Վիկտոր Օրբան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վիկտոր Օրբան
Orbán Viktor 2018.jpg
 
Կուսակցություն՝ Ֆիդես
Կրթություն՝ Teleki Blanka high school and junior high school? (1981), Բուդապեշտի համալսարան (1987) և Փեմբրուք քոլեջ
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ, իրավաբան, ֆուտբոլիստ, փաստաբան և դավադրության տեսաբան
Ազգություն հունգարացիներ
Դավանանք Կալվինականություն[1]
Ծննդյան օր մայիսի 31, 1963(1963-05-31)[2][3] (57 տարեկան)
Ծննդավայր Սեկաշֆեհերվար, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն
Քաղաքացիություն Flag of Hungary.svg Հունգարիա
Հայր Győző Bálint Orbán?
Մայր Erzsébet Sípos?
Ամուսին Anikó Lévai?
Զավակներ Ráhel Orbán?, Gáspár Orbán?, Sára Orbán?, Róza Orbán? և Flóra Orbán?
 
Կայք՝ miniszterelnok.hu
 
Ինքնագիր Accession Treaty 2011 Viktor Orbán signature.svg
 
Պարգևներ

Սուրբ Գրիգորի Մեծի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ, St. Stephen Prize?, HazteOir.org Prize?, Հունգարիային մատուցած ծառայությունների շքանշանի Մեծ խաչ և «Մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետ

Վիկտոր Օրբան (հունգ.՝ Orbán Viktor, մայիսի 31, 1963(1963-05-31)[2][3], Սեկաշֆեհերվար, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն), Հունգարիայի վարչապետը 1998-2002 թվականներին և 2010 թվականից մինչ այժմ: «Ֆիդես» կուսակցության առաջնորդը։

Կրթություն և ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջնակարգ դպրոցն ու զինվորական ծառայությունը ավարտելուց հետո (1981-1982) ընդունվել է Բուդապեշտի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ: 1987 թվականին ավարտել է համալսարանը և երկու տարվա ընթացքում սոցիոլոգ է աշխատել գյուղատնտեսության և սննդարդյունաբերության նախարարությանն առընթեր ինստիտուտում։ 1989 թվականին ստացել է Սորոսի հիմնադրամի կրթաթոշակը և մեկ տարվա ընթացքում վերապատրաստվել Օքսֆորդի Պեմբրուք քոլեջում։

Կինը իրավաբան Անիկո Լևաին է (ծնված 1963 թվականի օգոստոսի 15-ին)։

Քաղաքական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դպրոցի կոմերիտական կազմակերպության վերջին քարտուղար Օրբանը «Ֆիդես» (Fidesz, Fiatal Demokraták Szövetsége, «Երիտասարդ Դեմոկրատների Միություն») կուսակցության հիմնադիրներից մեկն էր, որը ստեղծվել է 1988 թվականի մարտի 30-ին։ Նա համազգային ճանաչում է ստացել 1989 թվականի հունիսի 16-ին Իմրե Նադյայի և Հունգարիայի այլ քաղաքական գործիչների վերահուղարկավորման արարողության ժամանակ ելույթից հետո, որոնք մահապատժի են ենթարկվել 1958 թվականին: Օրբանն իր ելույթում պահանջել է ազատ ընտրությունների անցկացում և հունգարական տարածքից խորհրդային զորքերի դուրս բերում:

1990 թվականին հետկոմունիստական Հունգարիայի առաջին ընտրություններում Օրբանն ընտրվել է խորհրդարանի պատգամավոր (վերընտրվել է 1994, 1998, 2002, 2006 թվականներին): 1990 թվականին դարձավ «Ֆիդես»-ի առաջնորդը, որը նրա ղեկավարությամբ լիբերալ կազմակերպությունից (և Լիբերալ Ինտերնացիոնալի անդամ) վերափոխվեց աջ պահպանողական կուսակցության: 1995 թվականից Օրբանի կուսակցությունը պաշտոնապես կոչվում է Fidesz-MPP (Հունգարական քաղաքացիական կուսակցություն): 2002 թվականի հոկտեմբերից Օրբանը, «Ֆիդես»-ի ղեկավարության հետ մեկտեղ, Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության (Եվրախորհրդարանի Պահպանողական կուսակցությունների միավորում) փոխնախագահն է:

