Տաուրօդոնտիզմ
| Ենթադաս | ատամների հիվանդություն, rare genetic odontal or periodontal disorder  | |
|---|---|---|
| Բժշկական մասնագիտություն | ատամնաբուժություն | |
Տաուրօդոնտիզմ, ատամների կակղանային խոռոչների մեծացում ՝ բիֆուրկացիայի գոտիների գագաթային տեղաշարժով: Այն չի կարող ախտորոշվել կլինիկական նշաններով, քանի որ տաուրօդոնտիկ ատամի պսակը թվում է նորմալ, հարկավոր է ռենտգեն հետազոտություն։ Տաուրօդոնտիզմը հանդիպում է և՛ կաթնատամների, և՛ մշտական ատամների շրջանում։ Լինում է միակողմանի կամ երկկողմանի, ամենից հաճախ հանիպում է մշտական աղորիքների մոտ։ Տաուրօդոնտիզմի հիմքում ընկած մեխանիզմը Հերթվիգի էպիթելային արմատային թիթեղի ուշ ինվագինացիան է կամ դրա ձախողումը, որը հանգեցնում է արմատի բիֆուրկացիայի գագաթային տեղաշարժի[1]։
Դասակարգում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Տերմինը առաջարկել է Արթուր Քեյթը։ Այն առաջացել է լատիներեն «taurus» բառից, որը նշանակում է «ցուլ», և հունարեն «ὀδόντος» (odontos), որը նշանակում է «ատամ»՝ այս ատամների և խոշոր եղջերավոր կամ սմբակավոր կենդանիների ատամների նմանության պատճառով[2]։
Տաուրօդոնտիզմի ռենտգենաբանակ բնութագրերը ներառում են՝
- կակղանային խոռոչի ցեմենտ-էմալային միացման տեղում նեղացման բացակայություն,
- ընդարձակված ուղղանկյունաձև կակղանային խոռոչ,
- կակղանային խոռոչի հատակի տեղաշարժում դեպի արմատի գագաթ՝ կարճացնելով արմատները և արմատային ուղիները։
Ավելի վաղ դասակարգման համակարգերը հաշվի են առել միայն կակղանային խոռոչի հատակի ապիկալ տեղաշարժերը, մինչդեռ ավելի ուշ լրացուցիչ դիտարկվել են խոռոչի դիրքը ցեմենտ-էմալային միացման և ալվեոլյար եզրագծի նկատմամբ[3]։
Շոու 1928
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Տաուրօդոնտիզմը դասակարգելու առաջին փորձերից մեկը կատարել է Չ. Ջ. Շոուն[4]։ Նա դիտարկել է կակղանային խոռոչի հատակի ապիկալ տեղաշարժը և տաուրօդոնտիզմը դասակարգել է չորս առանձին տեսակների՝ ցինոդոնտ (նորմալ), հիպոտաուրօդոնտ, հիպերտաուրօդոնտ և մեզոտաուրօդոնտ։
Շիֆման և Չանանել 1978
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ավելի ուշ՝ Շիֆմանն ու Չանանելը[5] քանակականացրին տաուրօդոնտիզմի աստիճանը՝ հիմնվելով մաթեմատիկական բանաձևի վրա, որը կապում է անատոմիական ուղենիշները, ինչպես ցույց է տրված վերևի նկարում։ Անատոմիական ուղենիշների հարաբերակցությունը հաշվարկվում է հետևյալ կերպ՝
Ուղենշանային հարաբերակցություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Որտեղ՝ A = կակղանային խոռոչի առաստաղի ամենացածր կետ, B = կակղանային խոռոչի հատակի ամենաբարձր կետ, և C = ամենաերկար արմատի գագաթ։
Օգտագործելով այս բանաձևը, ատամը համարվում է տաուրօդոնտ, եթե ուղենշանային հարաբերակցությունը ≥ 0.2, և հեռավորությունը կակղանային խոռոչի հատակի ամենաբարձր կետից (B) մինչև ցեմենտ-էմալային միացումը (D) ≥ 2.5 մմ է։ Այս բանաձևի վրա հիմնված ամբողջական դասակարգման համակարգը ներկայացված է ստորև բերված աղյուսակում՝
| Դասակարգում | Ուղենշանային գործակից |
|---|---|
| Նորմալ | < 0.2 |
| Հիպոտաուրօդոնտ | ≥ 0.2 - 0.209 |
| Մեզոտաուրօդոնտ | ≥ 0.3 - 0.399 |
| Հիպերտաուրօդոնտ | ≥ 0.4 - 0.75 |
Պատմականորեն, մասնագիտական վեճեր և քննարկումներ են եղել տաուրօդոնտ դասակարգման համակարգերի վերաբերյալ այն մասին, թե
1) ի՞նչ տեղաշարժ և/կամ մորֆոլոգիական փոփոխություն է տեղի ունենում տաուրօդոնտիզմի ժամանակ,
2) դասակարգումը պետք է ինդեքսավորվի աստիճանաբար, թե՞ շարունակական սանդղակով,
3) ներառե՞լ, թե՞ ոչ որոշակի ատամներ տաուրօդոնտիզմի դասակարգման մեջ։
