS-21 Scarab A, կարդացվում է «Սկարաբ-էյ»), ըստ Միջին և փոքր հեռավորության հրթիռների վերացման մասին պայմանագրիՕՏՌ-21` ռուս.՝ ОТР-21) — դիվիզիայի մակարդակի խորհրդային մարտավարական հրթիռային համալիր (1980-ական թվականներ վերջից փոխանցված է բանակային օղակ[1]) մշակվել է Կոլոմնայի մեքենաշինական կոնստրուկտորական բյուրոյի կողմից՝ Սերգեյ Պավելի Նեպոբեդիմու (ռուս.՝ Непобедимый, Сергей Павлович) գլխավորությամբ:

Ստեղծման պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մշակումը սկսվել է ԽՍՀՄ Մինիստրների սովետի № 148-56 առ 4 մարտի 1968 թվականի որոշմամբ:

9Կ79 «Տոչկա» դիվիզիայի հրթիռային համալիրի պետական փորձարկումներն անցկացվել են 1970-1975 թթ.: Պաշտոնապես ԽՍՀՄ բանակի սպառազինության մեջ է ընդունվել 1975 թվականին, թեպետ հրթիռների սերիական արտադրությունը սկսվել է 1973 թվականին[2]։

«Տոչկա-Ռ» հրթիռային համալիրը՝ մարտագլխիկի պասսիվ ռադիոլոկացիոն ինքնաուղղորդմամբ, սպառազինության մեջ է ընդունվել 1983 թվականին։[2]

9Կ79-1 «Տոչկա-Ու» հրթիռային համալիրը (ՆԱՏՕ-ի ինդեքսավորմամբ՝ Սկարաբ Բ) մինչև 120 կմ մեծացված հրաձգության հեռավորությամբ պետական փորձարկումներն անցել է 1986-1988 թթ.[2]: Զորքեր է սկսել մտնել 1989 թվականին:

Հրթիռների արտադրությունը կատարվել է Վոտկինսկի մեքենաշինական (այլ տվյալներով՝ Պետրոպավլովսկի ծանր մեքենաշինության գործարանում, Ղազախստան)[3][4], մնացած բաղադրամասերի արտադրությունը կատարվել է ամբողջ ԽՍՀՄ-ում։

Կազմակերպորեն այս հրթիռային համալիրը կարող է ներկայացվել բրիգադի կազմում, որի մեջ մտնում են 2—3 դիվիզիոն։ Յուրաքանչյուր հրթիռային դիվիզիոնը ունի 2—3 մեկնարկային մարտկոց՝ յուրաքանչյուրում 2—3-ական արձակման կայանք։ Ուստի, հրթիռային մեկ բրիգադի կազմում կարող է լինել 8-ից մինչև 27 արձակման կայանք (ԱԿ)։

Համառոտ պատմական տեղեկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]



Կաղապար:Значения Կաղապար:Карточка ракеты

Հրթիռը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Տոչկա» («Տոչկա-Ու») մարտավարական համալիրի հրթիռը իրենից ներկայացնում է թռիչքի ամբողջ ընթացքում կառավարելի միաստիճան պինդվառելիքային բալիստիկ հրթիռ, որը կազմված է 9Մ79 (9Մ79Մ, 9Մ79-1) հրթիռից, Х-անման դասավորությամբ ղեկերից և թևերից և թռիչքի ժամանակ չանջատվող գլխամասից (ԳՄ)։

Հրթիռային մասը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրթիռային մասը (ՀՄ) կատարում է ԳՄ-ի՝ նպատակակետին հասցնելու գործառույթը և կազմված է ՀՄ-ի կորպուսից՝ նավիրանից, որը ներառում է սարքավորումային, շարժիչային, պոչային բաժանմունքներից, աէրոդինամիկ մակերևույթից և երկու կաբելային բնից, ինպէս նաև շարժիչային կայանքից (ՇԿ) և կառավարման բորտհամակարգի սարքավորումներից (ԿԲՍ)։ ՀՄ-ի կառուցվածքում օգտագործված են հաջող ինժեներատեխնիկական լուծումներ[Ն 1][Ն 2][Ն 3]:

Շարժիչային տեղակայանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միառեժիմային պինդվառելիքային հրթիռային շարժիչը իրենից ներկայացնում է այրման խցիկ՝ ծայրափողակային բլոկով և նրանում տեղաբաշխված վառելիքային լիցքով և բոռնկման համակարգով։

Ղեկավարման բորտահամակարգը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրթիռն ունի ինքնավար, իներցիոն կառավարման բորտհամակարգ, ղեկակայունացնող հարթակով (ՂԿՀ) և նավիրանային թվային հաշվիչ համալիրով (ՆԻԹՀՀ)։

Գլխամասերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

9Կ79 հրթիռային համալիրի մշակման և շահագործման տարիների ընթացքում նրա համար ստեղծվել է մարտական հանդերձման լայն անվանակարգ.

