Jump to content

Տղամարդկանց առողջություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Symbol of Mars, representing men and symbol of the staff of Hermes, representing medicine
Տղամարդկանց առողջության խորհրդանիշը Ասկլեպիոսի կապույտ գավազանն է, որը տեղադրված է տղամարդկանց սեռի սև խորհրդանիշի վրա

Տղամարդկանց առողջություն, տղամարդու ամբողջական ֆիզիկական, հոգեկան և սոցիալական բարեկեցության վիճակ, և ոչ միայն հիվանդությունների կամ վնասվածքների բացակայություն[1]։ Տղամարդկանց և կանանց առողջության տարբերությունները կարող են պայմանավորված լինել կենսաբանական, վարքագծային և սոցիալական գործոններով (օր.՝ մասնագիտություն)[2]։ Տղամարդկանց առողջությունը հաճախ կապված է կենսաբանական գործոնների հետ, ինչպիսիք են տղամարդու վերարտադրողական համակարգը կամ այն հիվանդությունները, որոնք պայմանավորված են միայն տղամարդկանց հատուկ հորմոններով կամ առավել արտահայտված են տղամարդկանց մոտ[3]։ Որոշ հիվանդություններ, որոնք հանդիպում են երկու սեռերի մոտ էլ, օրինակ՝ քաղցկեղը կամ վնասվածքները, կարող են տարբեր կերպ արտահայտվել տղամարդկանց և կանանց մոտ։ Որոշ հիվանդություններ վիճակագրորեն ավելի հաճախ են հանդիպում տղամարդկանց մոտ։ Վարքագծային գործոնների տեսանկյունից՝ տղամարդիկ ավելի հաճախ հակված են անառողջ կամ ռիսկային վարքագծի և ավելի քիչ են դիմում բժշկական օգնության։ Տղամարդիկ կարող են բախվել նաև խնդիրների, որոնք անմիջականորեն կապված չեն կենսաբանության հետ, օրինակ՝ բժշկական օգնության հասանելիության սեռային տարբերություններ կամ այլ սոցիալ-տնտեսական գործոններ[4][5][6]։ Սուբսահարական Աֆրիկայից դուրս տղամարդիկ ավելի մեծ ռիսկի են ենթարկվում ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ով վարակվելու, ինչը հաճախ կապված է ոչ անվտանգ և երբեմն ոչ կամավոր սեռական հարաբերությունների հետ[7][8]։

Սահմանում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տղամարդկանց առողջությունը ընդգրկում է տղամարդկանց ֆիզիկական, հոգեկան և սոցիալական բարեկեցության վիճակը և այն խնդիրների շրջանակը, որոնք հատուկ են տղամարդկանց կամ իրենց վրա ազդում են այլ կերպ, քան՝ կանանց։ Դրանք կարող են ներառել վերարտադրողական առողջության, սեռական առողջության, սրտանոթային առողջության, հոգեկան առողջության, ինչպես նաև քաղցկեղի կանխարգելման և բուժման հետ կապված հարցերը։ Տղամարդկանց առողջությունը ներառում է նաև կենսակերպի գործոններ, ինչպիսիք են սննդակարգը, ֆիզիկական ակտիվությունը և սթրեսի կառավարումը, ինչպես նաև առողջապահական ծառայություններին հասանելիությունը և կանխարգելիչ միջոցառումները[9]։

Կյանքի տևողություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած համաշխարհային մասշտաբով կյանքի միջին տևողության ընդհանուր աճին, տղամարդկանց կյանքի տևողությունը միշտ պակաս է կանանցից՝ անկախ ռասսայից և աշխարհագրական տարածաշրջանից[10][11]։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ )[12] տվյալներով՝ տղամարդկանց և կանանց կյանքի տևողության միջին տարբերությունը 2016 թվականից կազմել է մոտ 4.4 տարի։ Կյանքի տևողությունը վիճակագրական չափանիշ է, որը ներկայացնում է միջին տարիների քանակը, որը նա կարող ապրել՝ ըստ ներկայիս մահացության մակարդակի։ Այն սովորաբար հաշվարկվում է ծննդյան պահին և կարող է տարբերվել՝ կախված սեռից, ռասսայից և գտնվելու վայրից։ Օրինակ՝ կյանքի տևողությունը զարգացած երկրներում ավելի բարձր է, քան զարգացող երկրներում, և կանանց կյանքի տևողությունն ընդհանուր առմամբ գերազանցում է տղամարդկանց կյանքը։

Y-axis is women's life expectancy, ranging 50–90 years old. X axis is men's life expectancy ranging from 50–90 years old. On the graph plot, there are different colored circular bubbles representing different countries, as well as the world in grey. The size of these bubbles is proportional to the population of the countries they represent. The graph shows that women's life expectancy is consistently higher than men's worldwide.
Տղամարդկանց և կանանց կյանքի տևողության համաշխարհային համեմատություն տարբեր երկրներում

Այնուամենայնիվ, կյանքի տևողության միջին տարբերությունը տարբերվում է ըստ երկրների, և ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում այն փոքր է[13]։ Տղամարդկանց կյանքի տևողության ընդհանուր նվազմանը նպաստում են կենսաբանական, վարքային և սոցիալական գործոնները, սակայն յուրաքանչյուր գործոնի անհատական նշանակությունը դեռ պարզ չէ[14]։ Ընդհանուր առմամբ, առողջության նկատմամբ վերաբերմունքը սեռերի միջև տարբերվում է․ տղամարդիկ սովորաբար ավելի քիչ են նախաձեռնողական լինում առողջական օգնության որոնման գործում, ինչը հանգեցնում է ավելի վատ առողջական արդյունքների[15]։

