Վարձերի գործադուլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վարձերի գործադուլ, New York Times, 1919.

Վարձերի գործադուլ (անգլ.՝ Rent strike), բողոքարկման մեթոդ, որը սովորաբար օգտագործվում է խոշոր անշարժ գույքի սեփականատերերի դեմ: Մի խումբ վարձակալներ հավաքվում և պայմանավորվում են հրաժարվել վճարել իրենց վարձավճարները, քանի դեռ սեփականատիրոջը ներկայացված պահանջները որոշակի չի բավարարվում: Սա կարող է լինել անհաշտ սեփականատերերի դեմ պայքարի արդյունավետ մարտավարություն լինել, բայց որոշ դեպքերում իր մեջ կրում է վտարման և վարկի վատ պատմություն ստանալու ակնհայտ ռիսկ:

Պատմականորեն, վարձերի գործադուլները հաճախ օգտագործվել են ի պատասխան բարձր վարձավճարների, գույքի անբավարար պայմանների կամ վարձակալի անխոհեմ պահանջների։ Այնուամենայնիվ, եղել են իրավիճակներ, երբ նման գործողությունները ավելի լայն խնդիրներից են առաջացել:

Հայտնի վարձերի գործադուլներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եվրոպա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մերի Բարբուրի հուշատախտակը Գլազգոում
  • 1880-ականների Իռլանդիայում Հողային պատերազմի ժամանակ և Առաջին աշխարհամարտի տարիներին, Գլազգոյում, երբ տղամարդ բնակիչներից շատերը բացակայել են և դրսից նավաշինարարների մեծ հոսք է եղել, անշարժ գույքի սեփականատերեը փորձել են բարձրացնել բազմաբնկարան շինությունների վարձավճարները: Միայնակ մնացած կանայք հեշտ թիրախ էին համարվում և նրանց բնակարանների վարձերը բարձրացվել են մինչև 25% և չվճարելու դեպքում հարկադրաբար վտարվել են դատական կատարածուների կողմից: Վարձավճարի բարձրացման պատճառով սեփականատերերի նկատմամբ բացասական վերաբերմունք է ձևավորվել, և սկսվել է վարձերի գործադուլ: Գործադուլը առաջնորդել են Մերի Բարբուրը, Մերի Բ․ Լերդը, Հելոն Քրոուֆորդը, Ագնես Դոլանը, որոնց կոչում էին «Տիկին Բարբուրի բանակ»։ Գործադուլի ժամանակ կանայք դատական կատարածուներին արգելել են մուտք գործել շենքերի տարածք և հանձնել վտարման ծանուցագրերը, նրանց վրա նետել են ալյուրի «ռումբեր», իջեցրել են նրանց տաբատները, նետել նրանց աղբարկղ։ Ժամանակի հետ գործադուլը տարածվել է Գլազգոյից Մեծ Բրիտանիայի այլ քաղաքներ, ինչը 1915 թվականի նոյեմբերի 27-ին ստիպել է կառավարությանը բնակվարձերը սահմանափակող օրենք ընդունել։
  • 1914 թվականի հունվարի սկզբին Լիդսի Բուրլի շրջանում ապրող շուրջ 300 վարձակալներ վարձերի գործադուլ են հայտարարելսեփականատերերի կողմից սահմանված վարձավճարները 6% -ով բարձրացնելու դեմ: Անշարժ գույքի սեփականատերերի ասոցիացիայի Լիդսի մասնաճյուղի կողմից պահանջվել է վարձավճարների բարձրացում: Հունվարի 10-ին վարձակալների զանգվածային ժողովում վարձերի գործադուլի կազմակերպիչները կոչ են արել համաքաղաքային բողոք սկսել վարձերի թանկացման դեմ: Մեկ շաբաթ անց Լիդսի առևտրական խորհրդում տեղի ունեցել լեյբորիստների խորհրդաժողով, որը կոչ է արել զանգվածային հակադրվել վարձավճարներին: Ստեղծվել է վարձակալների պաշտպանության լիգա՝ կենտրոնական հանձնաժողովի ինը անդամներով, վարձերի գործադուլը ողջ քաղաքով տարածելու առաքելությամբ: Գործադուլը տևել է ութ շաբաթ, և ի վերջո, հանձնաժողովի անդամներին վտարել են տներից և սև ցուցակ են մտցրել՝ արգելելով քաղաքի այդ շրջանում որևէ այլ տուն վարձակալել[1]:
  • 1972 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Լիվերպուլի արվարձան Քիրքբի քաղաքում 3000 վարձակալներ՝ ի դեմ բնակարանային ֆոնդի շինարարության ֆինանսավորման մասին օրենքի, վարձերի գործադուլ են սկսել[2][3]։ Օրենքի ընդունման պատճառով վարձերը թանկացել են մեկ ֆունտով։ Թաուեր Հիլ ագարակի բնակիչ կանայք խումբ են ձևավորել, վարձերի գործադուլ սկսել, որ պաշտպանեն իրենց ընտանիքներին և կարողանան դիմագրավել ճգնաժամի դժվարություններին[4]։
  • 1931 թվականին Բարսելոնայում 5,000-ից մինչև 100,000 մարդ վարձերի գործադուլ են սկսել[5]:
  • Հյուսիսային Իռլանդիայի հակամարտության տարիներին (1960-1980-ական թվականններ) քաղաքացիական իրավունքի համար շարժման մասնակիցները չէին վճարում անշարժ գույքի և քաղաքապետարանի վարձերը, որպես ներկալման դեմ բողոք[6]։
  • Լոնդոնի Համալսարանական քոլեջի ավելի քան հազար ուսանող 2016 թվականին սկսել են վարձերի գորձադուլ, և ի վերջո հասել են հարյուր հազարավոր ֆունտների զիջումների[7][8]: Այս վարձերի գործադուլը տարածվել է Մեծ Բրիտանիայի մյուս համալսարաններում, որոնցից շատերը անց են կացրել «Կրճատել վարձը» արշավներ: 2016 թվականի այս վարձերի գործադուլից ի վեր Լոնդոնի համալսարանական քոլեջում եղել են վարձերի գործադուլներ նաև 2017[9] և 2018 թվականներին[10]։

Աֆրիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում Ապարտեիդին վերջ տալու և վարձակալների կողմից բնակարանների սեփականության իրավունքը ձեռք բերելու համար 1980-ական թվականներին զանգվածային վարձերի գործադուլներ են սկսել[11][12]: Կառավարությունը գործադուլը ճնշելու համար 1987 թվականին զորքեր է ուղարկել Սովետո[13]: «Որոշ պետական շենքերի բնակիչները մի քանի տարի չեն վճարել իրենց վարձերը, և շատ դեպքերում պաշտոնյաները դադարել են գումարները հավաքել և սեփականությունը հանձնել են վարձակալներին: Սովետոյում, օրինակ, կառավարության պաշտոնյաները ասում են, որ առնվազն 50 000 վարձակալման միավոր է տրվել վարձակալներին»[14][15]:
Վարձերի գործադուլի քննարկում, Իսթ Սայդ, Նյու Յորք, 1908 թվական
  • 1839–1845 թվականներին Վերին Նյու Յորքում տեղի է ունեցել վարձերի դեմ շարժում, որը առավել հայտնի էր «Վարձերի դեմ պատերազմ» կամ «Հելդերբերգյան պատերազմ» անուններով: Վարձերի դեմ պայքարողները հայտարարել են իրենց անկախությունը կալվածատիրական համակարգից, դիմադրություն են ցույց տվել հարկահավաքներին և հաջողությամբ պահանջել հողային բարեփոխումներ:
  • 1907 թվականին Նյու Յորքում, ի պատասխան բնակարանների քչության պատճառով վարձերի բարձրացման, Ներքին Մանհեթենի 10,000 ընտանիքներ վարձերի գործադուլ են սկսել։ Գլխավոր կազմակերպիչներից մեկը 16-ամյա Պոլին Նյումանն է եղել։ Գործադուլին մասնակցել են տնային տնտեսուհիներ և հագուստի արդյունաբերության ոլորտում աշխատող կանայք: Այն տևել է դեկտեմբերի 26-ից մինչև հունվարի 9-ը և հանգեցրել 2000 ընտանիքների բնակարանային վարձերի կրճատման[16]։
  • 1963-1964 թվականներին Նյու Յորքի Հարլեմ թաղամասում ձմռանը սկսած վերանորոգման պատճառով վարձերի գործադուլ է սկսվել: Այն ղեկավարել է 1953 թվականից ի վեր այնտեղ վարձակալող Ջեսս Գրեյը: Գործադուլի ուշադրության կենտրոնում է եղել ոչ թե վարձադրույքները, այլ վատ սպասարկումը[17][18]։