1998 թվականին խորհրդարանական ընտրություններում «Ֆիդեսի» հաղթանակից հետո (կուսակցությունը ստացել է ընտրողների ձայների 44%-ը) ձևավորվել է աջակենտրոն կառավարություն։ 35 տարեկան հասակում նա դարձել է ամենաերիտասարդ վարչապետը ժամանակակից Հունգարիայում (և երկրորդ 20-րդ դարում, երիտասարդ էր միայն Անդրաշ Հեգեդյուշը, ով ղեկավարում էր կառավարությունը 1955-1956 թվականներին): Տնտեսական ոլորտում հանդես է եկել հարկերի և սոցիալական վճարների նվազեցման, գործազրկության և գնաճի դեմ պայքարի օգտին: Նրա կառավարության աշխատանքի ընթացքում գնաճը 1999 թվականին 10 %-ից նվազել է մինչև 7,8 % 2001 թվականին (1998 թվականին այն կազմել է 15 %): Բյուջեի դեֆիցիտը 1999 թվականին 3,9 %-ից կրճատվել է մինչև 3,4 % 2001 թվականին։ Տնտեսական աճը կազմել է 4,4% 1999 թվականին, 5,2% 2000 թվականին, և 3,8% 2001 թվականին չեղյալ է հայտարարվել բուհերում ուսման վարձը, վերականգնվել են մայրերին տրվող ունիվերսալ նպաստները։

Օրբանը հանդես է եկել որպես կառավարման գերմանական մոդելի կողմնակից, որը նախատեսում է վարչապետի առաջատար դերը իշխանության համակարգում։ Նա ուժեղացրել է վարչապետի գրասենյակի դերը, պետական ապարատի արմատական բարեփոխում է իրականացրել, որը, մասնավորապես, հանգեցրել է տնտեսության սուպերնախարարության ստեղծմանը։ Օրբանի՝ քաղաքական գործընթացների վրա Խորհրդարանի ազդեցությունը նվազեցնելու ձգտումը վարչապետի անձնական ազդեցությունն ուժեղացնելու դեպքում կտրուկ քննադատության է արժանացել ընդդիմության կողմից, որը նրան մեղադրել է ավտորիտար միտումների և ԶԼՄ-ների վրա ազդեցություն գործելու ձգտման մեջ: Օրբանի վարչապետության շրջանում Հունգարիան Լեհաստանի և Չեխիայի հետ 1999 թվականին պաշտոնապես ընդունվել Է ՆԱՏՕ-ում:

2002 թվականի ընտրություններում Օրբանի կուսակցությունը պարտություն է կրել, և նա հրաժարական է տվել։ «Ֆիդեսը» ձայների վերահաշվարկ էր պահանջում։ ԿԸՀ-ն մերժել է այդ պահանջը։ Սակայն միջազգային դիտորդները ընտրարշավի վերաբերյալ միակ լուրջ դիտարկումն են արել. պետական հեռուստատեսությունը հիմնվել է հենց «Ֆիդեսի» օգտին։ Միևնույն ժամանակ, ձախ և լիբերալ մամուլը մշտապես կոշտ քննադատության է ենթարկել Օրբանին։

2006 թվականի ընտրություններում Օրբանը կրկին գլխավորել է «Ֆիդեսը», իսկ հետո հանդես է եկել որպես ընդդիմության հիմնական ֆիգուր սոցիալ-լիբերալ կոալիցիայի կառավարությանը: Քաղաքական փորձագետների կարծիքով՝ նա իր քաղաքական գործունեության մեջ ձգտում է համադրել պահպանողական գաղափարախոսությունն ու պոպուլիստական պրակտիկան։

2009 թվականին Վիկտոր Օրբանը Սլովակիայում ապրող էթնիկ հունգարացիների առջև իր ելույթներից մեկում նրանց անվանել է Հունգարիայի «պետականորեն ձևավորված ընդհանրություն», ինչը մտահոգություն և մտավախություններ է առաջացրել Սլովակիայի ղեկավարության շրջանում[4]։