Տղամարդկանց ներգրավումը առողջապահական քարոզարշավների ժամանակ բարդ է։ Հիմնականում նշվում է, որ գենդերային զգայուն մոտեցման ընդունումը մեծ արժեք ունի տղամարդկանց ներգրավման և պահպանման համար առողջապահական նախաձեռնություններում[16]։ Կենսաբանական ազդեցությունները տղամարդկանց ցածր կյանքի տևողության վրա ներառում են գենետիկա և հորմոններ։ Տղամարդկանց համար 23-րդ քրոմոսոմային զույգը բաղկացած է X և Y քրոմոսոմներից, մինչդեռ կանանց մոտ կան երկու X քրոմոսոմ[10]։ Y քրոմոսոմը փոքր է և պարունակում է ավելի քիչ գեներ[10]։ Այս տարբերությունը կարող է նպաստել տղամարդկանց և կանանց կյանքի տևողության տարբերությանը[17], քանի որ կանանց հավելյալ X քրոմոսոմը կարող է փոխհատուցել հիվանդություններ առաջացնող գեներ մյուս X քրոմոսոմից[10]։ Տղամարդիկ երկրորդ X քրոմոսոմ չունեն, այդ պատճառով էլ կորցնում են այս հնարավոր պաշտպանությունը[18]։ Հորմոնալ առումով՝ տեստոստերոնը հանդիսանում է հիմնական տղամարդկային սեռական հորմոնը, որը կարևոր դեր է խաղում տղամարդկանց մոտ և որոշակի չափով կանանց մոտ։ Տեստոստերոնի ցածր մակարդակը տղամարդկանց շրջանում համարվում է սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկային գործոն։ Ընդհակառակը՝ բարձր տեստոստերոնի մակարդակները կարող են նպաստել ցեցի հիպերտրոպիայի և պրոստատայի հիվանդությունների զարգացմանը։ Այս հորմոնալ գործոնները ուղիղ ազդեցություն ունեն տղամարդկանց կյանքի տևողության վրա՝ կանանց համեմատ։

Վարքային գործոնների առումով տղամարդիկ ավելի շատ են օգտագործում ալկոհոլ, նյութեր և ծխախոտ՝ համեմատած կանանց հետ, ինչը հանգեցնում է թոքերի քաղցկեղի, սիրտանոթային հիվանդությունների և լյարդի ցիռոզի բարձր ծավալների[10][19]։ Շարժունության պակասը, որը կապված է բազմաթիվ քրոնիկ հիվանդությունների հետ, նույնպես ավելի հաճախ է նկատվում տղամարդկանց շրջանում։ Այս հիվանդությունները ազդում են տղամարդկանց կյանքի ընդհանուր տևողության վրա[20]։ Օրինակ՝ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ 2010 թվականին 3.14 միլիոն տղամարդ մահացել է ալկոհոլի չափից շատ օգտագործման հետ կապված պատճառներով, մինչդեռ կանանց շրջանում այս թիվը կազմել է 1.72 միլիոն։ Տղամարդիկ կանանց համեմատ ավելի հաճախ են իրագործում 30-ից ավելի ռիսկային վարքագծեր[21][22], որոնք կապված են morbidity-ի, վնասվածքների և մահացության բարձրացման հետ[23][24]։ Բացի այդ՝ չնայած տղամարդիկ կանանց համեմատ շատ ավելի քիչ են ինքնասպանության փորձեր անում, նրանց մոտ ինքնասպանության մահվան ցուցանիշները զգալիորեն ավելի բարձր են[25].[23][24]։ Տղամարդկանց առողջության սոցիալական որոշիչ գործոնները ներառում են, օրինակ, ֆիզիկական և քիմիական վնասակար գործոնների հետ աշխատանքի բարձր մակարդակի ազդեցությունը՝ համեմատած կանանց հետ[15]։ Պատմականորեն տղամարդիկ ավելի մեծ աշխատանքային սթրեսի էին ենթարկվում, ինչը բացասաբար էր ազդում նրանց կյանքի տևողության վրա՝ բարձրացնելով զարկերակային բարձր ճնշման, սրտի կաթվածի և ուղեղի ինսուլտի ռիսկերը[10]։ Այնուամենայնիվ, քանի որ կանանց մասնակցությունը աշխատանքային ոլորտում օրեցօր ավելի է հաստատվում, այս ռիսկերը այլևս չեն համարվում բացառապես տղամարդկային[10]։

Մենթալ (հոգեկան) առողջություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սթրեսս

