Վասիլի Գորբունով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վասիլի Գորբունով
Ծնվել էհուլիսի 31 (օգոստոսի 13), 1914
ԾննդավայրԼոբասկի, Լուկյանովի գավառ, Nizhny Novgorod Governorate, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էդեկտեմբերի 11, 1983(1983-12-11) (69 տարեկանում)
Վախճանի վայրՄոսկվա, ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունգրականագետ, քննադատ և ուսուցիչ
Լեզուէրզյաներեն և ռուսերեն
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
ԿրթությունՄորդովիայի պետական համալսարան
ԿուսակցությունԽՄԿԿ
ԱշխատավայրՄորդովիայի պետական համալսարան

Վասիլի Վլադիմիրովիչ Գորբունով, հայտնի է նաև Պուրգինե կեղծանունով (էրզ.՝ Василий Владимирович Горбунов, հուլիսի 31 (օգոստոսի 13), 1914, Լոբասկի, Լուկյանովի գավառ, Nizhny Novgorod Governorate, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 11, 1983(1983-12-11), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային էրզյան գրող, գրականագետ, քննադատ և մանկավարժ: Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1982), ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ (1953):

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1914 թվականի հուլիսի 31-ին (13 օգոստոսի) Լոբասկի գյուղում (այժմ՝ Մորդովիայի Իչալկովսկի շրջան), գյուղացու ընտանիքում: Ծագումով մորդվին է (էրզյա), հայրը՝ Վլադիմիր Յակովլևիչ Գորբունովը, եղել է կոմունիստ, Կարմիր բանակի հրամանատար, մահացել է Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ: Ավագ եղբոր հետ Վասիլին գյուղում զբաղվել է ծանր ֆիզիկական աշխատանքով: 1928 թվականին ավարտել է տարրական դպրոցը և Նիժնեգորոդսկի նահանգի Լուկոյանովսկի շրջանի Բոլշեարատսկի գյուղացիական երիտասարդության դպրոցը: 1930 թվականին ընդունվել է Լուկոյանովսկի մորդովական մանկավարժական տեխնիկում, սակայն մեկ տարի անց թողել է այն՝ գալով հայրենի գյուղ, որտեղ կոլտնտեսության տրակտորիստների դասընթացներում դասավանդել է ռուսաց լեզու[1]:

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1933 թվականին ընդունվել է Սարանսկի մանկավարժական ինստիտուտի գրականության ֆակուլտետի մորդովական բաժինը (հետագայում՝ Ա. Ի. Պոլեժաևի Մորդովական պետական մանկավարժական ինստիտուտ), որն ավարտել է 1937 թվականին: 1937-1938 թվականներին դասավանդել է Սարանսկի մանկավարժական ուսումնարանում: Ենթարկվել է պատժամիջոցների և հալածանքների, ազատ է արձակվել 1939 թվականին: 1940-1944 թվականներին Գորբունովը դասավանդել է Ինսարի մանկավարժական ուսումնարանում, եղել է ուսմասվար, տնօրեն, Ինսարի ժողկրթբաժվար: Դասավանդել է ռուսերեն և մորդավերեն լեզուներ և գրականություն՝ ձեռք բերելով փորձառու մեթոդիստի հեղինակություն: 1943 թվականից եղել է ՀամԿ(բ)Կ անդամ: Նախապատերազմական տարիներին հրատարակել է իր սելկորովյան նոթերը, ինչպես նաև իր բանաստեղծություններն ու պատմվածքները տպագրել է մորդովական պարբերական մամուլում[2]:

Կուսակցական և մանկավարժական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1943 թվականին Գորբունովն ընտրվել է ՀԼԿԵՄ Մորդովիայի մարզկոմի քարտուղար, մեկ տարի անց գործուղվել ՀամԿ(բ)Կ Մորդովիայի մարզկոմի ապարատ, որտեղ աշխատել է քարտուղար և առաջին քարտուղարի օգնական: Չնայած կուսակցական գործերով զբաղվածությանը, Գորբունովը բազմիցս ելույթներ է ունեցել ուսուցիչների առջև և հանդիպել մորդովացի գրողների հետ: 1945 թվականին ընդունվել է ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմին կից Բարձրագույն կուսակցական դպրոց, որի վերակազմավորումից հետո դարձել է ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմին կից հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ասպիրանտ, որտեղ սովորել է 1946-1950 թվականներին: 1949 թվականին հաջողությամբ պաշտպանել է «Ն. Գ. Չերնիշևսկու պայքարը ռուսական գրականության իրատեսական զարգացմանուղղության համար» թեմայով դիսերտացիա և զբաղվել մորդովական գրականության գրական քննադատական գործունեությամբ: 1950-1959 թվականներին եղել է Մորդովական ԻԽՍՀ Նախարարների Խորհրդին կից Լեզվի, գրականության, պատմության և էկոնոմիկայի գիտա-հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն, մարզային կուսակցական դպրոցի գրականության ամբիոնի վարիչ և «Изнямо» («Հաղթանակ») գրական-գեղարվեստական ալմանախի խմբագիր: Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել գիտության թեկնածուների և դոկտորների պատրաստման աշխատանքներին, որոնք համալրում էին հանրապետության բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների դասախոսների շարքերը և իրենց էական ներդրումն էին ունենում Մորդովական ԻԽՍՀ էկոնոմիկայի, մշակույթի և ժողովրդական կրթության զարգացման բնագավառում: ԳՀԻ-ի կոլեկտիվը լույս էր ընծայում լեզվի և գրականության, պատմության և էկոնոմիկայի, ազգագրության և հնագիտության գծով գրքեր՝ ամրապնդելով կապերը Մոսկվայի և Պովոլժիեի ինքնավար հանրապետությունների գիտնականների հետ:

