Վարթբուրգ (դղյակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Coa Illustration Elements Building Castle.svg
Վարթբուրգ
գերմ.՝ Wartburg
Wartburg Eisenach DSCN3512.jpg
Տեսակ դղյակ և թանգարան
Վարչական միավոր Այզենախ
Երկիր Գերմանիա
Կառուցված 1067
Ճարտարապետական ոճ Ռոմանական ճարտարապետություն
Կոորդինատներ: 50°57′58.320000100002″ հս․ լ. 10°18′23.400000099999″ ավ. ե. / 50.96620000002777573° հս․. լ. 10.30650000002777666° ավ. ե. / 50.96620000002777573; 10.30650000002777666
Վարթբուրգ (դղյակ)ը գտնվում է Գերմանիաում
Վարթբուրգ (դղյակ)
Wartburg Castle Վիքիպահեստում

Վարթբուրգ դղյակ (գերմ.՝ Wartburg), դղյակ Թյուրինգիայում: Գտնվում է Այզենախ քաղաքի մոտակա բլրի վրա` Թյուրինգյան անտառի հյուսիսարևելյան մասում, ծովի մակարդակից 441 մ բարձրության վրա: Գերմանիայի պատմամշակութային հուշարձան է: 1521 թվականի մայիսի 4-ից մինչև 1522 թվականի մարտի 6-ը, խուսափելով հետապնդումից, ամրոցում թաքնվել է եկեղեցու բարեփոխիչ Մարտին Լյութերը: Այստեղ նա թարգմանել է Նոր կտակարանը: 1999 թվականին դղյակն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգության ցանկում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարթբուրգը 1900-ական թվականներին

Վարթբուրգ դղյակը պատկանել է Լյուդովինգների ազնվական տոհմին: Տոհմի հիմնադիր Լյուդվիգ Մորուքավոր կոմսը (մահացել է 1056 թվականին) կրում էր գրեթե անհայտ ֆոն Ռինեկ (von Rieneck) ազգանունը: Նրան հովանավորում էր Մայնցի արքեպիսկոպոսը: Նրա որդի (կամ թոռ) Լյուդվիգը 1073 թվականին Վարթբուրգ լեռան վրա հիմնում է իր ամրոցը[1]: Դղյակն առաջին անգամ հիշատակվում է 1080 թվականին, երբ արքա Հենրի IV-ի ջոկատները հարձակվում են ամրոցի վրա: 1113 թվականին, Լյուդվիգը, ձախողվելով Հենրի V արքայի դեմ կազմակերպված ապստամբությունում, իր ազատության դիմաց ստիպված զիջում է դղյակը: Այդ փաստը վկայում է դղյակի ռազմական նշանակության մասին:

Լինելով Մայնցի արքեպիսկոպոսների կողմնակիցները` Լյուդովինգները շուտով ձեռք են բերում իշխանություն ու ճանաչում: 1131 թվականին Լյուդվիգի որդի Լյուդվիգ I-ը Լոտար III արքայից ստանում է դերկոմսի, ապա նաև հերցոգի կոչում: Այդ ժամանակաշրջանում դղյակը փայտից էր: Դղյակի` այդ շրջանի տեսքը չի պահպանվել:

Դղյակը զգալիորեն բարեկարգում է Լյուդվիգ II-ը (1140-1172): Նրա իշխանության օրոք` 1156-1162 թվականներին, ամրոցում կառուցվում է պալատ, որը պատմամշակութային մեծ արժեք ուներ: Ամրոցի արևելյան պատը նույնպես 12-րդ դարից է հասել մեր օրերը:

Դղյակի բակերից մեկը, 1900

Վերջին Լյուդովինգը` Հենրին, կառավարել է 1227-1247 թվականները: Վարթբուրգի դղյակը եղել է նրա գլխավոր և հիմնական նստավայրը: Նրա մահից հետո` 1247 թվականին, ժառանգության համար պայքարի արդյունքում դղյակն անցնում է Վետիններին (գերմ.՝ Wettiner): Ավելի ուշ Թյուրինգիան անցնում է Մայսենի կոմսին, իսկ Վարթբուրգը դառնում է նրա նստավայրը:

1318 թվականին դղյակը խիստ տուժել է հրդեհից: 1319 թվականին սկսվում են դղյակի վերականգնման աշխատանքները: Այդ ժամանակ են կառուցվում ջեռուցվող մեծ շինությունը և ամրոցի հարավային աշտարակը:

15-րդ դարում դղյակը կորցնում է իր նախկին շքեղությունն ու նշանակությունը: Դա ազդում է նաև դղյակի ճարտարապետական տեսքի վրա. քարե շինությունների փոխարեն կառուցվում են ավելի էժան փայտե կոնստրուկցիաներով շինություններ:

Վարթբուրգը ճարտարապետական նշանակալից փոփոխություններ է կրել 19-րդ դարում: Սկսած 1950-ական թվականներից` դղյակում կատարվել են վերականգնողական լուրջ աշխատանքներ:

Մշակութային նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մորից ֆոն Շվինդ, Երգիչների մրցություն Վարթբուրգում, ֆրեսկո, 1854
Մարտին Լյութերի սենյակը ներկայումս

Թյուրինգիայի Գերման I կոմսի իշխանության օրոք (1190-1216) Վարթբուրգը եղել է գերմանական բանաստեղծական արվեստի կենտրոններից մեկը: Վարթբուրգի դղյակում տեղի են ունեցել հետագայում լեգենդար դարձած իրադարձություններ: Դրանցից առավել նշանակալից է «Վարթբուրգի երգիչների մրցությունը» (գերմ.՝ Sängerkrieg), որ հայտնի է նաև «Վարթբուրգի պատերազմ» անունով[2]:

Վարթբուրգը սերտ առնչություն ունի գերմանական մշակույթի հետ: 1221-1227 թվականներին այստեղ ապրել է Ելիզավետա Հունգարացին: 1521-1522 թվականների դղյակում պատսպարվել է եկեղեցու բարեփոխիչ Մարտին Լյութերը: Այստեղ նա գերմաներեն է թարգմանել Նոր կտակարանը, որ հայտնի է «Լյութերի Աստվածաշունչ» անունով: Մի քանի անգամ դղյակ է այցելել Գյոթեն, առաջին անգամ` 1777 թվականին: 1817 թվականի հոկտեմբերի 18-ին դղյակում տեղի է ունեցել Վարթբուրգյան տոնակատարությունը` գերմանական ուսանողական համայնքների խորհուրդը[3]: Վարթբուրգյան երկրորդ տոնակատարությունը տեղի է ունեցել 1848 թվականին:

Դղյակում պահպանվում են Մորից ֆոն Շվինդի ֆրեսկոները:

19-րդ դարում դղյակը դարձել է գերմանական ազգային հուշարձան:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Вартбург». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907. 
  2. «Вартбургская война». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907. 
  3. «Вартбургский праздник». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]