Վարպետը և Մարգարիտան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Վարպետը և Մարգարիտան (այլ կիրառումներ)
Picto infobox book.png
Վարպետը և Մարգարիտան
Мастер и Маргарита
MasterandMargaritaFirstEdition.jpg
Հեղինակ Միխայիլ Բուլգակով
Տեսակ գիրք
Ժանր վեպ և մոգական ռեալիզմ
Բնօրինակ լեզու ռուսերեն
Կերպար(ներ) Իվան Անտուն, Միխայիլ Բերլիոզ, Վոլանդ, Կորովյեվ, կատու Բեգեմոտ, Ազազելլո, Հելլա, Մարգարիտա, Յեշուա Հա-Նոցրի, Բարոն Մայգել, Պիղատոս Պոնտացի, Մատթեոս առաքյալ, Կայափա, Հուդա Իսկարիովտացի և Իվան Սավելյևիչ Վարենուխա
Ստեղծման տարեթիվ 1928
Նկարագրում է Ալեքսանդրի այգի, Վատ բնակարան, Հայրապետական լճակներ, ՄՈՍՍՈԼԻՏ, Վարյետե թատրոն, Հուդա, Ակվարիում այգի, Յալթա և Ճնճղուկի լեռներ
Երկիր Flag of the Soviet Union (1955-1980).svg ԽՍՀՄ
Հրատարակման տարեթիվ 1967
Հրատարակում հայերեն 1985 թվական
OCLC 37156277
Վիքիքաղվածք Վարպետը և Մարգարիտան
The Master and Margarita Վիքիպահեստում

«Վարպետը և Մարգարիտան» (ռուս.՝ Мастер и Маргарита), ռուս գրող Միխայիլ Բուլգակովի հայտնի վեպը, որը նա գրել է 1929-1940 թվականներին։ Հիմք է հանդիսացել տարբեր ներկայացումների և ֆիլմերի (Հարավսլավիա, Շվեդիա, Ռուսաստան, Լեհաստան) համար։ «Վարպետը և Մարգարիտան» Միխայիլ Բուլգակովի վերջին ստեղծագործությունն է, որը եզրափակում է Բուլգակովի համար շատ կարևոր` արվեստագետի և իշխանության թեման: Վեպը կարծես ամփոփում է գրողի պատկերացումները կյանքի իմաստի, մարդու, նրա մահվան ու անմահության, բարի և չար սկզբունքների պայքարի մասին, պատմության մեջ և մարդու բարոյական աշխարհում:

Վեպը գրողի օրոք չի հրատարակվել։ Բուլգակովը հույս չի ունեցել, որ «Վարպետը և Մարգարիտան» կհրատարակվի ԽՍՀՄ-ի օրոք, բայց նրա այրու՝ Ելենա Բուլգակովայի ջանքերով վեպի ձեռագիրը պահպանվել է մինչև 1966 թվականը, երբ այն հրատարակվեց գրողի մահվանից 25 տարի անց և (ԽՍՀՄ-ի փլուզումից 25 տարի առաջ)։ Մտավորականության մեջ ձեռք է բերել մեծ տարածում՝ ընդհուպ մինչև տարածվելը ձեռքով տպագրված օրինակներով։

Վեպը թարգմանվել է հայերեն Արմեն Հովհաննիսյանի կողմից՝ հրատարակվելով 1985 թվականին[1]։

Վեպի ստեղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միխայիլ Բուլգակովն սկսում է իր աշխատանքը «Վարպետը և Մարգարիտան» վեպի վրա 1928-1929 թվականներին[2][3]: Գրողը վեպի առաջին խմբագրության համար մի շարք վերնագրեր է մտածել` «Սև մոգ», «Ինժեների սմբակը», «Վոլանդի շրջայցը», «Կործանման որդի», «Սմբակով աճպարարը», «Սատանա», սակայն չկարողացավ ընտրել դրանցից որևէ մեկը: 1930 թվականի մարտի 18-ին Բուլգակովը ոչնչացրեց իր վեպի առաջին տարբերակը: 1931 թվականին նա վերսկսեց «Վարպետը և Մարգարիտան» վեպի ստեղծումը: Վեպը մի քանի անգամ խմբագրվել է հենց հեղինակի կողմից, սակայն այդպես էլ չի ստացվել Բուլգակովի երազած վերջնական տարբերակը: Հեղինակի մահն ընդհատեց վեպի վերջնական խմբագրումը: Այն առաջին անգամ հրատարակվել է 1966 թվականին: Վեպն ունի 2 սյուժետային գիծ` մեկը պատմում է 1930-ականների Մոսկվայի, մյուսը` ՔՀ.30 թ. Երշալայեմում (ռուսերեն՝ Ершалаим, Երուսաղեմի՝ եբրայերենին մոտեցրած անունը) տեղի ունեցած իրադարձություններ։ Սատանան` վեպում ներկայացված Վոլանդ անունով, ճանապարհորդում է աշխարհով մեկ և հայտնվում 1930-ական թվականների Մոսկվայում, այն վայրում ու այն ժամանակ, երբ մարդիկ չեն հավատում ոչ Աստծուն, ոչ էլ Սատանային: Հեղինակը շատ է կարևորում Վոլանդի ու Իեշուայի կերպարները, քանի որ նրանք անհրաժեշտ են հեղինակին որպես բացարձակ ճշմարտության ներկայացուցիչներ` ի տարբերություն այլ մարդկանց ներքին աշխարհի բարոյական ռելատիվիզմի: Վոլանդին ուղեկցում է նրա շքախումբը` Կորովյեվ-Ֆագոտը, Ազազելլոն, կատու Բեգեմոտը և Հելլան: Նրանց ճանապարհին հանդիպող բոլոր մարդիկ պատժվում են մանր մեղքերի համար, սակայն այդ պատիժները հանդիսանում են նրանց կատարած մեղքերի տրամաբանական շարունակությունը: Վեպի վերջում այս գծերը միավորվում են, և Պոնտացի Պիղատոսը հանգստություն է գտնում՝ վերջապես շարունակելով իր ընդհատված խոսակցությունը Յեշուա Հա-Նոցրիի (ռուս.՝ Иешуа Га-Ноцри, Հիսուս Քրիստոսի՝ հին եբրայերեն Թալմուդական տեքստերից վերցրած եբրայերեն անունը) հետ։

