Տամարա Լեմպիցկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տամարա Լեմպիցկա
Tamara Łempicka ssj 20060914 - cropped.jpg
Ծնվել էմայիսի 16, 1898(1898-05-16)[1][2][3][4][5][6][7][8][9]
ԾննդավայրՎարշավա, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էմարտի 18, 1980(1980-03-18)[1][2][3][4][5][6][7][8][9] (81 տարեկանում)
Մահվան վայրԿուերնավակա, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Flag of Poland.svg Լեհաստան
ԿրթությունԳրանդ Շոմեր ակադեմիա
Մասնագիտություննկարչուհի
Ոճար-դեկո
Ժանրդիմապատկեր
Ուշագրավ աշխատանքներLa belle Rafaëla, Q1685241? և Autoportrait
ՈւսուցիչԴենի Մորիս և Անդրե Լոտ
Կայքdelempicka.org
Tamara de Lempicka Վիքիպահեստում

Տամարա դե Լեմպիցկա (լեհ.՝ Tamara Łempicka, ծննդյան անունը՝ Մարիա Բորիսովնա Գուրվիչ-Գուրսկայա, մայիսի 16, 1898(1898-05-16)[1][2][3][4][5][6][7][8][9], Վարշավա, Ռուսական կայսրություն - մարտի 18, 1980(1980-03-18)[1][2][3][4][5][6][7][8][9], Կուերնավակա, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ[10]), լեհ[11] և ամերիկացի նկարչուհի, հանրահայտ «Գեղեցկուհի Ռաֆաելլան» (1927) կտավի հեղինակը: Լեմպիցկան ակտիվ աշխարհիկ կյանք է վարել: Մի քանի արվեստի պատմաբանների շարքում նա համարվում էր «առաջին նկարչուհին, որը եղել է հմայիչ հրաշագործ»[12]: Ապրել և ստեղծագործել է Փարիզում և ԱՄՆ-ում: Հանրահայտ է դարձել իր ար-դեկո ոճով արված արիստոկրատների դիմանկարներով և խիստ ոճավորված մերկ կտավներով:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարիա Բորիսովնա Գուրվիչը ծնվել է Վարշավայում[10]: Հայրը՝ Բորիս Մոիսեևիչ Գուրվիչ-Գուրսկին (Borys Gurwicz-Górski), հրեական ծագմամբ գործարար էր[13]: Մայրը՝ Մալվինա Դեկլերը (լեհ.՝ Malwina Dekler), կիսով չափ լեհուհի, կիսով չափ հրեուհի էր՝ Բերնարդ Դեկլերի (լեհ.՝ Bernard Dekler), և Կլիմենտինա Դեկլերի (լեհ.՝ Klementyna Dekler) դուստրը: Հայրը վաղուց լքել էր ընտանիքը, մայրն աշխատում էր տնային դաստիարակչուհի: Մարիա Բորիսովնա Գուրվիչի մանկությունն անցել է Մոսկվայում, 1910 թվականից՝ Պետերբուրգում, որտեղ 1916 թվականին ամուսնացել է Ֆադեյ Պետրովիչ Լեմպիցկու (Tadeusz Łempicki 1888-1951) հետ: 1916 թվականին ծնվել է նրանց դուստրը՝ Մարիա Կրիստինա Լեմպիցկայան: 1919 թվականին դստեր և ամուսնու հետ (Չեկայի ձերբակալությունից հետո) հեղափոխական Պետրոգրադից արտագաղթել է Ֆրանսիա: 1920-ական թվականներին սովորել է հայտնի ֆրանսիացի գեղանկարիչներ Անդրե Լոտի և Դենի Մորիսի մոտ: 1920-ական թվականների կեսերից սկսել է աշխատել որպես նկարչուհի, պատվերով նկարել դիմանկարներ: 1925 թվականից սկսել է ցուցադրվել «Երեսունից հետո նա շատ էր վաստակում, բայց գովեստներ քիչ էր լսում: Սակայն Փարիզի լավագույն տների դռները բաց էին նրա առաջ, ոչ թե որպես մոդայիկ, բայց աղքատ բոհեմական, այլ աշխարհիկ հմայիչ առյուծուհի, հավասարը հավասարին, ինչի մասին նա իրոք երազում էր»[14]:

Տամարա_Լեմպիցկայի Փարիզի ստուդիան, Méchain 7

1925 թվականին Մարիա Բորիսովնա Գուրվիչն ամուսնալուծվում է (իրավական ամուսնալուծությունը ձևակերպվում է 1928 թվականին) և իր համար վերցնում Տամարա դե Լեպիցկա կեղծանունը (չնայած նրա ամուսինը ազնվական չէր, և նա իրավունք չուներ ազգանվանը կցել «դե» նախածանցը): 1929 թվականին Տամարա դե Լեպիցկան նկարում է իր ամենահայտնի կտավը՝ «Ինքնանկար» կամ «Տամարան կանաչ Բուգատիում», որտեղ պատկերել էր իրեն՝ մեքենայի ղեկին (որն իրականում գոյություն չուներ, նկարչուհին ուներ փոքրիկ Ռենո ավտոմեքենա): 1934 թվականի փետրվարի 3-ին Տամարա դե Լեպիցկան երկրորդ անգամ ամուսնանում է հունգարացի գործարար, արվեստի կոլեկցիոներ Ռաուլ Կուֆների հետ: 1939 թվականին տեղափոխվում է ԱՄՆ` Լոս Անջելես, որտեղ նկարում է պատվիրված դիմանկարներ: 1941 թվականին օկուպացված Ֆրանսիայից նրա մոտ է տեղափոխվում դուստրը՝ Կիզետը: 1943 թվականին նա ամուսնանում է տեխասցի երկրաբան Հարոլդ Ֆոսհոլի հետ և տեղափոխվում Հյուստոն: 1943 թվականին նկարչուհին ամուսնու հետ բնակություն է հաստատում Նյու Յորքում: Պատերազմից հետո նկարչուհու աշխատանքի ոճը փոխվում է, սկսում է ստեղծագործել աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմի ոճով՝ զբաղվելով նաև ինտերիերի գեղարվեստական ձևավորմամբ: 1961 թվականի նոյեմբերին Ռաուլ Կուֆները մահանում է սրտի կաթվածից: Այրիանալով՝ նկարչուհին 1963 թվականից բնակվում է Հյոստոնում՝ դստեր և թոռների հետ միասին: 1973 թվականին, Փարիզում ար-դեկո արվեստի նկատմամբ հետաքրքրության աճի ալիքի վրա, Լյուքսեմբուրգի պատկերասրահում կազմակերպվում է նկարչուհու առաջին անհատական ցուցահանդեսը: 1974 թվականին Լեմպիցկան տեղափոխվում է մեքսիկական Կուերնավակա քաղաք: 1979 թվականին նրա դուստրը վերաբնակություն է հաստատում մոր մոտ: Նկարչուհին մահանում է 1980 թվականի մարտի 18-ին: Ըստ կտակի՝ նրա աճյունի մոխիրը շաղ են տալիս Պոպոկատեպետլի վրա:

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տամարա Լեմպիցկայի աշխատանքները զուգակցում են ար-դեկո և կուբիզմ, ֆլորենցիական մաներիստներին և Էնգրայի դասականությունը: Նրա առանձնահատուկ և համարձակ գեղարվեստական ոճը արագ զարգացավ և ոգեշնչվեց նրանով, որ Անդրե Լոտն այն անվանեց «փափուկ կուբիզմ» կամ ըստ Դենի Մորիսի՝ «սինթետիկ կուբիզմ»: Տամարա Լեմպիցկայայի ոճը մարմնավորում է ար-դեկոյի սառը, բայց բավականին զգայուն կողմը: Նա քննադատում էր բազմաթիվ իմպրեսիոնիստների, այն բանի համար, որ նրանք օգտագործում էին «կեղտոտ գույներ»:

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1927 թվականին Բորդոյի կերպարվեստի ցուցահանդեսում Լեմպիցկան ստանում է առաջին մրցանակը՝ «Կիզետը պատշգամբում» դստեր դիմանկարի համար:
  • 1929 թվականին Պոզնանի ցուցահանդեսում Լեմպիցկան ստանում է մրցանակ՝ «Կիզետի առաջին հաղորդությունը» նկարի համար:

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեմպիցկան արժևորել է սեփական ճակատագրի կերտման գաղափարը՝ նշելով. «Հրաշքներ չկան, միայն այն է, ինչ անում ես»: Նա վերցրել է այս անձնական հաջողությունը և իր համար ստեղծել հեդոնիստական ապրելակերպ, որն ուղեկցվել է բարձր հասարակության մեջ բազմաթիվ սիրավեպերով[15]: Աշխարհիկ ժամանակագրության մշտական հաճախորդ, ստեղծագործական բոհեմի գիշերային մասնակից՝ «վրձնով բարոնուհի» և հոլիվուդյան աստղերի ու դերասանների սիրելի նկարչուհի Տամարա Լեմպիցկայան եղել է 1920 ական թվականների բոհեմական Փարիզի մի մասնիկը: Նա ծանոթ էր Պաբլո Պիկասոյի, Ժան Կոկտոյի և Անդրե Ժիդի հետ: 1920-ականներին Տամարա Լեմպիցկան սերտորեն կապված էր գեղարվեստական և գրական շրջանակների լեսբուհիների և բիսեքսուալների հետ, նա սիրավեպեր է ունեցել այնպիսի նշանավոր կանանց հետ ինչպիսիք էին՝ Վիտա Սեքվիլ Ուեսթը և Գաբրիել Սիդոն Կոլեթը: Նրան են վերագրում նաև Boîte de Nuit գիշերային ակումբի երգչուհի Սյուզի Սոլիդորի հետ սիրավեպը, որը հետագայում նկարչուհու մի քանի կտավների համար հանդես է եկել որպես բնորդուհի: Ամուսինը ի վերջո հոգնելով նրա սիրային արկածներից՝ 1927 թվականին հեռացավ նրանից, իսկ 1931 թվականին ամուսնալուծվեց:

Համակված ստեղծագործությամբ և իր սոցիալական կյանքով, դե Լեմպիցկան արհամարհելով իր դստեր՝ Կիզետտի դաստիարակությունը, նրան շատ քիչ ժամանակ և ուշադրություն էր հատկացում: Երբ Կիզետան գտնվում էր իր մասնավոր գիշերօթիկ դպրոցից հեռու, նա բնակվում էր իր տատիկի Մալվինայի հետ: Երբ դե Լեմպիցկան տեղյակ պահեց մորը և դստերը, որ չի վերադառնալու Ամերիկայից 1929 թվականի Ծննդյան տոներին, Մալվինան այնքան զայրացավ, որ այրեց Տամարայի դիզայներական գլխարկների հսկայական հավաքածուն. Կիզետան ուղղակի նայում էր թե ինչպես են դրանք այրվում մեկը մյուսի ետևից: Չնայած մոր անբավարար ուշադրությանը, Կիզետտան անմահացել էր Լեմպիցկայայի կտավներում, թողնելով այնպիսի նկարների շարք ինչպիսիք են՝ «Կիզետտան վարդագույնով» (1926), «Կիզետտան պատշգամբում» (1927), «Կիզետտան քնած է» (1934), «Բարոնուհի Կիզետտայի դիմանկարը» (1954-1955) և այլն:

Սեքսուալություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնի լինելով որպես լիբիդո՝ Լեմպիցկան բիսեքսուալ էր[16]: Սիրավեպեր էր ունենում թե՛ տղամարդկանց, թե՛ կանանց հետ, որոնք այն ժամանակ համարվում էին սկանդալային: Իր դիմանկարներում հաճախ օգտագործել է ֆորմալ և պատմական տարրեր, իսկ նրա մերկ ֆիգուրաները ներառում էին ցանկությունների և գայթակղությունների թեմաներ[17]: 1920-ական թվականներին նա սերտորեն կապված է եղել գրական ու գեղարվեստական շրջանակների լեսբուհի և բիսեքսուալ կանանց հետ, որոնց թվում էին՝ Վիոլետ Տրֆուսիսը, Վիտա Սեքվիլ Ուեսթը և Գաբրիել Սիդոն Կոլեթը: Կապված էր նաև Boite de Nuit-ի գիշերային ակումբի երգչուհի Սյուզի Սոլիդորի հետ և հետագայում ստեղծել է նրա դիմանկարը[18]:

Կերպարը մասսայական մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նկարչուհու աշխատանքներն առկա են Մադոննայի բազմաթիվ տեսահոլովակներում:
  • Լեմպիցկայի կտավներից մեկը հիշատակվում է Բաֆֆիիվամպիրների կործանիչ հայտնի հեռուստասերիալում (5 սեզոն):
  • Լեմպիցկայայի գեղանկարների հավաքորդներից են Ջեք Նիկոլսոնը և Բարբարա Սթրեյզանդը:
  • Californication հեռուստասերիալի երկրորդ սեզոնի երկրորդ սերիայում, երբ Կարենը դստեր՝ Միայի հետ քննարկում է արժե արդյոք լողացնել Հենկին, հետին պլանում՝ պատի վրա, կարելի է տեսնել Տամարա Լեմպիցկու «Ինքնանկար կանաչ Բուգատտիում» (1925) կտավը:
  • Լեմպիցկայի «Կանանց բաղնիք» կտավի վերարտադրությունը կարելի է տեսնել «Ծաղրանկար» ֆիլմում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Tamara de Lempicka
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Tamara de Lempicka — 2008.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 SNAC — 2010.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Discogs — 2000.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 FemBio
  10. 10,0 10,1 Tamara de Lempicka Biography - Infos - Art Market
  11. Tamara de Lempicka, The Polish Painter Gets A Google Logo
  12. Grosenick Uta, Becker Ilka (2001)։ Women artists in the 20th and 21st century։ Taschen։ էջ 306։ ISBN 3-8228-5854-4 
  13. Тамара Лемпицкая — Художники — Русский портрет
  14. Алексей Мокроусов. Слишком красивая полячка, или История одной неудачи // Иностранная литература. 1997. № 7.
  15. The Raucous Life Of Tamara de Lempicka: An Art Deco Icon
  16. Blondel & Brugger (2004), էջեր. 34, 42–43.
  17. "Famous GLTB", Tamara de Lempicka (1898 - July 21, 1980) Poland
  18. Lempicka, Tamara de (1898?-1980)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]