Jump to content

Տարածված գրանցամատյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Տարածված գրանցամատյան, (նաև կոչվում է համատեղ գրանցամատյան կամ բաշխված գրանցամատյանների տեխնոլոգիա կամ DLT) համակարգ, որտեղ կրկնօրինակված, համօգտագործվող և համաժամեցված թվային տվյալները աշխարհագրորեն տարածված են (բաշխված են) բազմաթիվ վայրերում, երկրներում կամ հաստատություններում[1]։ Կենտրոնացված տվյալների բազայի հակադրությամբ՝ տարածված գրանցամատյանը կենտրոնական ադմինիստրատոր չի պահանջում և, հետևաբար, չունի մեկ (կենտրոնական) խափանման կետ[2][3]։

Ընդհանուր առմամբ, տարածված գրանցամատյանը պահանջում է peer-to-peer (P2P) համակարգչային ցանց և համաձայնության ալգորիթմներ, որպեսզի գրանցամատյանը հուսալիորեն կրկնօրինակվի բաշխված համակարգչային հանգույցների (սերվերների, հաճախորդների և այլն) միջև[2]։ Տարածված գրանցամատյանների տեխնոլոգիայի ամենատարածված ձևը բլոկչեյնն է[4] (որը սովորաբար կապված է կրիպտոարժույթների հետ), որը կարող է լինել ինչպես հանրային, այնպես էլ մասնավոր ցանցում։ Տվյալների կառավարման ենթակառուցվածքը հաճախ հանդիսանում է տարածված գրանցամատյանների տեխնոլոգիայի (DLT) ներդրման հիմնական խոչընդոտներից մեկը[5]։

Բնութագրեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարածված գրանցամատյանի տվյալները սովորաբար բաշխված են P2P ցանցի բազմաթիվ հանգույցների (հաշվողական սարքերի) միջև, որտեղ յուրաքանչյուրն արտապատճենում և պահպանում է գրանցամատյանի տվյալների նույնական պատճենը և թարմացվում է անկախ մյուս հանգույցներից։ Այս բաշխված մշակման մոդելի հիմնական առավելությունը կենտրոնական իշխանության բացակայությունն է, որը կարող էր հանդիսանալ մեկ խափանման կետ։ Երբ գրանցամատյանի թարմացման գործարքը տարածվում է P2P ցանցում, յուրաքանչյուր բաշխված հանգույց ինքնուրույն մշակում է նոր թարմացման գործարքը, այնուհետև բոլոր գործող հանգույցները միասին օգտագործում են համաձայնության ալգորիթմ՝ որոշելու թարմացված գրանցամատյանի ճիշտ պատճենը։

Համաձայնության հասնելուց հետո բոլոր մնացած հանգույցները թարմացնում են իրենց տվյալները՝ օգտագործելով թարմացված գրանցամատյանի վերջին, ճիշտ պատճենը[6]։ Անվտանգությունը ապահովվում է կրիպտոգրաֆիկ բանալիների և ստորագրությունների միջոցով[7][8][9]։

Հավելվածներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Certificate Transparency-ը ինտերնետային անվտանգության ստանդարտ է, որը նախատեսված է թվային սերտիֆիկատների թողարկման հսկողության և աուդիտի համար՝ հիմնված բաշխված գրանցամատյանի վրա։ Այն նախաձեռնվել է 2011 թվականին, ստանդարտացվել 2013-ին և սկսել է օգտագործվել Google Chrome բրաուզերի կողմից բոլոր սերտիֆիկատների համար 2018-ին։

2016 թվականին որոշ բանկեր փորձարկել են բաշխված գրանցամատյանների համակարգերը վճարումների համար[10]՝ դրանց օգտակարությունը որոշելու նպատակով[2]։ 2020 թվականին Axoni-ը գործարկել է Veris-ը՝ բաշխված գրանցամատյանների հարթակ, որը կառավարում է բաժնային սվոփ (equity swap) գործարքները[11]։ Հարթակը, որը համընկնում և համաձայնեցնում է բորսայական սվոփերի (stock swaps) հետվաճառքային տվյալները, օգտագործում են BlackRock Inc., Goldman Sachs Group Inc. և Citigroup, Inc. ընկերությունները[12]։

