Jump to content

Վրաստանի անկախության օր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անկախության օր
պետական տոն Խմբագրել Wikidata
ԵրկիրՎրաստան Խմբագրել Wikidata
ԱմսաթիվՄայիսի 26 Խմբագրել Wikidata

Վրաստանի անկախության օր (վրաց.՝ დამოუკიდებლობის დღე՝ դամոուկիդեբլոբիս դղե), ամենամյա պետական ​​տոն, որը նշվում է մայիսի 26-ին։ Այն նշում է 1918 թվականի մայիսի 26-ին անկախության հռչակագրի ընդունումը, որը ստեղծեց Վրաստանի դեմոկրատական հանրապետությունը 1917 թվականի ռուսական հեղափոխությունից հետո: Հանդիսանում է Վրաստանի ազգային օրն է: Անկախության օրը կապված է զինվորական շքերթների, հրավառությունների, համերգների, տոնավաճառների, քաղաքական ելույթների ու արարողությունների հետ, ինչպես նաև Վրաստանի պատմությունն ու մշակույթը տոնող տարբեր պետական ​​և մասնավոր միջոցառումների հետ:

Նախապատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1917 թվականի ռուսական հեղափոխությունից հետո Վրաստանը, որը 19-րդ դարի սկզբից միացվել էր Ռուսական կայսրությանը, եղել դրա կազմում, 1918 թվականի մայիսի 26-ին իրեն հռչակեց անկախ դեմոկրատական ​​հանրապետություն՝ Հարավային Կովկասի մյուս երկրների՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի հետ կարճատև դաշնային միությունից հետո[1][2]:

1921 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին Վրաստանը գրավվեց ռուսական բանակի կողմից և երկիրը դարձավ Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետություն՝ միացվելով Խորհրդային Միությանը 1922 թվականին: Վրաստանը անջատվեց Խորհրդային Միությունից՝ ընդունելով Անկախության վերականգնման ակտը 9-ին։ 1991 թվականի ապրիլին, Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում անցկացվեց մեծ հանրահավաք՝ 1989 թվականի անկախության երթը խորհրդային բանակի կողմից ճնշելու երկրորդ տարելիցի առթիվ[2]:

Իր սիմվոլիզմի և պատմական նշանակության պատճառով ապրիլի 9-ը ճանաչվել է որպես Անկախության օր 1980-ականների ազգային շարժման և Զվիադ Գամսախուրդիայի կառավարության հետ կապված խմբերի կողմից, որը նախագահել է 1991 թվականի ապրիլի 9-ին անկախության հռչակման ժամանակ[3][4]։ Իր կառավարման տարիներին (1990 թվականի հոկտեմբեր – 1992 թվականի հունվար) Գամսախուրդիայի կառավարությունը մայիսի 26-ը սահմանել էր որպես Անկախության օր․ 1991 թվականի ապրիլի 9-ի հռչակագրում ասվում էր, որ այն հիմնված է 1918 թվականի մայիսի 26-ի Անկախության ակտի վրա: 1991 թվականի մարտի 31-ի նախորդ հանրաքվեն նաև հարցրեց Վրաստանի քաղաքացիներին, թե արդյոք նրանք ցանկանում են անկախության վերականգնում 1918 թվականի մայիսի 26-ի հռչակագրի հիման վրա[3][5][6][7][8]: 1993 թվականից ապրիլի 9-ը Վրաստանում նշվում է որպես Ազգային միասնության, քաղաքացիական համաձայնության և հիշատակի օր[9][10]:

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վրաստանի անկախության երկրորդ տարեդարձը. 26 մայիսի 1919
Իրաքում տեղակայված վրացական զորքերը նշում են Վրաստանի անկախության օրը Բաղդադում 2006 թվականի մայիսի 26-ին
2014 թվականի մայիսի 26-ին Թբիլիսիում ցուցադրված ռազմական տեխնիկայի մոտ լուսանկարող մարդիկ