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեև սթրեսսի մեծ մասը տղամարդկանց և կանանց մոտ արտահայտվում է նմանատիպ ախտանիշներով, այնուամենայնիվ տղամարդիկ կարող են սթրեսը զգալ և արտահայտել այլ կերպ։ Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի տվյալներով[26]՝ տղամարդիկ ավելի քիչ հավանական է, որ սթրեսի մասին տեղեկացնեն՝ նշելով դրա էմոցիոնալ և ֆիզիկական ախտանիշները, համեմատած կանանց հետ[26]։ Ըստ նույն տվյալների՝ տղամարդիկ սթրեսի ժամանակ ավելի հակված են սոցիալական մեկուսացման և ավելի հաճախ են հայտնում[26], որ չեն ձեռնարկում որևէ քայլ սթրեսը հաղթահարելու համար։ Տղամարդիկ ավելի հաճախ, քան կանայք, սթրեսսի աղբյուր են նշում աշխատանքը, մինչդեռ կանայք ավելի հաճախ են սթրեսի աղբյուր համարում փողը և տնտեսության վիճակը[26]։ Տղամարդկանց մոտ հոգեբանական սթրեսը կապված է տարբեր բարդությունների հետ, որոնք կարող են ազդել առողջության վրա, այդ թվում՝ բարձր արյան ճնշում և դրան հաջորդող սրտանոթային հիվանդացություն և մահացություն, սիրտանոթային հիվանդություններ[27], էրեկցիայի խանգարում (իմպոտենցիա[28]) և հնարավոր պտղաբերության նվազում[29](ցածր լիբիդոյի և սեռական հարաբերությունների հաճախության նվազման հետևանքով)։[30] Հայրերը կարող են զգալ սթրես երեխայի ծննդից առաջ և հետո (պերինատալ շրջան[31])։ Սթրեսի մակարդակը, որպես կանոն, բարձրանում է հղիության վերջին շրջանում մինչև ծննդաբերությունը, ապա նվազում է ծննդից հետո հետծննդյան ուշ շրջանում[31]։ Սթրեսի բարձրացմանը հայրերի մոտ կարող են նպաստել հղիության հանդեպ բացասական վերաբերմունքը[31], հայր դառնալու հետ կապված դերային սահմանափակումները, ծննդաբերության վախը և նորածնի խնամքի հարցում ինքնավստահության պակասը[31]։ Այս սթրեսը բացասաբար է ազդում հայրերի վրա․ այն կապված է հոգեկան առողջության խնդիրների՝ ներառյալ անհանգստության, դեպրեսիայի, հոգեբանական լարվածության և հոգնածության հետ[31]։

Վնասակար նյութերի չարաշահման խանգարումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նյութերի չարաշահման խանգարումը և ալկոհոլի չարաշահման խանգարումը սահմանվում են որպես նյութերի վնասակար օգտագործման օրինաչափություն՝ տրամադրությունը փոփոխելու նպատակով[32]։ Ալկոհոլը ամենատարածված չարաշահվող նյութերից մեկն է, և տղամարդկանց մոտ ալկոհոլի չարաշահման խանգարում առաջանալու հավանականությունը մինչև երկու անգամ ավելի բարձր է, քան կանանց մոտ[33]։ Ալկոհոլի օգտագործման գենդերային տարբերությունները համընդհանուր են[34], թեև դրանց չափերը տարբերվում են։ Տղամարդկանց մոտ ավելի հաճախ է հանդիպում մեծ քանակությամբ և կարճ ժամանակում խմելը (binge drinking), մինչդեռ կանայք ավելի հաճախ են երկարաժամկետ պահպանում զերծ մնալու վարքագիծը[35]։ Բացի այդ, տղամարդիկ ավելի հակված են չարաշահել այլ նյութեր, ինչպիսիք են թմրանյութերը․ ԱՄՆ-ում տղամարդկանց մոտ ողջ կյանքի ընթացքում տարածվածությունը կազմում է 11.5%[34], մինչդեռ կանանց մոտ՝ 6.4%։ Տղամարդիկ ավելի հաճախ են դառնում նյութերից կախված և դրանք չարաշահում ընկերական միջավայրի ճնշման ազդեցությամբ՝ համեմատած կանանց հետ[35]։

Ռիսկեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վնասակար նյութերի և ալկոհոլի չարաշահման խանգարումները կապված են տղամարդկանց և կանանց մոտ հանդիպող տարբեր հոգեկան առողջության խնդիրների հետ[36]։ Հոգեկան խնդիրները ոչ միայն կարող են[35] առաջանալ ալկոհոլի չափից շատ օգտագործման հետևանքով, այլև կարող են դառնալ դրա չափազանց օգտագործման պատճառ։ Ալկոհոլի օգտագործման հիմնական պատճառներից մեկը տրամադրությունը կամ հոգեկան վիճակը փոխելու ցանկությունն է[35]։ Ալկոհոլը կարող է ժամանակավորապես թուլացնել անհանգստության և դեպրեսիայի զգացումները, և որոշ մարդիկ այն օգտագործում են որպես ինքնաբուժման միջոց՝ փորձելով հակազդել այդ բացասական զգացումներին[37]։ Սակայն ալկոհոլի օգտագործումը կարող է սրել արդեն գոյություն ունեցող հոգեկան առողջության խնդիրները[38]։ Ապացույցները ցույց են տալիս, որ մեծ քանակությամբ ալկոհոլ օգտագործող կամ ապօրինի նյութեր կիրառող մարդիկ ավելի խոցելի են հոգեկան առողջության խանգարումներ զարգացնելու բարձր ռիսկի նկատմամբ։ Հոգեկան խանգարումներ ունեցող տղամարդիկ, օրինակ՝ հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումով[39], կրկնակի ավելի հավանական է, քան կանայք, որ զարգացնեն նյութերի չարաշահման խանգարում[40]։

