Տիտոսի հաղթակամար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox architecture.png
Տիտոսի հաղթակամար
ImageRomeArchofTitus02.jpg
'
Տիտոսի հաղթակամարը գտնվում է Իտալիաում
Տիտոսի հաղթակամար
Կոորդինատներ 41°53′27″ հս․ լ. 12°29′19″ ավ. ե. / 41.89083° հս․. լ. 12.48861° ավ. ե. / 41.89083; 12.48861Կոորդինատներ: 41°53′27″ հս․ լ. 12°29′19″ ավ. ե. / 41.89083° հս․. լ. 12.48861° ավ. ե. / 41.89083; 12.48861
Գտնվում է Հռոմ, Իտալիա
Կառուցվել է 81 թ.
Շինության ձևը հաղթակամար
Կառուցել է Դոմիցիանոս կայսր

Տիտոսի հաղթակամար (իտալ.՝ Arco di Tito), միաթռիչք կամար[1], որը գտնվում է Հռոմի Սուրբ Ճանապարհի վրա (Via Sacra), Հռոմի ֆորումից հարավ-արևելք: Կառուցվել է Դոմիցիանոս կայսեր հրամանով, 81 թվականին (Տիտոս Ֆլավիոս Վեսպասիանոսի մահվանից հետո)` ի պատիվ Երուսաղեմի` 70 թվականի գրավմանը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լինելով Հռոմի ամենահին հաղթակամարը՝ այն որպես նախատիպ է ծառայել նոր ժամանակների շատ այլ կամարների կառուցման համար: Հուշակոթողի բարձրությունը 15,4 մետր է, լայնությունը՝ 13,5 մետր:

Հաղթակամարի նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շինարարության մեջ օգտագործված հիմնական հումքը Ատտիկեից բերված հատուկ տեսակի մարմարն էր: Հաղթակամարի անկյուններում փորագրված է հաղթանակի աստվածուհի Վիկտորյայի չորս պատկեր: Կամարի ներս ընկած հատվածի գլխավոր զարդարանքները երկու խորաքանդակներն են: Առաջինը պատկերում է Երուսաղեմից բերած ռազմավարներով երթը, երկրորդը՝ Տիտոս կայսերը քառաձի մարտակառքով: Նմանատիպ պատկերով զարդարված է եղել հաղթակամարի նաև վերին մասը, սակայն. դժբախտաբար, այն չի պահպանվել մինչև մեր օրերը:

Միջնադարում Տիտոսի հաղթակամարը կործանման վտանգի տակ էր, Ֆրագիպանի ընտանիքը այն վերափոխելով վերածում է քառաթև աշտարակի[2]: Հռոմի պապ Պիոս VII-ի նախաձեռնությամբ՝ 1821 թվականին հուշակոթողի վերականգնողական աշխատանքներ են տարվում: Կամարի վերակառուցված հատվածն արդեն ոչ թե մարմարից էր, այլ տրավերտինից: Վերակագնողական այս գործունեությունից հետո կամարի վրա ևս մեկ մակագրություն է հայտնվում՝ ի պատիվ Պիոս VII-ի ու նրա հիանալի նախաձեռնության[2][3]:

Երուսաղեմի գրավումից հետո ստրուկի կարգավիճակով ավելի քան 50 000 հրեա է բերվել Հռոմ: Այս հրեաների մեծ մասը մասնակցել է Տիտոսի հաղթակամարի կառուցման աշխատանքներին: Հին հռոմեացիների համար կամարը երկնքի խորհրդանիշ էր, իսկ կամարի վրա պատկերված հրամանատարը կամ առաջնորդը խորհրդանշում էր կյանքի հաղթանակը մահվան հանդեպ:

Տիտոսի հաղթակամարը հիշատակվում է միջնադարյան հռոմեացի պատմիչ Միրաբիլա Ուրբիսի ձեռագրերում[4][5]:

Արձանագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հռոմեական գլխատառերով արձանագրությունում գրված է.

SENATVS
POPVLVSQVE·ROMANVS
DIVO·TITO·DIVI·VESPASIANI·F(ILIO)
VESPASIANO·AVGVSTO

(Senatus Populusque Romanus divo Tito divi Vespasiani filio Vespasiano Augusto)[6]

«Հռոմեական Սենատը և ժողովուրդը (նվիրում է սա) աստվածային Տիտոս Վեսպասիանոս Օգոստոսին, աստվածային Վեսպասիանոսի որդուն»

Arch.of.Titus-Inscription.jpg

1821 թվականին հուշակոթողի վերականգնողական աշխատանքների արդյունքում Տիտոսի կամարի հակառակ կողմում հայտնաբերված արձանագրությունում նշված է

INSIGNE · RELIGIONIS · ATQVE · ARTIS · MONVMENTVM

VETVSTATE · FATISCENS
PIVS · SEPTIMVS · PONTIFEX · MAX(IMVS)
NOVIS · OPERIBVS · PRISCVM · EXEMPLAR · IMITANTIBVS
FVLCIRI · SERVARIQVE · IVSSIT

ANNO · SACRI · PRINCIPATVS · EIVS · XXIIII

(Insigne religionis atque artis, monumentum, vetustate fatiscens: Pius Septimus, Pontifex Maximus, novis operibus priscum exemplar imitantibus fulciri servarique iussit. Anno sacri principatus eius XXIV)

«Այս հուշարձանը, որ նշանավոր է թե հավատքի և թե արվեստի մեջ, խամրել է ժամանակի ընթացքում: Պիոս VII Նորին Սրբազնություն պոնտացի: Վերականգնված է հնագույն նմուշի վրա, որը պահպանվել է և ամրացվել Նորին Սրբազնության կառավարման 24-րդ տարում»

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաղթական կամարը արվեստում
Ջիովանի Պաոլո Պանինի, 1740 թ.  
Կոնստանտին Հանսեն, 1839 թ.  

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • R. Ross Holloway. “Some Remarks on the Arch of Titus,” L’antiquité classique 56 (1987) pp. 183–191.
  • M. Pfanner. Der Titusbogen. Mainz: P. von Zabern, 1983.
  • L. Roman. "Martial and the City of Rome." The Journal of Roman Studies 100 (2010) pp. 1–30.
  • Jewish Telegraph agency.[7]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Դա չի եղել հաղթական կամարը, հաղթական կամարը եղել է Մեծ Կրկեսում
  2. 2,0 2,1 A Let's Go City Guide: Rome, p. 76, Vedran Lekić, 2004; ISBN 1-4050-3329-0.
  3. The Buildings of Europe: Rome, page 33, Christopher Woodward, 1995; ISBN 0-7190-4032-9.
  4. [1] (անգլ.), "Arcus septem lucernarum Titi et Vespasiani, ubi est candelabrum Moysi cum arca habens septem brachia in piede turris cartulariae" (լատ.), Mirabilia Urbis Romae, page 4
  5. For a review of historical references to the Arch of Titus, see: Élisabeth Chevallier, Raymond Chevallier, Iter Italicum: les voyageurs français à la découverte de l'Italie ancienne, Les Belles Lettres, 1984, ISBN 9782251333106, pages 274-91
  6. Corpus Inscriptionum Latinarum 6.945
  7. http://www.jta.org/?s=%22arch+of+titus%22&orderby=date&order=desc

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]