Վիշապածառ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վիշապածառ
Վիշապածառ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Լատիներեն անվանում
Dracaena
Տիպիկ ներկայացուցիչներ

բազմամյա բույս

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Վիշապածառ, վիշապենի, (լատ.՝ Dracaena), շուշանազգիների ընտանիքի բազմամյա ծառանման բույսերի կամ թփերի ցեղ։ Հայտնի է վիշապածառի մոտ 150 տեսակ, տարածված արևելյան կիսագնդի մերձարևադարձային և արևադարձային շրջաններում։ Բունը ճյուղավոր է, տերևները՝ գծային կամ նշտարաձև, ծաղիկները սովորաբար հուրաններում են․ պարզ, վեցանդամ, սպիտակ կամ դեղնավուն ծաղկապատյանով։ Պտուղը՝ հատապտուղ է։ Վիշապային վիշապածառը (լատ.՝  D․ draco), մինչև 20 մ բարձրությամբ և 4 մ բնի տրամագծով ծառ է։ Աճում է Կանարյան և Սոկոտրա կղզիներում։ Ապրում է մինչև 5-6 հազար տարի։ Կեղևից արտադրվում է կարմիր խեժանման նյութ՝ «վիշապի արյուն», որն օգտագործվում է ներկանյութեր պատրաստելու համար։ Հարավային վիշապածառը (լատ.՝  D․ australis), կաշեկերպ տերևներով, կարճաբուն ծառ է։ Աճում է Նոր Զելանդիայում։ 2 տեսակն էլ օգտագործվում են կանաչապատման մեջ։ Վիշապածառի բազմաթիվ տեսակներ (լատ.՝  D․ godseffiana, D․deremensis և այլն) մշակվում են ջերմատներում և սենյակային պայմաններում։

Արմավենիները հարավի, արևադարձային երկրների խորհրդանիշն են: Այս բույսերի սաղարթը աչքի է ընկնում գեղեցիկ ցողունով, ճյուղազուրկ է և ունի սքանչելի տերևներ: Հանդիպում են այնպիսի տեսակներ, որոնց բունը, ճյուղավորվելով, երկգլխանի կամ եռագլխանի, հաճախ նաև չորսգլխանի վիշապ է հիշեցնում:Դրանք վիշապածառեր են, որոնց լատիներեն անվանում են դրացենա (Dracaena)[1]: Հանդիպում են Արգենտինայում, Կենտրոնական Ամերիկայում, Պուերտո Ռիկոյում և արևադարձային այլ երկրներում: Արմավենիները շատ են տարածված երկրագնդի վրա: Ունեն հովարաձև կամ փետրաձև տերևներ, բազմանում են սերմերի միջոցով, և յուրաքանչյուր սերմ տալիս է միայն մեկ ընձյուղ, քանի որ պատկանում են միաշաքիլավոների դասին, մշտադալար են, թունավոր չեն, աճում են արևադարձային երկրներում, այնպես են ամրանում գետնին, որ քամիները և փոթորիկները նրանց պոկել չեն կարող: Միշտ աճում են ուղղաձիգ, ունեն միայն մեկ ցողուն, որը երբեք չի ճյուղավորվում: Եթե արմավենու աճող գագաթնային բողբոջը վնասվի, ապա, որպես կանոն, բույսը կոչնչանա: Լինում են սակայն բացառություններ, երբ նման դեպքերում բույսը չի ոչնչանում, այլ բունը նորից ճյուղավորվում է: Գվինեական յուղատու արմավենին (Elaeis guineensis), որից ստանում են արմավենու յուղը, այն արմավենիների թվին է պատկանում, որոնք ճյուղավորվում են: Բուսաբան Էնուինն այդ առիթով գրում է, որ Նիգերիայում, 11 կիլոմետր Իբանդանից հեռու, տեսել է երկգլխանի արմավենի, որը իրենց չի հանդիպել իր քսանամյա ճամփորդությունների ընթացքում:

Երկշաքիլավոր բույսերին բնորոշ է միասաղմ սերմ: Բայց մանգոյի ծառը (Mangifera indica) և մեխակածառը (Eugenia jambos) բնորոշ են բազմասաղմությամբ (պոլիէմբրոնիա): Արմավենիներին նման երևույթը հատուկ չէ: Երկու ծիլ տվող կոկոսյան արմավենին հազվագյուտ երևույթ է:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հարությունյան Լ.Վ. (2003)։ Հետաքրքրաշարժ բուսաբանություն։ Երևան: Երևան Հայբուսակ հրատարակչություն։ էջեր 239–240 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 458 CC-BY-SA-icon-80x15.png