Բուժում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոգեկան առողջության և նյութերի չարաշահման խանգարումների բուժման հարցում տղամարդկանց և կանանց միջև նկատվել են որոշ տարբերություններ[41]։ Կանայք ավելի հաճախ դիմում են իրենց ընտանեկան (առաջնային) բուժաշխատողներին և հայտնում հոգեկան առողջության խնդիրների մասին, մինչդեռ տղամարդիկ ավելի հաճախ դիմում են նեղ մասնագիտական և ստացիոնար բուժօգնության[42]։ Տղամարդիկ ավելի հավանական է, քան կանայք[43], որ իրենց առողջապահական ծառայություններ մատուցողին տեղեկացնեն[43] ալկոհոլի չարաշահման խնդիրների մասին։ Միացյալ Նահանգներում նյութերի չարաշահման խանգարումների բուժման մեջ ներգրավված տղամարդկանց թիվը գերազանցում է կանանց թվին։ Վաղ բուժման միջամտությունները, թե՛ տղամարդկանց, թե՛ կանանց մոտ, ապահովում են ավելի բարենպաստ արդյունքներ հոգեկան առողջության համար[44]։

Ինքնասպանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ըստ առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (WHO) կողմից ներկայացված 2015 թ. տվյալների՝ տղամարդկանց և կանանց տարիքի ինքնասպանության ցուցանիշների համաշխարհային քարտեզ

Ինքնասպանության դեպքերի թիվը տղամարդկանց շրջանում բարձր է, սակայն հասարակության մեջ հաճախ բավարար տեղեկացվածություն չկա այս խնդրի մասին[45][46]։ Ինքնասպանությունը համաշխարհային մասշտաբով մահվան 13-րդ գլխավոր պատճառն է, և աշխարհի շատ շրջաններում տղամարդիկ կանանց համեմատ ավելի հաճախ են մահանում ինքնասպանության հետևանքով[47], թեև կանայք ավելի հաճախ են ինքնասպանության փորձեր անում[46][48][49]։ Սա հայտնի է որպես «ինքնասպանական վարքի գենդերային պարանոքսը»[48]։ Համաշխարհային առողջապահության կազմակերպության տվյալներով՝ 2016[50] թվականին ինքնասպանությունների հարաբերակցությունը տղամարդկանց և կանանց միջև կազմել է մոտ 1.8:1։ Այս գենդերային տարբերությունը զգալիորեն տարբերվում է երկրների միջև։ Օրինակ՝ Միացյալ Թագավորությունում և Ավստրալիայում տղամարդկանց և կանանց միջև հարաբերակցությունը մոտավորապես 3:1 է, իսկ ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում և Արգենտինայում՝ մոտ 4:1[51][52][53][54]։ Հարավային Աֆրիկայում տղամարդկանց ինքնասպանության մակարդակը հինգ անգամ գերազանցում է կանանց ցուցանիշը։ Արևելյան Ասիայի երկրներում գենդերային տարբերությունը ինքնասպանությունների մակարդակում[55] համեմատաբար փոքր է՝ տղամարդկանց և կանանց հարաբերակցությունը տատանվում է 1:1-ից մինչև 2:1[56]։ Գենդերային այս տարբերության պատճառները բազմազան են՝ տղամարդիկ ավելի հաճախ կիրառում են մահացու մեթոդներ, ինչպիսիք են կախվածությունը, ածխաթթու գազով թունավորումը և մահացու զենքերի օգտագործումը[57]։ Բացի այդ, տղամարդկանց սոցիալականացման առանձնահատկությունները և հասարակությունում նրանց ավանդական դերային ճնշումները նույնպես նպաստում են ինքնասպանությունների այս տարբերությանը տղամարդկանց և կանանց միջև[51][58][59]։

Ռիսկի գործոններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինքնասպանական վարքագծի հետ կապված ռիսկային գործոնները տարբեր են տղամարդկանց և կանանց շրջանում[48][60][61], ինչը նպաստում է ինքնասպանությունների մակարդակների անհամաչափությանը.[62][63][64]։ Ինքնասպանությունը բարդ երևույթ է և չի կարելի պայմանավորել միայն մեկ պատճառով, սակայն հոգեբանական, սոցիալական և հոգեբուժական գործոններն են կարևոր.[58][61][65]։

Հոգեկան հիվանդությունը հանդիսանում է հիմնական ռիսկային գործոն թե՛ տղամարդկանց, թե՛ կանանց համար.[62][63][65]։ Ինքնասպանության հետ հաճախ կապվում են դեպրեսիան, բիպոլյար խանգարումը, շիզոֆրենիան և նյութերի չարաշահման խանգարումները.[33][66]։

Հոգեկան հիվանդություններից բացի՝ տղամարդկանց մոտ ինքնասպանության ռիսկը մեծացնում են սոցիալական գործոնները, ինչպիսիք են գործազրկությունը և աշխատանքային սթրեսը.[48][67][68]։ Ալկոհոլի չարաշահման խանգարումը տղամարդկանց շրջանում շատ ավելի տարածված ռիսկային գործոն է.[58][59][67][69], որը ավելացնում է դեպրեսիայի և ակամա գործողությունների հավանականությունը։ Տղամարդիկ ալկոհոլի չարաշարման խանգարում զարգացնելու հավանականությամբ կրկնակի ավելի հաճախ են ենթարկվում, քան կանայք։