1958-1972 թվականներին աշխատել է Մորդովական պետական համալսարանում՝ որպես ավագ դասախոս և դոցենտ, դասավանդել է մորդովական գրականության պատմա-գրականագիտական դասընթաց և հայրենի գրականության դասավանդման մեթոդներ, ինչպես նաև կազմակերպել է հատուկ դասընթացներ սոցիալիստական ռեալիզմի և ռուսական գրականության պատմության քննադատության վերաբերյալ: Այդ ժամանակ բանասիրական առարկաների դասընթացները հիմնականում վարում էին Գորբունովի գործընկերները` Մ. Մ. Բախտինը, Ի. Դ. Վորոնինը, Ա. Ի. Մասկաևը, Ն. Ֆ. Ցիգանովը, Ն. Ի. Չերապկինը: Բացի այդ Գորբունովը մամուլում հանդես էր գալիս քննադատական հոդվածներով, ելույթներ էր ունենում գրողների միության համագումարներում, քննարկում էր «Сятко» («Իսկրա») ամսագրի խմբագրական պորտֆելի նյութերը և հաճախակի զրույցներ էր ունենում դրամատիկական թատրոնի արտիստների հետ, ազգային ներկայացումների բեմականացման հետ կապված: 1972-1983 թվականներին Գորբունովը եղել է ՌՍՖՍՀ Կրթության նախարարության ԳՀԻ ազգային դպրոցների մայրենի լեզվի և գրականության բաժնի վարիչը, որտեղ առաջին անգամ ազգային դպրոցների զարգացման պատմության մեջ կազմակերպեց գիտական կոլեկտիվ, որը զբաղվում էր ՌՍՖՍՀ ինքնավար հանրապետություններում և մարզերում հայրենի գրականության պրոբլեմների ուսումնասիրություններով: 70-ական թվականների կեսերին Գորբունովը մշակել է նոր գիտական դպրոցի հայեցակարգային դրույթները և դրանց իրականացման ուղիները:

Գիտական աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որպես գիտնական՝ Գորբունովը հրապարակել է մորդովական գրականության և գրաքննադատության թեմաների վերաբերյալ 100-ից ավելի աշխատանքներ (1940-ական թվականներից) և շուրջ 30 աշխատանքներ ազգային դպրոցներում բանասիրական առարկաների դասավանդման մեթոդների վերաբերյալ (1970-1980-ական թվականներ): Առաջատար հոդվածներից են` «Մորդովական գրականության զարգացման ուղիները» (1949), «Մորդովական սոցիալիստական պոեզիայի ձևավորման հարցերի մասին» (1953), «Վերածնված ժողովրդի գրականությունը» (1957), «Մորդովական ժողովրդական երգեր» (1957), «Զարգացման ճանապարհին» (1960) և այլն: Նրա աշխատանքներում մշակվել է մորդովական գրականության զարգացման հայեցակարգը, որպես ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրական և հոգևոր մշակույթի բաղկացուցիչ մաս: 1963 թվականին գրված «Կյանքի ձայնը» աշխատանքում Գորբունովը գնահատական է տվել մորդովացի այնպիսի գրողների ստեղծագործություններին, ինչպիսիք են Ա. Էկսինը, Պ. Տորոպկինը, Մ. Տրոշկինը, Ի. Շումիլկինը, Ա. Տյապեվը, Ի. Կալինկինը, Ս. Կինյակինը, ինչպես նաև կազմել է մորդովիայի գրողների գրական դիմանկարները: 1967 թվականին հրապարակել է «Մորդովական գրականությունը հիսուն տարեկան է» աշխատությունը, որտեղ պատմում է Մորդովիայի գրական գործընթացների, մորդովական պոեզիայի, արձակի և դրամատուրգիայի հաջողությունների մասին: Վ. Վ. Գորբունովը զբաղվում է ազգային դպրոցներում մայրենի լեզվի ուսուցման հարցերով և իր տեսակետն արտահայտել է «Մայրենի և ռուսաց լեզուների ուսուցման գիտա-մեթոդական խնդիրները բիլինգվիզմի զարգացման պայմաններում» և «ՌՍՖՍՀ ազգային մանկապարտեզներում բանավոր մայրենի լեզվի և գրաճանաչության ուսուցման մասին» հոդվածներում: Նա շարունակում էր զբաղվել գրաքննադատությամբ, ղեկավարելով մայրենի գրականության ուսումնասիրության հարցերով գիտա-մեթոդական դպրոցը, հոդվածներ էր հրապարակում Ն. Գ. Չերնիշևսկու, Ա. Ն. Տոլստոյի և մյուս գրողների ստեղծագործությունների վերաբերյալ, մորդովական գրականության վերաբերյալ նյութեր «Սյատկո» և «Մոկշա» ամսագրերի էջերում, գիրք գրեց հայտնի երգչուհի Ի. Մ. Յակուշևի մասին և ելույթներ է ունեցել հեռուստատեսությամբ: Որպես գիտական ղեկավար՝ պատրաստել է բանասիրական և մանկավարժական գիտությունների շուրջ 20 թեկնածուներ ԽՍՀՄ տարբեր ժողովուրդների ներկայացուցիչներից:

Ուսումնական ձեռնարկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գորբունովը համարվում է հանրակրթական դպրոցների և բուհերի առաջին ձեռնարկների և քրեստոմատիաների կազմողը: 1950 թվականին Ն. Պ. Դրուժինինի հետ համատեղ նա կազմել է ազգային դպրոցի 8-10-րդ դասարանների մորդովական գրականության ծրագրերը 1952 թվականին լույս է տեսնում «Մորդովական խորհրդային գրականության» առաջին ուսումնական ձեռնարկը հատուկ ազգային դպրոցի 8-10-րդ դասարանների համար, իսկ մեկ տարի անց լույս է տեսնում գրականության քրեստոմատիան, որը կազմվել էր Մ. Տալաբաևի և Վ. Բեզզուբովի համահեղինակությամբ: 1956 թվականին Գորբունովը հրատարակում է «Մորդովական խորհրդային գրականության պատմության ակնարկները», իսկ 1973 թվականին լույս է ընծայում մորդովական սոցիալիստական պոեզիայի մասին «Պոեզիան ժողովրդի ոգին է» մենագրությունը:

Գորբունովը հիմնել է երկու փուլով գրականության ուսումնասիրության գաղափարը, առաջին փուլում նախատեսվում է գրական ընթերցանություն նվազագույն տեսական գրական հասկացությունների յուրացմամբ, (4-րդից մինչև 6-րդ դասարաններ), իսկ երկրորդը` գրականության պատմության ուսումնասիրությունը (7-րդից մինչև 10-րդ դասարաններ), և այդ սկզբունքը շարունակել է գործել հետագայում: Հայրենի գրականության ուսումնասիրության սկզբունքների առավել լրիվ և բազմակողմանի հիմնավորումները տեղ են գտել Գորբունովի կողմից 1982 թվականին հրատարակված «Հայրենի գրականության ուսումնասիրությունը ՌՍՖՍՀ ազգային դպրոցներում» ուսումնական ձեռնարկում: Գորբունովը համարվում է նաև «Մորդովական գրականության պատմություն» եռահատորյակի (1968, 1971, 1974) և մորդովական գրականության բազմաթիվ դասագրքերի համահեղինակ:

Դրամատուրգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականության մեջ Գորբունովը թողել է իր հետքը, որպես մի շարք դրամատիկական ստեղծագործությունների հեղինակ, որոնց թվում առանձնանում են «Эрямонь юрсто» («Կենսական հիմքով», 1966), «Кадалиця» («Սնածաղիկ», 1968), «Валскесь кирвайсь» («Օրվա սկիզբը») և մի շարք այլ պիեսներ:

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարգևատրվել է Կ. Դ. Ուշինսկու մեդալով, «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» նշանով, Մորդովական ԻԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի նախագահության, ՌՍՖՍՀ Կրթության նախարարության և ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի մի շարք պատվոգրերով:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մահացել է 1983 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Մոսկվայում, թաղված է Սարանսկում: Գորբունովի մահից հետո հրատարակվել են նրա երկու գրքեր՝ «Խոստովանություն» (1984) մորդովական գրականության զարգացման ժամանակակից գործընթացների ուսումնասիրության մասին և («Երգչի երիտասարդությունը»՝ («Морыцянть од поразо» 1988), Ի. Մ. Յաուշևի կենսագրական գաղափարախոսությունը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Просветители и педагоги мордовского края / Сост.: М. Т. Бибин, Е. Г. Осовский. - Саранск: Мордов. кн. изд-во, 1986.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]