Սինգապուրի դրամական իշխանության (Monetary Authority of Singapore) փորձնական ծրագիրը 2022 թվականին իրականացրել է իր առաջին կենդանի գործարքները՝ օգտագործելով բաշխված գրանցամատյան (DLT) տեխնոլոգիա։ Սինգապուրի կենտրոնական բանկի նախաձեռնած այդ փորձարկմանը մասնակցել են JP Morgan, SBI Digital Asset Holdings և DBS բանկերը։ Բանկերը գործարքներ են կատարել խելացի պայմանագրերի (smart contracts) միջոցով՝ դիմադրելով ազդակների լիկվիդային պուլերին, որոնք ընդգրկում էին տոկենացված Սինգապուրի կառավարության պարտատոմսերը, Ճապոնիայի կառավարության պարտատոմսերը, յենը և Սինգապուրի դոլարը։ Սինգապուրում սկսել են ևս երկու փորձնական ծրագիր։ Standard Chartered Bank-ը ուսումնասիրում է տոկենների կիրառությունը առևտրային ֆինանսավորման համար, իսկ HSBC-ն ու United Overseas Bank-ը համագործակցում են Marketnode-ի հետ՝ թվային շուկաների ենթակառուցվածք ապահովող ընկերության հետ, հարստության կառավարման (wealth management) արտադրատեսակների մշակման ուղղությամբ[13][14]։

Բաշխված գրանցամատյանը (DLT) կարող է օգտագործվել խելացի պայմանագրերի (smart contracting) համար, ինչը ենթադրում է պայմանագրերի կազմումը, որոնք ինքնաբերաբար կատարում են իրենց պարտավորությունները, երբ ներգործում են նախորոշված պայմանները[15]։

DLT-ն ինքնին պաշտպանված է կրիպտոգրաֆիկ մեթոդներով, սակայն այն կարող է նաև օգտագործվել որպես հիմքային շերտ, որի վրա կառուցվում են լրացուցիչ կրիպտոգրաֆիկ կիրառություններ, օրինակ՝ այնպիսի պրոտոկոլներ, որոնք պահանջում են կամ օգտվում են հանրային հաղորդման մեխանիզմից, ներառյալ թափանցիկ ապակոդավորումը (decryption)։

Տեսակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրիպտոարժույթների համատեքստում բաշխված գրանցամատյանների տեխնոլոգիաները (DLT) կարելի է դասակարգել ըստ դրանց տվյալների կառուցվածքների, համաձայնության (consensus) ալգորիթմների, թույլտվությունների համակարգի և այն բանի, թե արդյոք դրանք մայնինգի միջոցով են ստեղծվում։DLT-ի տվյալների կառուցվածքների տեսակները ներառում են գծային տվյալների կառուցվածքներ (բլոկչեյններ) մինչև ավելի բարդ ուղղորդված ցիկլազուրկ գրաֆներ (DAG) և հիբրիդային տվյալների կառուցվածքներ։ DLT-ի համաձայնության (consensus) ալգորիթմների տեսակները ներառում են proof-of-work (PoW) և proof-of-stake (PoS) ալգորիթմները, ինչպես նաև DAG-ի վրա հիմնված համաձայնության ձևավորման և քվեարկության ալգորիթմները։ DLT-ները սովորաբար լինում են կամ թույլտվությամբ (permissioned, մասնավոր), կամ առանց թույլտվության (permissionless, հանրային)[16]։ Proof-of-Work (PoW) կրիպտոարժույթները սովորաբար լինում են կամ «մայնինգի ենթակա» (mined), կամ «մայնինգի ենթակա չէ» (non-mined), որտեղ վերջինը սովորաբար ցույց է տալիս «նախօրոք մայնինգացված» (pre-mined) կրիպտոարժույթներ, օրինակ՝ XRP կամ IOTA։ Proof-of-Stake (PoS) կրիպտոարժույթները չեն օգտագործում մայներներ, փոխարենը սովորաբար հիմնված են կրիպտոարժույթի սեփականատերերի միջև վավերացման (validation) մեխանիզմի վրա, օրինակ՝ Cardano կամ Solana։