Մայիսի 26-ը նշվում էր որպես Վրաստանի Դեմոկրատական ​​Հանրապետության ազգային օր մինչև 1921 թվականի խորհրդային կարգերի հաստատումը: Խորհրդային տարիներին այն գաղտնի և անկանոն կերպով նշվում էր կոմունիստական ​​վարչակարգին ընդդիմացող հասարակության շերտերի կողմից: Երբ 1980-ականների վերջին վրացական ազգային շարժումը մեծ թափ ստացավ, խորհրդանիշները, որոնք կապված էին կարճատև նախախորհրդային հանրապետության հետ, դարձան Խորհրդային Միությունից անկախության կողմնակիցների հավաքի ձայնը: 1991 թվականի ապրիլի 9-ին Վրաստանի անկախության հռչակումից հետո կառավարությունը 1991 թվականի մայիսի 26-ին նշանակեց Վրաստանի առաջին նախագահական ընտրությունները, որոնցում հաղթեց Զվիադ Գամսախուրդիան։ Վրաստանը հաջորդ տարվա մայիսի 26-ին հանդիպեց նոր կառավարությանը՝ Էդուարդ Շևարդնաձեի գլխավորությամբ. Գամսախուրդիան պաշտոնանկ էր արվել նույն տարվա սկզբին ռազմական հեղաշրջման արդյունքում: 1992 թվականի մայիսի 26-ի տոնակատարությանը մասնակցել է Շևարդնաձեի վաղեմի ծանոթ Ջեյմս Բեյքերը։ Այդ օրը նաև ականատես եղավ Թբիլիսիի փողոցներում առաջին խոշոր հակաշևարդնաձեական ցույցերից մեկին[8]:

Շևարդնաձեի իշխանության մեծ մասի ընթացքում Անկախության օրը քաղաքացիական տոն էր: 1997 թվականից ի վեր կառավարության կողմից ռազմական շքերթներ չեն կազմակերպվել՝ պատճառաբանելով ֆինանսական դժվարությունները[11]: Վրաստանի նախագահի պաշտոնում Վարդերի հեղափոխությունից հետո Շևարդնաձեի իրավահաջորդ Միխեիլ Սաակաշվիլին 2004 թվականին վերականգնեց զորահանդեսի անցկացման ավանդույթը, որն օգտագործվում էր որպես Վրաստանի պաշտպանության ուժերի նոր տեխնիկա ցուցադրելու վայր[12]։ 2004 թվականի մայիսի 26-ին տեղի ունեցավ Վրաստանում երբևէ տեղի ունեցած ամենամեծ ռազմական շքերթը[13][14][15]։

Սաակաշվիլիի նախագահության երկրորդ ժամկետի ընթացքում Անկախության օրվա տոնակատարությունները ստվերվեցին քաղաքական անկայունությամբ. 2008 և 2009 թվականներին Թբիլիսիի կենտրոնում ընդդիմության մեծ ցույցերը սահմանափակեցին տոնակատարությունների մասշտաբը[16][17], իսկ 2011 թվականին ընդդիմության մի մասի փորձը խոչընդոտեց մայիսի 26-ին նախատեսված ռազմական շքերթը, որը հանգեցրեց զոհերի՝ ոստիկանության հետ բախման ժամանակ[18]։

Այն բանից հետո, երբ 2012 թվականին «Վրացական երազանք» կոալիցիան միացավ իշխանությանը, Անկախության օրվա տոնակատարության ռազմական բաղադրիչը սահմանափակվեց վրացի զինվորների երդման արարողություններով և ռազմական տեխնիկայի հանրային ցուցահանդեսներով[19][20]: Իշխանությունների առջև անցկացված երթ տեղի չի ունեցել մինչև 2023 թվականի Անկախության 105-ամյակի տոնակատարությունները:

Նշանավոր տարեդարձեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • 1918 թվականի մայիսի 26 – Վրաստանի Ազգային խորհուրդը ընդունում է Վրաստանի անկախության ակտը[1]
  • 1920 թվականի մայիսի 26 – Երկրորդ ինտերնացիոնալի առաջնորդները մասնակցում են Թբիլիսիի Անկախության օրվա ցույցին՝ Վրաստան կատարած այցի շրջանակներում[21]
  • 1921 թվականի մայիսի 26 - Վրաստանի նոր բոլշևիկյան կառավարությունը նշում է Անկախության օրը՝ նշելու Վրաստանի խորհրդայնացումը՝ արգելելով տապալված Վրաստանի Դեմոկրատական ​​Հանրապետության ազգային դրոշների ցուցադրումը տոնակատարությունների ժամանակ[22]
  • 1922 թվականի մայիսի 26 – Խորհրդային անվտանգության ուժերը ցրում են ցույցերը՝ նշելու վրացական անկախության օրը Թբիլիսիում և Վրացական ԽՍՀ-ի այլ վայրերում[23]
  • 1989 թվականի մայիսի 26 – Անկախության կողմնակից ցուցարարները հավաքվում են Թբիլիսիում՝ 1922 թվականից ի վեր առաջին անգամ նշելու Անկախության օրը[24]
  • 1991 թվականի մայիսի 26 - Վրաստանում անցկացվում են առաջին նախագահական ընտրությունները: Ազգային գվարդիայի շքերթը նշում է հետխորհրդային Անկախության օրվա առաջին պաշտոնական տոնակատարությունը[25]
  • 1992 թվականի մայիսի 26 – Վրաստանի անվտանգության ուժերը ցրում են գահընկեց արված նախագահ Գամսախուրդիայի կողմնակիցների ցույցը, մինչ Ջեյմս Բեյքերը մասնակցում է Անկախության օրվա պաշտոնական տոնակատարություններին[8]
  • 2004 թվականի մայիսի 26 – Վրաստանի նոր կառավարությունը նշում է Անկախության օրը երբևէ տեղի ունեցած ամենամեծ ռազմական շքերթով[13]
  • 2011 թվականի մայիսի 26 – Ոստիկանությունը կանխեց Անկախության օրվա զորահանդեսի անցկացման վայրը արգելափակելու ընդդիմադիր կուսակցության փորձերը, որոնց հետևանքով չորս մարդ զոհվեց[18]
  • 2018 թվականի մայիսի 26 – Վրաստանը նշում է Վրաստանի Առաջին Հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակը։ Միջոցառմանը մասնակցելու համար ժամանում են ավելի քան 20 բարձր մակարդակի պատվիրակություններ, այդ թվում՝ Լեհաստանի, Սլովակիայի, Լատվիայի, Ֆինլանդիայի, Հայաստանի և Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահները[26]:
  • 2021 թվականի մայիսի 26 – Վրաստանը նշում է անկախության վերականգնման 30-ամյակը։ Մայիսի 26-ին Վրաստանի Դեմոկրատական ​​Հանրապետության գլխավոր հրամանատար Գիորգի Կվինիտաձեի աճյունը զինվորական մեծ պատիվներով վերաթաղվեց Թբիլիսիի Մթածմինդա պանթեոնում[27]:

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 Rayfield, Donald (2012). Edge of Empires: A History of Georgia. London: Reaktion Books. էջ 329. ISBN 978-1780230306.
  2. ↑ 2,0 2,1 Suny, Ronald Grigor (1994). The Making of the Georgian Nation (2nd ed.). Bloomington: Indiana University Press. էջեր 192, 322, 327. ISBN 0253209153.
  3. ↑ 3,0 3,1 Metreveli, Ia (2007 թ․ ապրիլի 12). «April 9 – a day of mourning and celebration». Georgian Times. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 25-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  4. ↑ Datiashvili, Ana (2008 թ․ ապրիլի 10). «Georgia commemorates April 9 tragedy». The Messenger Online. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  5. ↑ Fuller, Elizabeth (1991 թ․ ապրիլի 19). «Georgia Declares Independence». Report on the USSR. Radio Free Europe/Radio Liberty. 3 (16): 31.
  6. ↑ Kukhianidze, Alexandre (2014). «Georgia's military and civil security challenges». In Jones, Stephen F. (ed.). The Making of Modern Georgia, 1918–2012: The First Georgian Republic and Its Successors. Routledge. էջ 155. ISBN 978-1317815938.
  7. ↑ Alkhazashvili, M. (2008 թ․ ապրիլի 10). «April 9, a day of two meanings». The Messenger Online. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 Goltz, Thomas (2009). Georgia Diary: A Chronicle of War and Political Chaos in the Post-Soviet Caucasus. M.E. Sharpe. էջեր xix, 86. ISBN 978-0765629401.
  9. ↑ «საქართველოს პარლამენტის დადგენილება №211» [Resolution of the Parliament of Georgia No. 211]. Legislative Herald of Georgia (Georgian). 1993 թ․ ապրիլի 8. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  10. ↑ Crossette, Barbara (1992 թ․ մայիսի 26). «Baker Visits Georgia to Help a Friend». The New York Times. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  11. ↑ «Georgia Celebrates Independence Day». Civil Georgia. 2002 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  12. ↑ «Military Parade Marks Independence Day». Civil Georgia. 2010 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  13. ↑ 13,0 13,1 «Independence Day Marked by the Largest Ever Military Parade». Civil Georgia. 2004 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  14. ↑ «Military Parade Marked Independence Day». Civil Georgia. 2004 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  15. ↑ «Army Parade Marks Independence Day». Civil Georgia. 2007 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  16. ↑ «Opposition Rallies outside Parliament». Civil Georgia. 2008 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  17. ↑ «Tens of Thousands Rally». Civil Georgia. 2009 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  18. ↑ 18,0 18,1 «Georgia: Police Used Excessive Force on Peaceful Protests». Human Rights Watch. 2011 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  19. ↑ «President's Independence Day Address». Civil Georgia. 2014 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2014 թ․ հունիսի 1-ին.
  20. ↑ «Georgia Marks Independence Day». Civil Georgia. 2017 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 26-ին.
  21. ↑ Silogava, Valeri; Shengelia, Kakha (2007). History of Georgia: From the Ancient Times Through the "Rose Revolution". Tbilisi: Caucasus University Publishing House. էջ 231.
  22. ↑ «Meeting Protocol of the Central Committee Plenum. May 7, 1921». The Archival Bulletin. Ministry of Internal Affairs of Georgia. 13: 71. 2012. ISSN 1512-2867. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 25-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 25-ին.
  23. ↑ Kereselidze, Lia (2010). «May of 1922 in Georgia». The Archival Bulletin. Ministry of Internal Affairs of Georgia. 9: 4–22. ISSN 1512-2867. Արխիվացված է օրիգինալից 2013-01-15-ին. Վերցված է 2014-05-25-ին.
  24. ↑ Jones, Stephen (2015). Georgia: A Political History Since Independence. I.B.Tauris. էջ 30. ISBN 978-1784530853.
  25. ↑ Tsuladze, Zaza (2017 թ․ մայիսի 1). «ქართული ჯარის დიდი დღე» [The great day of the Georgian army] (վրացերեն). Voice of America. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 26-ին.
  26. ↑ «Today Georgia marks the 100th anniversary since the First Republic of Georgia – what's in store?». Agenda.ge. 2018 թ․ մայիսի 26. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 23-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 23-ին.
  27. ↑ «Georgian Democratic Republic's Commander-in-Chief Reburied in Tbilisi». Civil Georgia. 2021 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 26-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վրաստանի անկախության օր» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Վրաստանի_անկախության_օր&oldid=10591873» էջից