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպն սկսվում է Մոսկվայի Պատրիարշի փողոցի մի տեսարանով, երբ Սատանան, որի անունը վեպում Վոլանդ է, կանխագուշակում է ՄՈՍՍՈԼԻՏ-ի խոսնակի՝ Մ. Բեռլիոզի մահը։ Գարնանային լիալուսնի ժամանակ Վոլանդը ժամանել է Մոսկվա։ Վոլանդին ուղեկցում է նրա շքախումբը՝ Կորովյեվ-Ֆագոտը, Ազազելլոն, կատու Բեգեմոտը և Հելլան։ Նրանց ճանապարհին հանդիպող բոլոր մարդիկ պատժվում են մանր մեղքերի համար, սակայն այդ պատիժները հանդիսանում են նրան կատարած մեղքերի տրամաբանական շարունակությունը։

Մոսկվայում այդ ժամանակ ոչ ոք չի հավատում ո՛չ Հիսուսի, ո՛չ Սատանայի (այսինքն՝ հենց Վոլանդի) գոյությանը։ Բայց կա մի մարդ, որը գրել է վեպ Հիսուսի՝ Յեշուա Հա-Նոցրիի մասին։ Այդ մարդը Վարպետն է, որն իր «ընկերոջ» «շնորհիվ» հայտնվել է հոգեբուժարանում. նա գրել էր վեպ Յեշուայի կյանքի վերջին օրերի ու նրա մահապատժի մասին։ Վեպը խիստ քննադատության էր արժանացել, և Վարպետն այրել էր այն։

Մարգարիտան, որ հայտնի ինժեների կին է և Վարպետի սիրուհին, Վարպետի՝ հոգեբուժարանում հայտնվելուց հետո ոչինչ չգիտի նրա մասին, սակայն երազում է գտնել նրան։ Ազազելոն խոստանում է օգնել գտնել Վարպետին, եթե Մարգարիտան համաձայնի մի ծառայություն մատուցել Վոլանդին։ Մարգարիտան ի վերջո համաձայնում է, ծանոթանում է Վոլանդի ու նրա խմբի հետ։ Վոլանդը Մարգարիտային խնդրում է լինել իր պարահանդեսի թագուհին։ Ուրբաթ լույս շաբաթ օրվա գիշերը տեղի է ունենում Սատանայի պարահանդեսը, որին մասնակցում են միայն հանուն որոշակի գաղափարի մեղք գործած մարդկանց հոգիները։

Սյուժետային երկրորդ գիծը, որ զարգանում է առաջինին զուգահեռ, Վարպետի գրած վեպն է Պիղատոսի մասին։ Վերջինս ստիպված հաստատում է Յեշուայի մահապատժի որոշումը։

Վեպի վերջում սյուժետային երկու գծերը հատվում են. Պիղատոսը, որ մահվանից հետո երկար ժամանակ տանջվում էր՝ ձգտելով ավարտին հասցնել Յեշուայի հետ իր զրույցը, վերջինիս հետ զրուցելով մեկնում է հավերժական ճանապարհորդության։ Վարպետն ու Մարգարիտան այն կյանքում վայելում են Վոլանդի պարգևած հանգստությունը։

Հետաքրքիր հետևառաջության միջոցով Բուլգակովը զուգահեռներ է անցկացնում Քրիստոսի ժամանակների և 20-րդ դարի 30-ական թվականների մարդկանց միջև՝ վեր հանելով մարդկային բոլոր թուլություններն ու արատները՝ ընչաքաղցությունը, դավաճանությունը, ստախոսությունը, ... Հիշենք Վոլանդի խոսքերը.« Մարդիկ նույնն են, երբեմն գթասրտությունն է բախում նրանց սրտի դռները... Բնակարանային հարցը միայն փչացրել է նրանց...»։

Մեջբերումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Երբեք և ոչինչ մի խնդրեք: Երբեք և ոչինչ, հատկապես նրանցից, ովքեր ուժեղ են ձեզնից: Իրենք ինքնուրույն կառաջարկեն, իրենք էլ կտան:
  • Վիրավորանքը լավ աշխատանքի սովորական պարգևատրումն է:
  • Ամենասարսափելի զայրույթը՝ դա անելանելիության զայրութն է:
  • Լսիր անձայնությունը, լսիր և վայելիր այն, ինչ քեզ չեն տվել քո կյանքում՝ լռությունը:
  • Ինչո՞ւ վազել այն բանի հետքերով, ինչը վաղուց վերջացել է:
  • Աղյուսը հենց այնպես երբեք ոչ մեկի գլխին չի ընկնի:
  • Մարդն անհետաքրքիր է առանց իր ներսում, իր տուփի մեջ ունեցած անակնկալի:
  • Նա ով սիրում է, պետք է կիսի նրա ճակատագիրը, ում սիրում է:
  • Խելքից զրկվելուց վատթարագույն դժբախտություն չկա աշխարհում:
  • Ցավն այն չէ, որ վիրավորական են խոսքերը, այլ՝ որ ճշմարտություն են բովանդակում:
  • Եվ քանի-քանի ագնամ եմ ձեզ ասել, որ ձեր հիմնական սխալը մարդկային աչքերի նշանակությունը թերագնահատելու մեջ է: Հասկացեք, որ լեզուն կարող է թաքցնել ճշմարտությունը, իսկ աչքերը՝ երբեք: Ձեզ հանկարծակի հարց են տալիս, և դուք նույնիսկ չեք ցնցվում, մի ակնթարթում տիրապետում եք ձեզ ու գիտեք, թե ինչ է պետք ասել ճշմարտությունը թաքցնելու համար, ու անչափ համոզիչ եք խոսում, ոչ մի կնճիռ չի խաղում ձեր դեմքի վրա, բայց, ավա՜ղ, հարցից անհանգստացած ճշմարտությունը հոգու խորքից մի պահ թռչում է աչքերի մեջ, և ամեն ինչ վերջացած է: Դա նկատվում է, իսկ դուք՝ բռնվում:
  • Խելացի մարդիկ նրա համար են խելացի, որ պարզեն խճճված բաները:
  • Վայելքի մեջ էլ թեկուզ փոքր-ինչ ողջամիտ պիտի լինել:
  • Յուրաքանչյուրին պիտի տրվի ըստ իր հավատի:
  • Փաստը աշխարհիս ամենահամառ բանն է:
  • Մարդկային արատների մեջ ամենագլխավորներից մեկը վախկոտությունն է:
  • Ի՞նչ պիտի աներ քո բարին, եթե գոյություն չունենար չարը, ու ի՞նչ տեսք կունենար երկիրը, եթե դրա վրայից անհետանային ստվերները: Չէ՞ որ ստվերներն առաջանում են առարկաներից ու մարդկանցից:
  • Հեռու ճանապարհից առաջ տրտմություն է իջնում մարդու վրա, և դա բնական է, նույնիսկ երբ մարդ գիտակցում է, որ այդ ճանապարհի վերջում իրեն երջանկություն է սպասվում:
  • Չար մարդիկ չկան աշխարհում, կան միայն դժբախտներ։
  • Ինչպես միշտ, ես ու դու տարբեր լեզուներով ենք խոսում, բայց դրանից մեր խոսակցության նյութը չի փոխվում:
  • Չարը թաքնված է գինուց, խաղերից, հիասքանչ կանանց շրջապատում գտնվելուց ու սեղանի շուրջ զրույցներ ծավալելուց խուսափող տղամարդկանց մեջ: Այդպիսի մարդիկ կամ ծանր հիվանդ են, կամ թաքուն ատում են շրջապատողներին:
  • «Դժվար մարդիկ» ասվածը կանայք են:
  • Դժբախտ մարդը դաժան է և չոր ու կոպիտ: Եվ այդ ամենը՝ այն պատճառով, որ բարի մարդիկ աղավաղել են նրա կյանքը:
  • Ինչ էլ որ ասեն հոռետեսները, միևնույն է, երկիրը հիասքանչ է, իսկ լուսնի տակ այն պարզապես անկրկնելի է:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Վարպետը և Մարգարիտան։ Թատերական վեպ։ Վեպեր / Մ. Բուլգակով; Թարգմ.՝ Ա. Հովհաննիսյան; Վերջաբ.՝ Կ. Սիմոնով; Խմբ.՝ Գ.Գ. Խաչատրյան; Նկ.՝ Ա.Ի. Յարալյան. - Երևան։ Սովետական գրող, 1985. - 616 էջ։
  2. Лесскис, 1999, էջ 213
  3. Лосев, 1992, էջ 407
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են