2010 թվականի ընտրություններում Վիկտոր Օրբանը հասկացավ և գիտակցեց 1998-2002 թվականների իր սխալները։ 2010 թվականի ապրիլին կայացած խորհրդարանական ընտրություններում նրա Ֆիդես կուսակցության ցուցաբերած հաղթանակից հետո 2010 թվականի մայիսին Օրբանը կրկին նշանակվեց վարչապետ։ Պաշտոնն ստանձնել է մայիսի 29-ին։ Այժմ ձայնի իրավունք են ստացել բոլոր էթնիկ հունգարացիները, նույնիսկ նրանք, ովքեր Հունգարիայում երբեք չեն ապրել: Ընտրատարածքների թիվը 176-ից կրճատվել է մինչև 106, այդ թվում՝ միավորվել են «ձախ» շրջանները՝ այն շրջաններով, որտեղ միշտ պահել են «Ֆիդեսը» և «Յոբբիկը»: Նրա կուսակցությունը պահպանել է բացարձակ մեծամասնությունը խորհրդարանում, իր դիրքերն ամրապնդել են նաև սոցիալիստները, իսկ «յոբբիկների» վարկանիշը սրընթաց աճել է։ Նոր սահմանադրության ընդունման կապակցությամբ խորհրդարանում պատգամավորների թիվը 386-ից նվազել է 199-ի։

Երկրի պաշտոնական անվանումը «Հունգարիայի Հանրապետությունից» փոխարինվել է պարզապես «Հունգարիայի»։ Անվանման փոփոխությունը նպատակ ուներ ընդգրկվելու հունգարական հանրությանը ոչ միայն երկրի քաղաքացիների, այլև հունգարացիների, ապրում է իր սահմաններից դուրս: Սկսվել է երկրի կղերականացումը. Սահմանադրության մեջ դրույթ է մտցվել, որ Հունգարիայի ժողովրդին միավորում են Աստվածն ու քրիստոնեությունը։ Դա դարձել է նախադրյալ այն բանի համար, որ օրենսդրորեն արգելվել են աբորտներն ու միասեռ ամուսնությունները։ Օրինագծի ընդունման օգտին քվեարկել են բոլոր ներկաները, բացի «Յոբբիկ» կուսակցությունից (այն, ընդհանուր առմամբ, պաշտպանել է Օրբանին, սակայն աբորտների արգելքը համարել են չափազանց կոշտ որոշում՝ ծայրահեղ հազվադեպ դեպքերում հանդես գալով աբորտների օգտին, ինչպիսին բռնաբարությունն է). ընդդիմադիր սոցիալիստները լքել են խորհրդարանի շենքը՝ ի նշան բողոքի:

2014 թվականի ապրիլին կայացած խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում նա մնաց երկրի վարչապետի պաշտոնում[5]։

2013 թվականի աշնանը Օրբանը ելույթ է ունեցել հունգարական սփյուռքի երրորդ Կոնգրեսում և հայտարարել է. «Հնարավոր է, մենք ստիպված լինենք կառուցել նոր տնտեսական և սոցիալական համակարգեր, ինչպես նաև մշակութային մոդել, որը տարբերվում է ժամանակակից եվրոպականից»:

2014 թվականի գարնանը նա դիմել էր ուկրաինական իշխանություններին՝ պահանջելով Զակարպատյեում ապրող էթնիկ հունգարացիներին ինքնավարություն տրամադրել[6]։ Չնայած Բրյուսելի կողմից Մոսկվային «ավելորդ լոյալություն» ցուցաբերելու հաճախակի մեղադրանքներին, բազմիցս հայտարարել Է Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությանը սատարելու մասին, ինչպես նաև հավանություն է տվել ԵՄ-ին Ուկրաինայի անդամակցության ձգտմանը, ընդ որում՝ հավելելով, որ դրա համար Ուկրաինան պետք է կայուն պետություն դառնա և լիարժեք վերահսկողություն ունենա իր սահմանների նկատմամբ[7]։

Ազատական քաղաքագետների գնահատումների համաձայն՝ Վիկտոր Օրբանը և «Ֆիդես» կուսակցությունը 2010 թվականից Հունգարիայում կառուցել են «մաֆիոզ պետություն», որտեղ իշխանության ամբողջ ամբողջականությունը պատկանում է կուսակցության և անձամբ Օրբանի հետ կապված խմբին[8]։

Հայացքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիկտոր Օրբանը և Վլադիմիր Պուտինը 2015 թվականի փետրվարի 17-ին