Օգնության դիմելու անհամարձակությունը ևս տարածված ռիսկային գործոն է տղամարդկանց մոտ.[58][59][67][69], որը հիմնված է ներքինացված տղամարդկային հմայիչ պատկերացումներում։ Ավանդական տղամարդկային ստերեոտիպները պահանջում են ուժ և հանդուրժողականություն, իսկ խոցելիության որևէ նշան, օրինակ.[70][71] ՝ հոգեկան առողջության ծառայություններին դիմելը, ընկալվում է որպես թույլ ու տղամարդկային արժանապատվությունը խախտող։

Արդյունքում՝ տղամարդկանց մոտ դեպրեսիան հաճախ քիչ է ախտորոշվում և հաճախ բուժում չի ստանում, ինչը կարող է հանգեցնել ինքնասպանության[59][72]։

Նախանշաններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախանշանների հայտնաբերումը կարևոր է ամբողջ աշխարհում ինքնասպանությունների մակարդակը նվազեցնելու համար, հատկապես տղամարդկանց շրջանում, քանի որ նրանց տագնապը կարող է արտահայտվել այնպիսի ձևերով, որոնք հեշտ չեն նկատվում[57][73][74]։ Օրինակ՝ դեպրեսիան և ինքնասպանության մտքերը կարող են արտահայտվել զայրույթի, թշնամական վերաբերմունքի և գրգռվածության ձևով[58][73]։ Բացի այդ, ռիսկային վարքագիծը և խուսափողական վարքագիծը տղամարդկանց մոտ կարող են ավելի հաճախ դիտվել[58][69]։

Սեռերի միջև տարբերություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստորև ներկայացված են հիվանդություններ կամ վիճակներ, որոնք համեմատած կանանց հետ ավելի հաճախ են հանդիպում տղամարդկանց մոտ։

Սիրտանոթային հիվանդություններ։

Շնչառական համակարգի հիվանդություններ։

Հոգեկան առողջության խնդիրներ։

Քաղցկեղ:

Սեռական առողջություն:

Այլ հիվանդություններ և վիճակներ:

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ WHO Definition of Health. «Archived copy». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 6-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link) Preamble to the Constitution of the World Health Organization as adopted by the International Health Conference, New York, 19–22 June 1946; signed on 22 July 1946 by the representatives of 61 States (Official Records of the World Health Organization, no. 2, p. 100) and entered into force on 7 April 1948.
  2. ↑ «Men's Health». medlineplus.gov. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
  3. ↑ Almost Every Type of Cancer Kills More Men Than Women, Study Shows https://healthland.time.com/2011/07/13/almost-every-type-of-cancer-kills-more-men-than-women-study-shows/ Արխիվացված 2024-06-13 Wayback Machine Time, 13 July 2011
  4. ↑ Williams DR (2003). «The health of men: structured inequalities and opportunities». Am J Public Health. 93 (5): 724–31. doi:10.2105/ajph.93.5.724. PMC 1447828. PMID 12721133.
  5. ↑ "Men’s Health and Primary Care: Improving Access and Outcomes". http://www.ecoo.info/wp-content/uploads/2013/11/mens-health-and-primary-care-emhf-roundtable-report.2013.medium-res.pdf
  6. ↑ "The State of Men’s Health in Europe". http://ec.europa.eu/health/population_groups/docs/men_health_report_en.pdf 978-92-79-20167-7 doi:10.2772/60721
  7. ↑ «Is the US the only country where more men are raped than women?». The Guardian. 2012 թ․ փետրվարի 21. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
  8. ↑ «Gender Statistics Manual». United Nations Statistics Division. 2015 թ․ մայիս. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-02-23-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
  9. ↑ Bardehle D, Dinges M, White A (2016 թ․ հուլիս). «Was ist Männergesundheit? Eine Definition» (PDF). Gesundheitswesen (Review) (գերմաներեն). 78 (7): e30–9. doi:10.1055/s-0035-1564077. PMID 26492389.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 «Mars vs. Venus: The gender gap in health». Harvard Medical School. Harvard Health Publishing. 2010 թ․ հունվար. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
  11. ↑ «Life Expectancy by Country 2019». World Population Review. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
  12. ↑ «Global Health Observatory data on Life Expectancy». World Health Organization.
  13. ↑ Thornton, Jacqui (2019 թ․ ապրիլի 5). «WHO report shows that women outlive men worldwide». BMJ. 365: l1631. doi:10.1136/bmj.l1631. PMID 30952650. S2CID 96448990.
  14. ↑ Ortiz-Ospina, Esteban; Beltekian, Diana. «Why do women live longer than men?». Our World in Data. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
  15. 1 2 Baker, Peter; Dworkin, Shari L; Tong, Sengfah; Banks, Ian; Shand, Tim; Yamey, Gavin (2014 թ․ մարտի 6). «The men's health gap: men must be included in the global health equity agenda». Bulletin of the World Health Organization. 92 (8): 618–620. doi:10.2471/BLT.13.132795. PMC 4147416. PMID 25197149. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ նոյեմբերի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
  16. ↑ Nicolson, Gail Helena; Hayes, Catherine B.; Darker, Catherine D. (2021 թ․ սեպտեմբերի 2). «A Cluster-Randomised Crossover Pilot Feasibility Study of a Multicomponent Intervention to Reduce Occupational Sedentary Behaviour in Professional Male Employees». International Journal of Environmental Research and Public Health. 18 (17): 9292. doi:10.3390/ijerph18179292. PMC 8431104. PMID 34501882.
  17. ↑ «Testosterone — What It Does And Doesn't Do». Harvard Medical School. Harvard Health Publishing. 2015 թ․ հուլիսի 16. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
  18. ↑ Morris, Paul D; Channer, Kevin S (2012 թ․ ապրիլի 23). «Testosterone and cardiovascular disease in men». Asian Journal of Andrology. 14 (3): 428–435. doi:10.1038/aja.2012.21. PMC 3720171. PMID 22522504.
  19. ↑ «World Health Report 2014» (PDF). World Health Organization. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
  20. ↑ Nicolson, Gail; Hayes, Catherine; Darker, Catherine (2019 թ․ օգոստոսի 22). «Examining total and domain-specific sedentary behavior using the socio-ecological model – a cross-sectional study of Irish adults». BMC Public Health. 19 (1): 1155. doi:10.1186/s12889-019-7447-0. PMC 6704626. PMID 31438911.
  21. ↑ Williams, David R. (2003 թ․ մայիս). «The Health of Men: Structured Inequalities and Opportunities». American Journal of Public Health. 93 (5): 724–731. doi:10.2105/ajph.93.5.724. PMC 1447828. PMID 12721133.
  22. ↑ Courtenay, W. H. (2000). «Constructions of masculinity and their influence on men's well-being: a theory of gender and health». Social Science & Medicine. 50 (10): 1385–1401. doi:10.1016/s0277-9536(99)00390-1. ISSN 0277-9536. PMID 10741575. S2CID 15630379.
  23. 1 2 Miranda-Mendizabal, Andrea; Castellví, Pere; Parés-Badell, Oleguer; Alayo, Itxaso; Almenara, José; Alonso, Iciar; Blasco, Maria Jesús; Cebrià, Annabel; Gabilondo, Andrea; Gili, Margalida; Lagares, Carolina; Piqueras, José Antonio; Rodríguez-Jiménez, Tiscar; Rodríguez-Marín, Jesús; Roca, Miquel; Soto-Sanz, Victoria; Vilagut, Gemma; Alonso, Jordi (2019 թ․ հունվարի 12). «Gender differences in suicidal behavior in adolescents and young adults: systematic review and meta-analysis of longitudinal studies». International Journal of Public Health. 64 (2): 265–283. doi:10.1007/s00038-018-1196-1. PMC 6439147. PMID 30635683.