  • 9Ն39 — հատուկ միջուկային գլխամաս՝ 9Մ79Բ (9Մ79-1Բ) հրթիռի կազմում, ԱԱ-60 տիպի միջուկային լիցք, 10 - 100 կիլտոննա հզորությամբ տրոտիլային համարժեք.
  • 9Ն64 — հատուկ միջուկայիւն գլխամաս, 200 կիլոտոննա (այլ տվյակլներով՝ 100 կիլոտոննա).
  • 9Մ79Բ2, միջուկային մարտագլխիկ 200 կիլոտոննա (այլ տվյակլներով՝ 100 կիլոտոննա).
  • 9Ն123Ֆ — բեկորա-ֆուգասային գլխամաս. 482 կգ. խոցման մակերեսը՝ 2—3 հեկտար.
  • 9Ն123Կ — կասետային ռումբ, խոցման մակրեսեը՝ 3,5—7 հեկտար. բաց տեղանքում գտնվող կենդանի ուժի և չզրահապատված մարտական տեխնիկայի խոցման համար.
  • 9Ն123Ֆ-Ռ (9Ն123Ֆ-Ռ2, 9Ն123Ֆ-Ռ3) — բեկորա-ֆուգասային, խոցման մակերեսը՝ մինչև 2 հեկտար.
  • 9Ն123Գ — հատուկ քիմիական հրթիռ. ընդամենը՝ 60,5 կգ թունավոր նյույթերով.
  • 9Ն123Գ2-1 — հատուկ քիմիական կասետ. ընդամենը՝ 50,5 կգ թունավոր նյութեր.

Արձակման կայանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արձակման կայանք 9Պ129 և կողքին՝ 9Յա234 կոնտեյներ

Համալիրի սարքավորումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարտավարա-տեխնիկական բնութագրերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փակագծերում տրված են տվյալներ՝ «Տոչկա-Ու»-ի համար։

  • Հեռահարությունը.
    • առնվազն. 15 (15) կմ[6]
    • առավելագույն. 70 (120) կմ
  • Հրթիռի արագությունը. 300-500 մ/վ[7][8]
  • Մեկնարկային զանգվածը. 2010 կգ
  • Շարժիչի քարշուժը. 9788 կգվ
  • Աշխատանքի ժամանակը. 18—28 վс[9]
  • Տեղ հասնելու-թռչելու ժամանակը՝ առավելագույն հեռավորության վրա՝ 136 վայրկյան[10]
  • Մարտական մասը (ՄՄ). մինչև 482 կգ զանգվածով՝ սովորական, միջուկային և քիմիական հանդերձանքով, ըստ անվանակարգի
  • Արձակման նախապատրաստման ժամանակը.
    • № 1 պատրաստականությունից. 2 րոպե
    • երթից։ 16 րոպե
  • Արձակման կայանքի զանգվածը (հրթիռով և հաշվարկով). 18145 կգ
  • ԱԿ-ի՝ հրթիռով տեղափոխման առավելագույն արագությունը.
    • մայրուղով՝ 60 կմ/ժ
    • հողածածկ ճանապարհներով. 40 կմ/ժ
    • ճանապարհազուրկ տարածքում՝ 15 կմ/ժ
    • լողանցելիս՝ 80 կմ/ժ
  • Մարտական մեքենաների ընթացքային պաշարը՝ ըստ վառելիքի (լրիվ բեռնվածությամբ)։ 650 կմ
  • Մարտական մեքենայի տեխնիկական ռեսուրսը՝ 15000 կմ
  • Անձնակազմը՝ 4 մարդ

Հրթիռների ծախսը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարտական կիրառումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաղապար:Trivia

Մարտական գործողությունները Չեչնիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Տոչկա-ՈՒ» համալիրն օգտագործվել է Ռուսաստանի ԶՈՒ-ի 58-րդ համազորային բանակի կողմից՝ Չեչնիայում պատերազմի ժամանակ։

Ուկրաինա (2014)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարտավարական հրթիռային համալիրն օգտագործվել է Ուկրաինայի արևելքում՝ Նովոռոսիայում Կիևի մղած պատերազմում[11][12] 28 июля 2014 года по высоте Саур-Могила был нанесен удар двумя оперативно-тактическими ракетами «Точка-У» 19-й ракетной бригады ВСУ.[13][14]

Ներխուժումը Եմեն (2015)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատահարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուկրաինա (2000)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օպերատորներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տոչկա-ՈՒ. զորահանդես. Բաքու. 26 հունիսի 2011 թ.:

Հանված է սպառազինությունից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Для крепления ракеты на направляющей ПУ в походном положении
  2. На заднем бугеле дополнительно имеется фиксатор для крепления ракеты на СПУ и ТЗМ (от продольного перемещения) и удержания ракеты при подъёме направляющей
  3. Датчик схода включает рулевой привод ракеты при сходе её с направляющей ПУ. Момент срабатывания датчика является началом отсчёта программы полёта.
  4. Точные данные о наличии у Армении ракетного комплекса 9К79 «Точка» отсутствуют, однако на форуме сайта Militaryrussia.ru были представлены фотографии СПУ 9П129 с макетами ракет на параде в г. Ереване

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ленский А. Г., Цыбин М. М., Советские сухопутные войска в последний год Союза ССР. Справочник. СПб. Издательство В&К, 2001, страница 266, страница 294, isbn 5-93414-063-9
  2. 2,0 2,1 2,2 http://zato-znamensk.narod.ru/History.htm
  3. В. Шестериков. Розы и ракеты.|http://www.niva-kz.narod.ru/Jurnals/04-2007.pdf%7Cиздание. Нива. Астана. издательство. Нива. 2007. выпуск 4. страницы 155-161. accessdate 2010-06-14. Объём 1,5 МБ.
  4. DIMMI (11.05.2010 00:38:00)։ «9К79 Точка - SS-21 SCARAB»։ Отечественная военная техника (после 1945 г.)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-20-ին։ Վերցված է 2010-06-14 
  5. 5,0 5,1 5,2 Трембач Е. И., Есин К. П., Рябец А. Ф., Беликов Б. Н. «Титан» на Волге. От артиллерии к космическим стартам / Под общей ред. В. А. Шурыгина. — Волгоград: Станица-2, 2000. — С. 53-56. — 1000 экз. — ISBN 5-93567-014-3
  6. Высокоточный тактический ракетный комплекс «Точка-У»
  7. [1] MILITARY INFORMANT
  8. [2] ВОЕННЫЕ НОВОСТИ
  9. Двигательная установка ракеты 9М79 | Ракетная техника
  10. «Точка-У» (9К79, SS-21 «Scarab»), тактический ракетный комплекс — ОРУЖИЕ РОССИИ, Информационное агентство
  11. Analysis: Ukraine rebels claim Tochka ballistic missile shoot-down | IHS Jane's 360
  12. Ukraine@war: Ukraine destroys TerroRussian base with Tochka-U ballistic missile
  13. История подвига украинского спецназа, который не оценен по заслугам | Міністерство оборони України
  14. Аналіз ведення АТО та наслідків вторгнення РФ в Україну у серпні-вересні 2014 року | Міністерство оборони України
  15. Military Balance 2013, էջ 217
  16. ПОЛИТКОМ.РУ: Информационный сайт политических комментариев
  17. Military Balance 2013, էջ 219
  18. Military Balance 2013, էջ 410
  19. Military Balance 2013, էջ 222
  20. KN-02,Short-range ballistic missile
  21. 9К79 Точка — SS-21 SCARAB
  22. Military Balance 2013, էջ 191, 194
  23. Military Balance 2013, էջ 404
  24. "zvo1997_09", Юрчин В., Сухопутные войска Сирии. издание Зарубежное военное обозрение, М., 1997, выпуск 606, номер 9, страницы 22-24. issn 0134-921X
  25. Military Balance 2013, էջ 201
  26. Федотов Д., Сухопутные войска республики Болгария, Зарубежное военное обозрение, М., 1995, номер 5, страницы 22-26, issn 0134-921X
  27. 27,0 27,1 Валецкий О. В., Лямин Ю. Ю., Распространение ракетных технологий в третьем мире, Пушкино, издательство Центр стратегической конъюнктуры, 2013, страницы 5, 60, isbn 978–5–906233–34–9

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Первов М. Отечественное ракетное оружие 1946-2000. — М.: АКС-Конверсалт, 1999. — С. 52-53. — 141 с.
  • Трембач Е. И., Есин К. П., Рябец А. Ф., Беликов Б. Н. «Титан» на Волге. От артиллерии к космическим стартам / Под общей ред. В. А. Шурыгина. — Волгоград: Станица-2, 2000. — С. 53-56. — 176 с. — 1000 экз. — ISBN 5-93567-014-3, ББК 63.3(2)6
  • Широкорад А. Б. Энциклопедия отечественного ракетного оружия 1918-2002 / Под общей ред. А. Е. Тараса. — Мн.: Харвест, 2003. — С. 441-443. — 544 с. — (Библиотека военной истории). — 5100 экз. — ISBN 985-13-0949-4

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այլալեզու ռեսուրսներ