Օրբանը դեմ է Ռուսաստանի դեմ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի սահմանած պատժամիջոցներին։ Բացասաբար է վերաբերվել «Հարավային հոսք» նախագծի փակմանը[9]։ Օրբանը անօրինական միգրացիայի հակառակորդ է։ Նա կարծում է, որ ներգաղթը Եվրոպա ոչ եվրոպական երկրներից պետք է վերահսկել և բաշխել ներգաղթյալներին ըստ կատեգորիաների։ Փախստականների մի մասին նա զգուշությամբ է վերաբերվում և կողմնակից է հենց Հունգարիայի կողմից ներգաղթյալների համար քվոտաներ սահմանելուն, բայց ոչ ԵՄ-ի կողմից[10]։ Դրա պատճառը Հունգարիայի տարանցիկ դիրքն է, որտեղից Դեբրեցենի փախստականների ճամբարից Արևմտյան Եվրոպա են տեղափոխվում անօրինական ներգաղթյալներ, հիմնականում Աֆղանստանից, Իրաքից և Սիրիայից: Օրբանը դեմ է քվեարկել Մեծ Բրիտանիայի, Դանիայի, Իռլանդիայի, Իսպանիայի, Լեհաստանի, Ֆրանսիայի և Չեխիայի ներկայացուցիչների հետ ներգաղթյալների համար բաշխիչ քվոտաներ սահմանելուն: Օրբանը բազմիցս հայտարարել է, որ չի պաշտպանում Ղրիմի անեքսիան։

Միևնույն ժամանակ Օրբանը մշտապես երկարացնում է Ռուսաստանի դեմ 2014 թվականի գարնանը սահմանված պատժամիջոցները ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի կողմից Ղրիմի միացման և Ուկրաինայի արևելքում պատերազմի մեջ Ռուսաստանի մեղադրանքների պատճառով: 2018 թվականի դեկտեմբերի 15-ին ԵՄ-ի վեհաժողովում Կերչի միջադեպի և Մայդանի հինգերորդ տարելիցի ֆոնին ԵՄ-ի բոլոր 28 երկրները պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների մակարդակով հայտարարել են Ուկրաինայի հետ համերաշխության մասին և Ռուսաստանի գործողություններն անթույլատրելի են համարել: Այդ թվում նաև Վիկտոր Օրբանը։

2019 թվականի հունվարի վերջին, ի պատասխան Ռուսաստանի և Չինաստանի նկատմամբ ավելի կոշտ դիրքորոշում որդեգրելու ԱՄՆ-ի պահանջին, Վիկտոր Օրբանը հանդես եկավ ճնշման դեմ՝ պատասխանելով, որ Հունգարիան ձգտում է ավելի չեզոք դիրք զբաղեցնել[11]։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարգևատրվել է Արժանիքների շքանշանի մեծ խաչով (Հունգարիա, 2001) և Սուրբ Գրիգոր Մեծի շքանշանի մեծ խաչով (Վատիկան, 2004):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://hetek.hu/belfold/200702/orban_hite
  2. 2,0 2,1 Munzinger Archiv (գերմ.) — 1913.
  3. 3,0 3,1 Энциклопедия Брокгауз (գերմ.)
  4. Orban-Rhetorik sorgt in Slowakei für düstere Vorahnungen Archived 2009-06-05 at the Wayback Machine.(գերմ.)
  5. ФИДЕС и Йоббик — лица венгерского национализма — Русская планета
  6. Виктор Орбан вновь призвал Киев предоставить украинским венграм автономию
  7. Lenta.Ru: Плохо мы мадьяр знаем
  8. Мадьяр, Балинт. Анатомия посткоммунистического мафиозного государства: На примере Венгрии / Балинт Мадьяр; пер. с венг. П. Борисова. (Библиотека журнала «Неприкосновенный запас») — М.: Новое литературное обозрение, 2016. — 392с.; Twenty-Five Sides of a Post-Communist Mafia State. Edited by Bálint Magyar and Júlia Vásárhelyi. — Budapest: Central European University Press; Noran Libro, 2017. — 660 p.
  9. Вести. Ru: Строптивый Виктор Орбан стал головной болью для США
  10. Magyarország kiáll a véleménynyilvánítás szabadságának európai eszméje mellett(չաշխատող հղում)
  11. «Премьер Венгрии отказался проводить жесткую линию в отношении России» (ռուսերեն)։ Interfax.ru։ 2019-01-28։ Վերցված է 2019-01-29 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]