  24. 1 2 Freeman, Aislinné; Mergl, Roland; Kohls, Elisabeth; Székely, András; Gusmao, Ricardo; Arensman, Ella; Koburger, Nicole; Hegerl, Ulrich; Rummel-Kluge, Christine (2017 թ․ հունիսի 29). «A cross-national study on gender differences in suicide intent». BMC Psychiatry. 17 (1): 234. doi:10.1186/s12888-017-1398-8. PMC 5492308. PMID 28662694.
  25. ↑ Moore, Fhionna; Taylor, Shanice; Beaumont, Joanna; Gibson, Rachel; Starkey, Charlotte; DeLuca, Vincenzo (2018 թ․ օգոստոսի 23). «The gender suicide paradox under gender role reversal during industrialisation». PLOS ONE. 13 (8): e0202487. Bibcode:2018PLoSO..1302487M. doi:10.1371/journal.pone.0202487. PMC 6107173. PMID 30138465.
  26. 1 2 3 4 «Gender and Stress». American Psychological Association. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  27. ↑ Schneider, Robert H.; Alexander, Charles N.; Staggers, Frank; Rainforth, Maxwell; Salerno, John W.; Hartz, Arthur; Arndt, Stephen; Barnes, Vernon A.; Nidich, Sanford I. (2005). «Long-Term Effects of Stress Reduction on Mortality in Persons ≥55 Years of Age With Systemic Hypertension». The American Journal of Cardiology. 95 (9): 1060–1064. doi:10.1016/j.amjcard.2004.12.058. ISSN 0002-9149. PMC 1482831. PMID 15842971.
  28. ↑ «Erectile dysfunction (impotence)». Evidence-Based Medicine Guidelines. 2018 թ․ նոյեմբերի 30.
  29. ↑ Oettgen, Peter. «Cardiovascular Disease Possible Risk Factors». DynaMed.
  30. ↑ Rove, Kyle. «Infertility in Men». DynaMed.
  31. 1 2 3 4 5 Philpott, Lloyd Frank; Leahy-Warren, Patricia; FitzGerald, Serena; Savage, Eileen (2017). «Stress in fathers in the perinatal period: A systematic review». Midwifery. 55: 113–127. doi:10.1016/j.midw.2017.09.016. hdl:10468/6074. ISSN 1532-3099. PMID 28992554.
  32. ↑ «WHO | Substance abuse». WHO. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  33. 1 2 «CDC – Fact Sheets-Excessive Alcohol Use and Risks to Men's Health – Alcohol». cdc.gov. 2018 թ․ սեպտեմբերի 18. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  34. 1 2 Wilsnack, Richard W.; Wilsnack, Sharon C.; Kristjanson, Arlinda F.; Vogeltanz-Holm, Nancy D.; Gmel, Gerhard (2009 թ․ սեպտեմբեր). «Gender and alcohol consumption: Patterns from the multinational GENACIS project». Addiction. 104 (9): 1487–1500. doi:10.1111/j.1360-0443.2009.02696.x. ISSN 0965-2140. PMC 2844334. PMID 19686518.
  35. 1 2 3 4 «The Differences in Addiction Between Men and Women – Addiction Center». AddictionCenter. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  36. ↑ Melinda (2018 թ․ նոյեմբերի 2). «Substance Abuse and Mental Health Issues - HelpGuide.org». helpguide.org. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  37. ↑ ABBEY, ANTONIA; SMITH, MARY JO; SCOTT, RICHARD O. (1993). «The relationship between reasons for drinking alcohol and alcohol consumption: An interactional approach». Addictive Behaviors. 18 (6): 659–670. doi:10.1016/0306-4603(93)90019-6. ISSN 0306-4603. PMC 4493891. PMID 8178704.
  38. ↑ Crum, Rosa M.; Mojtabai, Ramin; Lazareck, Samuel; Bolton, James M.; Robinson, Jennifer; Sareen, Jitender; Green, Kerry M.; Stuart, Elizabeth A.; Flair, Lareina La; Alvanzo, Anika A. H.; Storr, Carla L. (2013 թ․ հուլիսի 1). «A Prospective Assessment of Reports of Drinking to Self-medicate Mood Symptoms With the Incidence and Persistence of Alcohol Dependence». JAMA Psychiatry. 70 (7): 718–726. doi:10.1001/jamapsychiatry.2013.1098. ISSN 2168-622X. PMC 4151472. PMID 23636710.
  39. ↑ Monahan, John; Steadman, Henry J. (1996 թ․ մայիսի 15). Violence and Mental Disorder: Developments in Risk Assessment. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-53406-0.
  40. ↑ «Men More Likely Than Women to Face Substance Use Disorders and Mental Illness». pew.org. 2019 թ․ հունիսի 3. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  41. ↑ Abuse, National Institute on Drug. «Sex and Gender Differences in Substance Use Disorder Treatment». drugabuse.gov. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  42. ↑ «WHO | Gender and women's mental health». WHO. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  43. 1 2 «NIAAA Publications». pubs.niaaa.nih.gov. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ օգոստոսի 27-ին. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  44. ↑ Administration (US), Substance Abuse and Mental Health Services; General (US), Office of the Surgeon (2016 թ․ նոյեմբեր). EARLY INTERVENTION, TREATMENT, AND MANAGEMENT OF SUBSTANCE USE DISORDERS. US Department of Health and Human Services.
  45. ↑ «The silent epidemic of male suicide | British Columbia Medical Journal». bcmj.org. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  46. 1 2 Ritchie, Hannah; Roser, Max; Ortiz-Ospina, Esteban (2015 թ․ հունիսի 15). «Suicide». Our World in Data.
  47. ↑ «#5facts: The sad extent of suicide in South Africa». Africa Check. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  48. 1 2 3 4 Freeman, Aislinné; Mergl, Roland; Kohls, Elisabeth; Székely, András; Gusmao, Ricardo; Arensman, Ella; Koburger, Nicole; Hegerl, Ulrich; Rummel-Kluge, Christine (2017). «A cross-national study on gender differences in suicide intent». BMC Psychiatry. 17 (1): 234. doi:10.1186/s12888-017-1398-8. ISSN 1471-244X. PMC 5492308. PMID 28662694.
  49. ↑ «UpToDate». uptodate.com. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  50. ↑ «WHO | Suicide rates (per 100 000 population)». WHO. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  51. 1 2 «Men: A Different Depression». American Psychological Association. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  52. ↑ «Suicides in the UK – Office for National Statistics». ons.gov.uk. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  53. ↑ «Male:Female ratio of age-standardized suicide rates». World Health Organization. 2016.
