Տոմաշովկայի գետտո
| Թեմայով վերաբերում է | Հոլոքոստ  | |
|---|---|---|
| Երկիր | Բելառուս | |
| Վարչատարածքային միավոր | • Brescki rajon • Tamašoŭski sieĺsaviet • Tamašoŭka | |
| Կոորդինատներ | 51°33′20″N 23°36′11″E | |
Տոմաշովկայի գետտո (1942 թվականի հուլիս), հրեական գետտո, հրեաների հարկադիր վերաբնակեցման վայր Բրեստի շրջանի Բրեստի շրջանի Տոմաշովկա գյուղում և հարակից բնակավայրերում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նացիստական Գերմանիայի զորքերի կողմից Բելառուսի տարածքի գրավման ժամանակ հրեաների հետապնդման և ոչնչացման գործընթացում:
Պատերազմ և Տոմաշովկայի օկուպացիա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը Տոմաշովկա գյուղը գտնվել է Լեհաստանի կազմում, Լեհաստանի բաժանումից հետո այն ընդգրկված էր ԽՍՀՄ-ի կազմում։ 1941 թվականի հունիսին գրավվել է Վերմախտի կողմից և մինչև 1944 թվականի հուլիսի 22-ը գտնվել է գերմանական օկուպացիայի տակ[1][2]։
Գետտոյի ստեղծում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1942 թվականի հուլիսին գերմանացիները, հետևողականորեն իրականացնելով հրեաների ոչնչացման նացիստական ծրագիրը, Տոմաշովկայում ստեղծել են գետտո՝ «Ռայնեկե ֆիրմա» անունով։ Այնտեղ են քշվել մոտ 2200 հրեաներ՝ ոչ միայն տեղացի, այլև մոտակա վայրերից[3][1][4]։
Գետտոն զբաղեցրել է 1,5 քառակուսի կիլոմետր տարածք[1]։ Սովից և ցրտից մահացող կիսամերկ բանտարկյալներին անընդհատ ծեծել են[5]։
Գետտոյի ոչնչացում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Համակարգված զանգվածային սպանությունները սկսել են իրականացվել գետտոյի կազմակերպումից անմիջապես հետո: Գնդակահարություններն իրականացրել են Դոմաչևոյում տեղակայված ժանդարմերիայի հեծելազորային էսկադրոնը, ոստիկանությունը և ՍԴ զոնդերկոմանդան[6]։ Ավելի քան Տոմաշովկայի գետտոյի ավելի քան 500 հրեաներ սպանվել են գազվագեններում[5]։
Ըստ որոշ տվյալների՝ հուլիսի վերջին, այլ տվյալներով՝ 1942 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Տոմաշովկայում բոլոր հրեաները սպանվել են։ Վերջին բանտարկյալներին չորս օրվա ընթացքում սպանել են Կոմարովսկի դաշտում՝ գյուղից 1,5 կմ հարավ-արևելք գտնվող հակատանկային խրամատի մոտ, Վլոդավա-Բրեստ ճանապարհի աջ կողմում՝ 500 մետր հեռավորության վրա[7][5][1]։
Հիշատակ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1954 թվականին հրեաների ցեղասպանության զոհերի գերեզմանին տեղադրվել է կոթող։ Բրեստի շրջանի «Հիշողության գրքում» հրապարակվել են Տոմաշովկայում սպանված հրեաների ոչ ամբողջական ցուցակները[8]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Холокост на территории СССР, 2011, էջ 983
- ↑ «Памяць. Брэсцкi раён»., 1998, էջ 246
- ↑ «Памяць. Брэсцкi раён»., 1998, էջ 183—184
- ↑ Свидетельствуют палачи, 2010, էջ 143
- ↑ 5,0 5,1 5,2 «Памяць. Брэсцкi раён»., 1998, էջ 184
- ↑ «Памяць. Брэсцкi раён»., 1998, էջ 183
- ↑ Справочник о местах принудительного содержания, 2001
- ↑ «Памяць. Брэсцкi раён»., 1998, էջ 320
Աղբյուրներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Գրքեր և հոդվածներ
- Г.К. Кісялёў (галоўны рэдактар), Л.К. Грышко, А.Л. Петрашкевіч i iнш. (рэдкал.), В.П. Россіхiн (укладальнік) «Памяць. Брэсцкi раён». — Мн.: «БЕЛТА», 1998. — 574 с. — ISBN 985-6302-13-7(բելառուս.)
- Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Минск: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.
- Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.
- Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Минск: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.
Լրացուցիչ գրականություն
- Черноглазова Р. А., Хеер Х. Трагедия евреев Беларуси в 1941—1944 гг.: сборник материалов и документов. — Изд. 2-е, испр. и доп.. — Минск: Э. С. Гальперин, 1997. — 398 с. — 1000 экз. — ISBN 978-985-6279-02-0.
- Смиловицкий Л. Л. Катастрофа евреев в Белоруссии, 1941—1944. — Тель-Авив: Библиотека Матвея Черного, 2000. — 432 с. — ISBN 9789657094242.