Օրինակ, քանի որ փոքր աղիքները նեղ են առաջահետին հարթությամբ, դժվար է լինում ախտորոշել տաուրօդոնտիզմը ռենտգենոբանորեն։ Հետևաբար, որոշ հետազոտողներ չեն ներառում փոքր աղորիքներն իրենց դասակարգման համակարգերում։ Բացի այդ, քննադատություններ են եղել փոփոխություններ կրող ուղենիշների օգտագործման վերաբերյալ։ Օրինակ, վնասվածքի կամ մաշվածության պատճառով կարող է առաջանալ երրորդային դենտին, որը հետագայում կարող է փոխել որոշ չափումներ. հետևաբար, այս դեպքում տաուրօդոնտիզմ ախտորոշելիս պետք է զգույշ լինել։ Վերջապես, քանի որ այս չափումները բավականին փոքր են, մեծ է հարաբերական սխալմունքների հավանականությունը[3]։
Կլինիկական նկատառումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Տաուրօդոնտ ատամները կարող են դժվարություններ առաջացնել ատամնաբուժական բուժումների ընթացքում[3]։ Հիմնականում էնդոդոնտիստները դժվարանում են արմատախողովակները և կակղանային խոռոչը լցավորելուց։
Օրթոպեդներն ու օրթոդոնտները նույնպես պետք է զգույշ լինեն տաուրօդոնտ ատամները որպես հենարան օգտագործելիս։ Բիֆուրկացիայի տարածքի ապիկալ տեղաշարժման պատճառով տաուրօդոնտ ատամը ոչ այդքան ամուր է ամրացված ատամնաբնում։
Անթրոպոլոգիա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Տաուրօդոնտիզմը դեռևս անթրոպոլոգիական նշանակություն ունեցողախտաբանություն է, քանի որ այն դիտվել է նեանդերթալցիների մոտ[6][7]
Առնչվող վիճակներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Թեև տաուրօդոնտիզմը հաճախ մեկուսացված անոմալիա է, սակայն այն կարող է հանդիպել մի շարք այլ գործընթացների հետ զուգորդված, ինչպիսիք են՝ անկատար ամելոգենեզ, Դաունի համախտանիշ, Կլայնֆելտերի համախտանիշ, Մորի համախտանիշ, Վոլֆ-Հիրշհորնի համախտանիշ, Լոուի համախտանիշ, էկտոդերմալ դիսպլազիա։
Տաուրօդոնտիզմը կարող է կապված լինել՝
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Yang, Jie; Wang, Shih-Kai; Choi, Murim; Reid, Bryan M.; Hu, Yuanyuan; Lee, Yuan-Ling; Herzog, Curtis R.; Kim-Berman, Hera; Lee, Moses; Benke, Paul J.; Kent Lloyd, K. C. (2015). «Taurodontism, variations in tooth number, and misshapened crowns in Wnt10a null mice and human kindreds». Molecular Genetics & Genomic Medicine (անգլերեն). 3 (1): 40–58. doi:10.1002/mgg3.111. ISSN 2324-9269. PMC 4299714. PMID 25629078.
- ↑ Keith, A. Sir (1916). The antiquity of man. Third edit. (Williams and Norgate), London. Pp. 147-148,473-478.L
- 1 2 3 Jafarzadeh, H.; Azarpazhooh, A.; Mayhall, J. T. (2008 թ․ մայիս). «Taurodontism: a review of the condition and endodontic treatment challenges». International Endodontic Journal (անգլերեն). 41 (5): 375–388. doi:10.1111/j.1365-2591.2008.01388.x. ISSN 0143-2885. PMID 18363703.
- ↑ Shaw JC (1928) Taurodont teeth in South African races. Journal of Anatomy 62, 476–98.
- 1 2 Schiffman A, Chanannel I. Prevalence of taurodontism found in radiographic dental examination of 1200 young adult Israeli patients. Community Dent oral Epidemiol 1978; 6: 200-203.
- ↑ «Thames & Hudson Publishers | Essential illustrated art books | The Neanderthals Rediscovered | How Modern Science is Rewriting Their Story». www.thamesandhudson.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2015-12-26-ին. Վերցված է 2015-12-25-ին.
- ↑ Irish, J.D. & Scott, G.R. (2016). A Companion to Dental Anthropology. Wiley Blackwell. Page 197. Retrieved January 14, 2017, from link.
- ↑ Dineshshankar, Janardhanam; Sivakumar, Muniapillai; Balasubramanium, AMurali; Kesavan, G; Karthikeyan, M; Prasad, VSrinivas (2014). «Taurodontism». Journal of Pharmacy and Bioallied Sciences (անգլերեն). 6 (5): S13-5. doi:10.4103/0975-7406.137252. ISSN 0975-7406. PMC 4157250. PMID 25210354. Արխիվացված է օրիգինալից 2022-06-17-ին. Վերցված է 2026-01-26-ին.
| ||||||