  54. ↑ World Health Organization. Preventing suicide: A global imperative. Geneva: World Health Organization; 2014. 1–88 p.
  55. ↑ Beautrais, Annette L. (2002). «Gender issues in youth suicidal behaviour». Emergency Medicine. 14 (1): 35–42. doi:10.1046/j.1442-2026.2002.00283.x. ISSN 1035-6851. PMID 11993833.
  56. ↑ Chen, Ying-Yeh; Chen, Mengni; Lui, Carrie S. M.; Yip, Paul S. F. (2017). «Female labour force participation and suicide rates in the world». Social Science & Medicine. 195: 61–67. doi:10.1016/j.socscimed.2017.11.014. ISSN 0277-9536. PMID 29154181.
  57. 1 2 Hunt, Tara; Wilson, Coralie J.; Caputi, Peter; Woodward, Alan; Wilson, Ian (2017 թ․ մարտի 29). Voracek, Martin (ed.). «Signs of current suicidality in men: A systematic review». PLOS ONE. 12 (3): e0174675. Bibcode:2017PLoSO..1274675H. doi:10.1371/journal.pone.0174675. ISSN 1932-6203. PMC 5371342. PMID 28355268.
  58. 1 2 3 4 5 6 «Men and Suicide». Centre for Suicide Prevention. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  59. 1 2 3 4 Seidler, Zac E.; Dawes, Alexei J.; Rice, Simon M.; Oliffe, John L.; Dhillon, Haryana M. (2016). «The role of masculinity in men's help-seeking for depression: A systematic review». Clinical Psychology Review. 49: 106–118. doi:10.1016/j.cpr.2016.09.002. ISSN 0272-7358. PMID 27664823.
  60. ↑ Ibrahim, Norhayati; Amit, Noh; Din, Normah Che; Ong, Hui Chien (2017 թ․ ապրիլի 28). «Gender differences and psychological factors associated with suicidal ideation among youth in Malaysia». Psychology Research and Behavior Management. 10: 129–135. doi:10.2147/prbm.s125176. PMC 5417667. PMID 28496374.
  61. 1 2 Donker, Tara; Batterham, Philip J; Van Orden, Kimberly A; Christensen, Helen (2014). «Gender-differences in risk factors for suicidal behaviour identified by perceived burdensomeness, thwarted belongingness and acquired capability: cross-sectional analysis from a longitudinal cohort study». BMC Psychology. 2 (1): 20. doi:10.1186/2050-7283-2-20. ISSN 2050-7283. PMC 4363058. PMID 25815191.
  62. 1 2 Brådvik, Louise (2018 թ․ սեպտեմբերի 17). «Suicide Risk and Mental Disorders». International Journal of Environmental Research and Public Health. 15 (9): 2028. doi:10.3390/ijerph15092028. ISSN 1660-4601. PMC 6165520. PMID 30227658.
  63. 1 2 Too, Lay San; Spittal, Matthew J.; Bugeja, Lyndal; Reifels, Lennart; Butterworth, Peter; Pirkis, Jane (2019). «The association between mental disorders and suicide: A systematic review and meta-analysis of record linkage studies». Journal of Affective Disorders. 259: 302–313. doi:10.1016/j.jad.2019.08.054. hdl:11343/238619. ISSN 0165-0327. PMID 31450139.
  64. ↑ Breet, Elsie; Goldstone, Daniel; Bantjes, Jason (2018). «Substance use and suicidal ideation and behavior in low- and middle-income countries: a systematic review». BMC Public Health. 18 (1): 549. doi:10.1186/s12889-018-5425-6. ISSN 1471-2458. PMC 5921303. PMID 29699529.
  65. 1 2 Platt, Stephen (2017). «Suicide in men: what is the problem?». Trends in Urology & Men's Health. 8 (4): 9–12. doi:10.1002/tre.587. ISSN 2044-3749.
  66. ↑ «Why Are Men More Susceptible to Alcoholism?». elsevier.com. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
  67. 1 2 3 Boettcher, Nick; Mitchell, Jennifer; Lashewicz, Bonnie; Jones, Erin; Wang, JianLi; Gundu, Sarika; Marchand, Alain; Michalak, Erin; Lam, Ray (2019). «Men's Work-Related Stress and Mental Health: Illustrating the Workings of Masculine Role Norms». American Journal of Men's Health. 13 (2): 155798831983841. doi:10.1177/1557988319838416. ISSN 1557-9883. PMC 6438430. PMID 30880590.
  68. ↑ «The Effect of Unemployment on Suicide Risk» (PDF). US department of veteran affairs.
  69. 1 2 3 Goyne, Anne (2018). «Suicide, male honour, and the masculinity paradox: its impact on the ADF» (PDF). Australian Defence Force Journal.
  70. ↑ Gilman, Stephen E; Abraham, Henry David (2001). «A longitudinal study of the order of onset of alcohol dependence and major depression». Drug and Alcohol Dependence. 63 (3): 277–286. doi:10.1016/S0376-8716(00)00216-7. ISSN 0376-8716. PMID 11418232.
  71. ↑ Norström, Thor; Rossow, Ingeborg (2016). «Alcohol Consumption as a Risk Factor for Suicidal Behavior: A Systematic Review of Associations at the Individual and at the Population Level». Archives of Suicide Research. 20 (4): 489–506. doi:10.1080/13811118.2016.1158678. hdl:11250/2387826. ISSN 1381-1118. PMID 26953621. S2CID 12224015.
  72. ↑ Call, Jarrod B.; Shafer, Kevin (2018). «Gendered Manifestations of Depression and Help Seeking Among Men». American Journal of Men's Health. 12 (1): 41–51. doi:10.1177/1557988315623993. ISSN 1557-9883. PMC 5734537. PMID 26721265.
  73. 1 2 Rochlen, Aaron B.; Paterniti, Debora A.; Epstein, Ronald M.; Duberstein, Paul; Willeford, Lindsay; Kravitz, Richard L. (2010). «Barriers in Diagnosing and Treating Men With Depression: A Focus Group Report». American Journal of Men's Health. 4 (2): 167–175. doi:10.1177/1557988309335823. ISSN 1557-9883. PMC 3140791. PMID 19477750.
  74. ↑ Kilmartin, Christopher (2005). «Depression in men: communication, diagnosis and therapy». The Journal of Men's Health & Gender. 2 (1): 95–99. doi:10.1016/j.jmhg.2004.10.010. ISSN 1571-8913.
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տղամարդկանց առողջություն» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Տղամարդկանց_առողջություն&oldid=10883144» էջից