Տանենբերգի հուշահամալիր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տանենբերգի հուշահամալիր

Տանենբերգի հուշահամալիր (գերմ.՝ Tannenberg-Denkmal), հուշահամալիր, որ նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմում 1914 թվականին Գերմանիայի տարած հաղթանակներին, մասնավորապես Տանենբերգի ճակատամարտում տարած հաղթանակին: Ճակատամարտն այդպես է անվանվել թվականին միջնադարյան Գրյունվալդի (1410) և Մազուրյան լճերի ճակատամարտերի պատվին: Հուշահամալիրը կանգնեցվել է 1924-1927 թվականներին Արևելյան Պրուսիայում` Հոենշտայնի մոտ (ներկայումս` Օլշտինեկ, Լեհաստան): 1945 թվականին այն պայթեցվել է վերմախտի զինվորների կողմից` կապված խորհրդային զորքերի մոտեցման հետ:

Հուշահամալիրի կանգնեցում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեռևս 1901 թվականին Տանենբերգում կանգնեցվել էր հուշաքար Տևտոնական օրդենի մագիստրոս, Գրյունվալդի ճակատամարտում զոհված Ուլրիխ ֆոն Յունգինգենի պատվին: Հուշաքարը պահպանվել է մինչ օրս:

1914 թվականի ճակատամարտի 5-րդ տարեդարձին Արևելյան Պրուսիայի Վետերանների միությունն առաջարկել է այդ տեղում ճակատամարտի զոհերի հիշատակին հուշարձան կանգնեցնել: Արևելյան Պրուսիայի բնակչության համար Տանենբերգը եղել է այն տեղը, որտեղ կանգնեցվել է ռուսական զորքերի առաջխաղացումը, ինչը փախստականների հոսքի առիթ է դարձել: 1924 թվականի օգոստոսի 31-ին Պաուլ ֆոն Հինդենբուրգի և Էրիխ Լյուդենդորֆի մասնակցությամբ կայացել է հուշահամալիրի հանդիսավոր բացումը, որին ներկա է եղել 60.000 մարդ` մեծ մասամբ պատերազմի վետերաններ: Համալիրի ճարտարապետներն են Վալտեր և Հոհանես Կրյուգերները, ովքեր հաղթող են ճանաչվել նախապես հայտարարված մրցույթում: Հուշարձանը պետք է հիշեցներ նեոլիթյան Սթոունհենջը և միջնադարյան ութանիստ ամրոց Կաստել դել Մոնտեն (Իտալիա): Ութ պատերից յուրաքանչյուրի կենտրոնում կա 20 մ բարձրությամբ աշտարակ` կարմիր քարից: Այդ աշտարակներն ուղղված են լույսի տարբեր կողմերին և ունեն հերոսական անվանումներ` Մուտքի աշտարակ, Համաշխարհային պատերազմի աշտարակ, Արևելյան Պրուսիայի աշտարակ, Ռազմավարների աշտարակ, Հինդենբուրգի աշտարակ, Զինվորական աշտարակ, Նվիրման աշտարակ, Շքանշանների աշտարակ: Հուշահամալիրի ներսում կա խաչով գերեզմանաբլուր, որտեղ իրենց հանգիստն են գտել 20 անհայտ զինվորներ: հուշահամալիրի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1927 թվականի սեպտեմբերի 18-ին` Վայմարյան հանրապետության ղեկավար Պաուլ Հինդենբուրգի 80-ամյակի առթիվ:

Տանենբերգի կայսերական հուշարձանը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաուլ ֆոն Հինդենբուրգի թաղումը Տանենբերգի հուշահամալիրում

Տանենբերգի հուշարձանը դառնում է Վերսալյան պայմանագրի հակառակորդների հավաքման համազգային վայրը: 1934 թվականի օգոստոսի 7-ին հուշահամալիրի տարածքում հանդիսավոր հուղարկավորվում է Պաուլ ֆոն Հինդենբուրգը, ինչն ընդգծել է Տանենբերգի ճակատամարտում նրա ունեցած դերը ռուսական զորքերին հաղթելու գործում: Հինդենբուրգի մարմինը, հակառակ իր ու իր բարեկամների ցանկության, հողին է հանձնվել հուշահամալիրի երկրորդ աշտարակում: Վալտեր և Յոհանես Կրյուգերները նախագիծը մշակել էին որպես կայսերական համալիր` նվիրված պատերազմի զոհերի հիշատակին: Անհայտ զինվորի հուշարձանը հուշահամալիրի կենտրոնից հանվել էր, վրայի խաչը ամրացվել էր Հինդենբուրգի աշտարակին, իսկ թաղված զինվորների մնացորդները վերահուղարկավորվել են հարակից երկու շինությունների մոտ: Փոխվել է աշտարակի տանիքը` նրան հաղորդելով ամրոցի տեսք: 1935 թվականի հոկտեմբերի 2-ին` Հինդենբուրգի ծննդյան օրը, կատարվել է Հինդենբուրգի և նրա կնոջ` Գերտրուդայի աճյունասափորների վերահուղարկավորում նոր դամբարանում, որի վրա կա Հինդենբուրգի հիշատակի սրահ և մարշալի չորսմետրանոց պորֆիրից արձանը (ճարտարապետ` Ֆրիդրիխ Բագդոնս):

Վերջնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1945 թվականի հունվարին գերմանական զորքերի նահանջի ընթացքում հուշարձանը Հիտլերի հրամանով պայթեցվել է: Հինդենբուրգի և նրա կնոջ մնացորդները տարհանվել են Քյոնիգսբերգ, այնուհետև թաքցվել Թյուրինգիայի աղահանքերից մեկում: Ամերիկյան զորքերի` Թյուրինգիան ազատագրելուց հետո աճյունները տեղափոխվել են Արևմտյան Գերմանիա: Ներկայումս դրանք պահվում են Մարբուրգի Սուրբ Ելիզավետայի եկեղեցում: Տանենբերգի հուշարձանի վերջնական քանդումը կազմակերպվել է 1952-1953 թվականներին լեհական ինժեներական զորքերի կողմից:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Walter u. Johannes Krüger: Das Tannenberg-National-Denkmal. Eine Erläuterung von den Erbauern. Allenstein: Südostpreußisches Verkehrsbüro o. J. [1928].
  • Otto Ewert: Tannenberg. Denkmalstadt Hohenstein, Schlachtfeld und Heldenfriedhöfe, Tannenberg-Nationaldenkmal, Gräberverzeichnis E. Grünberger, Hohenstein [1935]
  • Jürgen Tietz: Das Tannenberg-Nationaldenkmal. Architektur, Geschichte, Kontext. (Dissertation TU Berlin) Berlin: Verlag Bauwesen 1999. ISBN 3-345-00673-1
  • Wolfgang Wippermann: Die Geschichte des «Reichsehrenmals Tannenberg» : Ein historisches Lehrstück. in: Niemandsland, Zeitschrift zwischen den Kulturen, Jhrg. 1, Heft 2, ISBN 3-88940-70-13

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]