Բլոկչեյնները բաշխված գրանցամատյանների (DLT) ամենատարածված տեսակն են՝ օգտագործելով 256-բիթանոց անվտանգ հեշ ալգորիթմ (SHA)։ DAG տվյալների կառուցվածքների կամ հիբրիդային բլոկչեյն–DAG համակարգերի վրա հիմնված DLT-ները նվազեցնում են գործարքային տվյալների չափը և գործարքային ծախսերը, միաժամանակ բարձրացնելով գործարքների արագությունը՝ համեմատած Bitcoin-ի՝ առաջին կրիպտոարժույթի հետ[17]։ DAG տվյալների կառուցվածքի վրա հիմնված DLT կրիպտոարժույթների օրինակներ են՝ MIOTA (IOTA Tangle DLT) և HBAR (Hedera Hashgraph)։ Holochain-ը տարբերվում է ավանդական DLT մոդելներից՝ օգտագործելով գործակալի կենտրոնացած (agent-centric) մոտեցում՝ անհատական աղբյուրային շղթաներով (source chains) և տվյալների վավերացման համար բաշխված հեշ-տախտակ (distributed hash table, DHT), ինչը բացառում է գլոբալ համաձայնության մեխանիզմի անհրաժեշտությունը։

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Distributed Ledger Technology: beyond block chain (PDF) (Report). Government Office for Science (UK). 2016 թ․ հունվար. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2018 թ․ մարտի 16-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 29-ին.
  2. 1 2 3 Scardovi, Claudio (2016). Restructuring and Innovation in Banking. Springer. էջ 36. ISBN 978-331940204-8. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ սեպտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
  3. ↑ «Distributed Ledgers». Investopedia (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2022-08-01-ին. Վերցված է 2022-08-09-ին.
  4. ↑ «What is a Blockchain (Distributed Ledger Technology)?». Blockchain Council. Վերցված է 2025 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
  5. ↑ Sadeghi, Mahsa; Mahmoudi, Amin; Deng, Xiaopeng (2022-02-01). «Adopting distributed ledger technology for the sustainable construction industry: evaluating the barriers using Ordinal Priority Approach». Environmental Science and Pollution Research (անգլերեն). 29 (7): 10495–10520. Bibcode:2022ESPR...2910495S. doi:10.1007/s11356-021-16376-y. ISSN 1614-7499. PMC 8443118. PMID 34528198.
  6. ↑ Maull, Roger; Godsiff, Phil; Mulligan, Catherine; Brown, Alan; Kewell, Beth (2017 թ․ սեպտեմբերի 21). «Distributed ledger technology: Applications and implications». FINRA. 26 (5): 481–89. doi:10.1002/jsc.2148. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 9-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 9-ին.
  7. ↑ «Distributed Ledger Technology: beyond block chain» (Press release). Government Office for Science (UK). 2016 թ․ հունվարի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ մայիսի 15-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
  8. ↑ Brakeville, Sloane; Perepa, Bhargav (2018 թ․ մարտի 18). «Blockchain basics: Introduction to distributed ledgers». Developer works. IBM. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
  9. ↑ Rutland, Emily. «Blockchain Byte» (PDF). FINRA. R3 Research. էջ 2. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 23-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
  10. ↑ «Central banks look to the future of money with blockchain technology trial». Australian Financial Review. Fairfax Media Publications. 2016 թ․ նոյեմբերի 21. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
  11. ↑ "Citi and Goldman Sachs go live with blockchain equity swaps platform - The TRADE". www.thetradenews.com. Retrieved 2022-05-20.
  12. ↑ "BlackRock Joins Blockchain Platform Axoni for Equity Swap Trades". Bloomberg.com. 2021-09-07. Retrieved 2022-05-20.
  13. ↑ «MAS in DeFi landmark trade». Euromoney (անգլերեն). 2022-11-03. Արխիվացված օրիգինալից 2023-02-04-ին. Վերցված է 2023-02-04-ին.
  14. ↑ «First Industry Pilot for Digital Asset and Decentralised Finance Goes Live». www.mas.gov.sg (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023-02-04-ին. Վերցված է 2023-02-04-ին.
  15. ↑ Nevil, S., Distributed Ledger Technology (DLT): Definition and How It Works, Investopedia, updated on 14 June 2024, accessed on 22 June 2024
  16. ↑ «Blockchains & Distributed Ledger Technologies». Blockchainhub Berlin. Արխիվացված է օրիգինալից 2018-01-19-ին. Վերցված է 2022-07-28-ին.
  17. ↑ Pervez, H. (2018). «A Comparative Analysis of DAG-Based Blockchain Architectures» (անգլերեն). ICOSST 2018. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (օգնություն)CS1 սպաս․ location (link)
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Տարածված_գրանցամատյան&oldid=10769085» էջից