Տեղեկատվական և հաղորդակցության տեխնոլոգիաները զարգացման համար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Տեղեկատվական և հաղորդակցության տեխնոլոգիաները զարգացման համար, (ՏՀՏԶՀ) (անգլ.՝ Information and communication technologies for development (ICT4D)) տեղեկատվական և հաղորդակցության տեխնոլոգիաների (ՏՀՏ) կիրառումն է սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական զարգացման նպատակով՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով աղքատ ու խոցելի մարդկանց ու համայնքներին օգնությանը: Այն կոչված է օգնելու միջազգային զարգացմանը տեխնոլոգիական անհավասարությունը փոքրացնելով և ապահովելով տեխնոլոգիաներին հավասար հասանելիություն: Բջջային հեռախոսակապի և կապի համակարգերի համաշխարհային տարածումը, ինտերնետային ցանցերի աճը եւ լայնաշերտ ենթակառուցվածքի լայն տարածումն ազդում են միջազգային արտադրության եւ առևտրի օրինաչափությունների վրա: Այդ տեխնոլոգիաներին հավասար հասանելիության ապահովումը համարշարհային զարգացման կարևորագույն խնդիրներից է։ ՏՀՏԶՀ հիմնասյուներն են «զարգացում», «աճ», «առաջընթաց» և «գլոբալիզացիայի» և շատ հաճախ մեկնաբանվում է որպես տեխնոլոգիաների օգտագործումը հանուն ավելի մեծ բարիքներ մատուցելու.[1] Գրականության մեջ հաճախ օգտագործվում է նաև «թվային զարգացում» տերմինը[2]։ ՏՀՏԶՀ հիմնված է սոցիոլոգիայի, տնտեսագիտության, գրականագիտության, ինֆորմատիկայի, հաղորդակցության և այլ գիտությունների տեսությունների վրա.[3]

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՏՀՏԶՀ-ի ստեղծման հիմքում ընկած են նորաստեղծ ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների զարգացող երկրներում պայմանները բարելավելու համար կիրառելու փորձերը։

Այն ֆորմալ տեսք ստացավ մի շարք զեկույցների, համաժողովների և ֆինանսական ծրագրերի արդյունքում, որոնք դարձան քաղաքականության մշակման առանցքային հիմք,[4] մասնավորապես՝ Համաշխարհային բանկի1998 Համաշխարհային զարգացման զեկույցը,[5] որն ընդգծեց գիտելիքի և ՏՀՏ դերը զարգացման համար, G8-ի Թվային հնարավորությունների աշխատանքային խմբի զեկույցը, ըստ որի ՏՀՏ-ն առանցքային դեր է խաղում մարդկային զարգացման գործում, Տեղեկատվական հասարակության համաշխարհային վեհոժողովները, որոնք կայացան 2003 թ. Ժնևում և 2005թ. Թունիսում:

ՏՀՏԶՀ էվոլյուցիան կարելի է բաժանել երեք փուլերի.[6]

  • ՏՀՏԶՀ 0.0: 1950-ականների կեսերից մինչև 1990-ականներին: Այս վաղ փուլում ուշադրության կենտրոնում էր զարգացող երկրներում ՏՏ (ոչ ՏՀՏ) կիրառությունը պետական և մասնավոր հատվածի կազմակերպություններում: Զարգացող երկրում առաջին օգտագործված համակարգիչներից է 1956 թվականին Կալկաթայի Հնդկական վիճակագրական ինստիտուտում տեղադրված HEC մեքենան, որն օգտագործվում  թվային հաշվարկների իրականացման համար[7]։
  • ՏՀՏԶՀ 1.0: 1990-ականներից մինչև 2000-ական թթ. ՄԱԿ-իՀազամյակի զարգացման նպատակների սահմանումը և Ինտերնետի ստեղծումն ու տարածումը արդյունաբերական երկրներում հանգեցրեց զարգացող երկրներում ՏՀՏ ենթակառուցվածքներում և ծրագրերում ներդրումների կտրուկ աճի։ Բնորոշ կիրառության օրինակ է հեռուստակենտրոնը, որը աղքատ համայնքներում տեղեկատվություն էր տարածում առողջապահության, կրթության, գյուղատնտեսության և զարգացման այլ խնդիրների վերաբերյալ։ Ավելի ուշ, հեռուստակենտրոնները սկսեցին օգտագործվել նաև պետական ծառայությունների[փա՞ստ] մատուցման համար։
  • ՏՀՏԶՀ 2.0: վերջին 2000-ական թթ. Չկա հստակ սահման 1.0 և 2.0 փուլերի միջև։ 2.0 փուլում ուշադրության կենտրոնը ավելի ու ավելի է տեղափոխվում դեպի կիրառական տեխնոլոգիաները, ինչպիսիք են բջջային հեռախոսակապի և SMS տեխնոլոգիաները[8]։

Կիրառություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՏՀՏ զարգացման օգնությունն ու ծրագրերը տարբեր են կախված կիրառման ոլորտից. Հետևաբար ՏՀՏԶՀ ծրագրերը դասակարգվում են կախված դրանց ըստ ճյուղային և թեմատիկ կիրառությունների։ ՏԶՏՀ  հիմնական ոլորտներն են.

  • ենթակառուցվածքները, որը ներառում է ինչպես ուղղահայաց, այնպես էլ հորիզոնական ենթակառուցվածքային նախագծերը,
  • արդյունաբերության, գյուղատնտեսության և բնական պաշարների հատվածը,
  • սոցիալական ոլորտը, որը ներառում է կրթությունը և առողջապահությունը,
  • մասնավոր և պետական հատվածը։

Թեմատիկ կիրառությունները մյուս կողմից կարող են ներառել մեկ կամ ավելի ոլորտներ։ Օրինակներից են բնապահպանական, սեռական, մասնակցային, կայուն զարգացման, կառավարման, տարածքային զարգացման և գլոբալիզացիոն ծրագրերը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Unwin Tim (2009)։ ICT4D: Information and Communication Technology for juliana uribeDevelopment։ Cambridge University Press։ էջ 9։ ISBN 9780521712361 
  2. Heeks Richard (30 March 2016)։ «From ICT4D to Digital Development?»։ ICTs for Development։ Վերցված է 9 September 2016 
  3. Heeks Richard (2006)։ «Introduction: Theorizing ICT4D research»։ Information Technologies and International Development 3 (3)։ Վերցված է 7 September 2016 
  4. Heeks Richard (2009)։ «The ICT4D 2.0 Manifesto: Where Next for ICTs and International Development?»։ Development Informatics Group; Institute for Development Policy and Management։ Վերցված է 7 September 2016 
  5. «World Development Report 1998/1999 : Knowledge for Development» 
  6. Heeks Richard (2008)։ «ICT4D 2.0: The Next Phase of Applying ICT for International Development»։ IEEE Computer 41 (6): 26–33։ doi:10.1109/MC.2008.192 
  7. Heeks, Richard։ «The Godfather of ICT4D, and ICT4D's First Computer» 
  8. Heeks Richard։ «The ICT4D 2.0 Manifesto: Where Next for ICTs and International Development?»։ Development Informatics Group Institute for Development Policy and Management University of Manchester