Տիլկայո
.jpg)
Տիլկայո (լատիներեն՝ Leopardus tilcayo), կատվազգիների ընտանիքի հարավամերիկյան կատուների (լատիներեն՝ Leopardus) ցեղին պատկանող փոքր վայրի կատվի տեսակ, որի հայրենիքը Բոլիվիան է[1]։ 2026 թվականին վագրային կատուների վերաբերյալ իրականացված գենետիկական ուսումնասիրության արդյունքում պաշտոնապես նույնականացված տիլկայոն կատվազգիների ընտանիքի առաջին տեսակն է, որը պաշտոնապես նկարագրվել է 1923 թվականից ի վեր[1]։ Այնուամենայնիվ, տիլկայոն նախկինում հայտնի էր տեղի համայնքներին[2]։
Բացահայտում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Տիլկայոն բնութագրվել է որպես կատվազգիների ընտանիքին պատկանող առաջին նոր տեսակը, որը պաշտոնապես նույնականացվել է 1923 թվականին պամպասյան կատվի (լատիներեն՝ Leopardus fasciatus) բացահայտումից հետո[1]։ Այնուամենայնիվ, տեղական համայնքներն արդեն ծանոթ էին այդ տեսակին[2]։
Կենսաբան և «National Geographic»-ի հետազոտող Պաոլա Նոգալես-Ասկարունսն առաջին անգամ այս տեսակին հանդիպել է 2016 թվականին, երբ «Սենդա Վերդե» վայրի բնության պահպանության կենտրոնը կապ է հաստատել նրա հետ՝ կապված այնտեղ բերված մի կատվի հարցով։ Մոտ մեկ տարի շարունակ կատուն ապրել էր Լա Պասում բնակվող մի տղամարդու մոտ, ով կենդանուն գտել էր դեռ փոքր հասակում և սկզբում կարծել էր, թե սովորական տնային կատու է, մինչև որ հասկացել է, որ կենդանուն վայրի բնության արգելոցի խնամքն է անհրաժեշտ։ Այդ ընթացքում նա փորձել էր նրան կերակրել «լապշայով, բրնձով և ձվով»[3]։ Նոգալես-Ասկարունսը հետաքրքրվեց կատվով և լուսանկարեց այն՝ կարծելով, թե այն հարակից վագրային կատվի տեսակի յուրահատուկ տեսք ունեցող ներկայացուցիչ է[1]։
2019 թվականին՝ Բոլիվիայի կատվազգիների տեսակների վերաբերյալ գրքույկ պատրաստելիս, Նոգալես-Ասկարունսը հասկացավ, որ վայրի բնության արգելավայրից բերված առանձնյակը տարբերվում է վագրային կատվից[1]։ Ավելի ուշ գենոմային վերլուծության միջոցով տիլկայոն նույնականացվեց որպես առանձին տեսակ[4]։ «Նրա մորթին բաց շագանակագույն է՝ ամբողջ մարմնով մեկ սփռված անկանոն ձևի վարդանախշերով»,- հետագայում նկարագրել է նա[2]։
Ստուգաբանություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]«Տիլկայո» անվանումն այդ տեսակի համար արդեն իսկ օգտագործվում էր տարածաշրջանի տեղական համայնքների կողմից[5]։ Բոլիվիայի կենդանական աշխարհի վերաբերյալ մինչև 2026 թվականը հրապարակված աշխատություններում «տիլկայո» տերմինը կապվում է հյուսիսային վագրային կատուների տեսակի հետ[6]։
Տերմինի ստույգ ստուգաբանությունը հայտնի չէ, քանի որ այն, կարծես թե, ուղղակիորեն կապված չէ իսպաներեն կամ կեչուա լեզվի որևէ բառի հետ։ Ըստ Նոգալես-Ասկարունսի՝ «Մենք տեղացիներին հարցրինք. «Ինչո՞ւ եք դա «տիլկայո» անվանում», իսկ նրանք պատասխանեցին. «Չգիտեմ։ Պապս էր դա «տիլկայո» անվանում, ուստի ես էլ եմ «տիլկայո» անվանում»»[1]։
Կարգաբանություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայի 38 կատվազգիների, այդ թվում՝ հյուսիսային վագրային կատուների տեսակային համակարգին պատկանող 26 առանձնյակի գենետիկական վերլուծությունը ցույց է տվել, որ վագրային (լատիներեն՝ tigrinus) համակարգը բաղկացած է հինգ առանձին տեսակներից, այդ թվում՝ տիլկայոյից, որը, ենթադրաբար, առանձնացել է Հարավամերիկյան կատուների ցեղի մյուս տեսակներից ավելի քան 1,4 միլիոն տարի առաջ[5]։
| Leopardus |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1 2 3 4 5 6 Bittel, Jason (2026 թ․ սեպտեմբերի 17). «Meet the First New Cat Species Discovered in 100 Years». National Geographic (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2026 թ․ սեպտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2026 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
- 1 2 3 Serafinko, Marta (2026 թ․ սեպտեմբերի 17). «New cat species identified in Bolivia, first in over a century». Reuters (անգլերեն). Վերցված է 2026 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
- ↑ Bush, Evan (2026 թ․ սեպտեմբերի 17). «New wild cat species is identified for first time in 100 years, researchers say». NBC News (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2026 թ․ սեպտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2026 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
- ↑ Lescroart et al., 2026, էջ 8
- 1 2 Lescroart et al., 2026, էջ 6
- ↑ Libro rojo de la fauna silvestre de vertebrados de Bolivia (իսպաներեն). La Paz, Bolivia: Ministerio de Medio Ambiente y Agua. 2009. էջ 436.