  • 1960-ական թվականներին և 70-ականների սկզբին ԱՄՆ-ի ողջ տարածքով մեկ, ի պատասխան քաղաքի մասնավոր և հանրային բնակարանային ֆոնդերի շարունակական անուշադրության մատնված վերանորոգման գործընթացին, վարձերի գործադուլի ազգային ալիք է տարածվել: 1963-1964 թվականների Հարլեմի վարձավճարների գործադուլից հետո այն դարձել է ժողովրդականություն վայելող մարտավարություն ինչպես համալսարանական քաղաքներում ուսանողների, այնպես էլ պետական բնակարանային վարձակալների շրջանում, որոնք ապրում էին սոսկալի պայմաններում, ինչը հետևանք էր ֆինանսների բացակայության և ռասիստական դաշնային քաղաքականության[19][20]:
  • ԱՄՆ-ում 2020 թվականի մարտ ամսից Rent Strike 2020 ակտիվիստական կազմակերպությունը վարձերի գործադուլներ է իրականացրել՝ պահանջով COVID-19 համավարակի ժամանակ տնտեսական օգնության մեծացում[21]: Կազմակերպությանը պահանջում է ԱՄՆ յուրաքանչյուր նահանգապետից անշարժ գույքի վարձերի և կոմունալ վճարների երկամսյա սառեցում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. The Leeds rent strike in 1914; A reappraisal of the radical history of the tenants movement, Quintin Bradley Archived 2015-01-24 at the Wayback Machine.
  2. «Behind Rent Strike 1970's – Full»։ YouTube։ April 16, 2011 
  3. Murden Jon (2006)։ «The 1972 Kirkby Rent Strike: Dockland Solidarity in a New Setting?» (DOC)։ London: Economic History Society։ Արխիվացված է օրիգինալից 2006-09-25-ին 
  4. «Kirkby Rent Strike 1972» 
  5. 1931: Barcelona mass rent strike
  6. Sinn Féin - History of the Conflict
  7. https://www.citymetric.com/politics/britains-left-theres-growing-talk-national-rent-strike-1152
  8. https://www.theguardian.com/education/2016/oct/19/why-i-refuse-to-pay-my-university-rent
  9. https://www.theguardian.com/education/2017/jul/06/students-win-15m-pledge-from-ucl-after-five-month-rent-strike
  10. https://leftfootforward.org/2018/05/students-strike-on-rent-pay-after-mice-and-flooding-complaints/
  11. Temko Ned (September 4, 1986)։ «Rent strike gives blacks in S. Africa a powerful weapon»։ The Christian Science Monitor։ Վերցված է հոկտեմբերի 11, 2012 
  12. Parks Michael (March 31, 1986)։ «South Africa Blacks Plan Mass Action : Store Boycotts, Rent Strikes Are Part of Strategy»։ LA Times։ Վերցված է հոկտեմբերի 11, 2012 
  13. Claiborne William (Nov 18, 1987)։ «Troops Move into Black Township»։ Anchorage Daily News -։ Վերցված է հոկտեմբերի 11, 2012 
  14. HOLMES STEVEN A. (June 5, 1994)։ «Rent Strikes Still Hamper South Africa»։ New York Times։ Վերցված է հոկտեմբերի 11, 2012 
  15. «South Africa Seeks To End Rent Strike»։ Pillidelphia Inquirer։ June 10, 1987։ Վերցված է հոկտեմբերի 11, 2012 
  16. Pauline Newman organizes influential New York rent strike
  17. Tenant Movement in New York City, 1904-1984, Ronald Lawson
  18. Mandi Issacs Jackson, "Harlem's Rent Strike and Rat War: Representation, Housing Access and Tenant Resistance in New York, 1958-1964," American Studies, University of Kansas, v. 47, no. 1, (2006) pp. 53-79.
  19. Tenants and the Urban Housing Crisis, Edited by Stephen Burghardt 1972
  20. The Pruitt-Igoe Myth: An Urban History (2011 documentary) www.pruitt-igoe.com
  21. «The Project | Rent Strike 2020 | Working Class Power | United States»։ Rent Strike 2020 (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-03-28