Վանդա Կրախելսկայա-Ֆիլիպովիչ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վանդա Կրախելսկայա-Ֆիլիպովիչ
լեհ.՝ Wanda Krahelska-Filipowiczowa
Դիմանկար
Ծնվել էդեկտեմբերի 15, 1886(1886-12-15)[1]
ԾննդավայրSavyeykі, Բելառուս
Մահացել էփետրվարի 5, 1968(1968-02-05)[1] (81 տարեկան)
Մահվան վայրՎարշավա, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն
ԳերեզմանSłużew Cemetery (Renety Street)
ՔաղաքացիությունFlag of Poland (1928–1980).svg Լեհաստան
Կրոնկաթոլիկություն
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ և լրագրող
Քաղաքական կուսակցությունDemocratic Party?
Պարգևներ և
մրցանակներ
Աշխարհի արդարակյացներ Cross of Independence? և Cross of Independence with Swords?
Wanda Krahelska Վիքիպահեստում

Վանդա Կրախելսկայա-Ֆիլիպովիչ (լեհ.՝ Wanda Krahelska-Filipowiczowa, դեկտեմբերի 15, 1886(1886-12-15)[1], Savyeykі, Բելառուս - փետրվարի 5, 1968(1968-02-05)[1], Վարշավա, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն, ծածկանունը՝ Ալինկա[2][3]), լեհ հեղափոխական գործիչ, նկարիչ, Լեհական սոցիալիստական կուսակցություն (ԼՍԿ) ռազմական կազմակերպության անդամ, Վարշավայի նահանգապետ Գեորգի Սկալոնի դեմ անհաջող մահափորձի մասնակից, հրեաների օգնության խորհրդի հիմնադիրներից, լեհ ազգագրագետ-բանահավաք, բանաստեղծուհի, լեհական դիմադրության մասնակից Քրիստինա Կրախելսկայայի մորաքույրը:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վանդան ծնվել է հունվարյան դիմադրության մասնակցի ընտանիքում։ 1902 թվականին ծննդատանն ավագ քրոջ հետ կազմակերպել է ընդհատակյա դպրոց երեխաների համար։ 1903 թվականին ավարտել է Վարշավայի կանանց պանսիոնը (գիշերօթիկ դպրոց)։ Նախապատրաստական աշխատանքներ է տարել, որպեսզի ընդունվի Վարշավայի գեղարվեստի դպրոց։ Այդ ընթացքում կապ է հաստատել Լեհական սոցիալիստական կուսակցության մարտական կազմակերպության անդամ Մեչիսլավ Ռուբեժիի հետ, որը նրան անդամագրել է ընդհատակյա գործունեությանը։ Վանդան լեհական նահանգում սոցիալիստական բնույթի արգելված գրականություն է քարոզչել։ Լեհ մանկավարժ Մարիան Ֆալսկու խնդրանքով նա բելառուսական սոցիալիստների համար գաղտնի տպարան է հիմնել։

Իր ապագա ամուսնու՝ Մեչիսլավ Ռուբեի ինքնասպանությունից հետո, որը տեղի է ունեցել վերջինիս ձերբակալությունից և հարցաքննությունից հետո, Վանդան անդամագրվել է Լեհական սոցիալիստական կուսակցության ռազմական կազմակերպության կանանց բաժնին:

1906 թվականի օգոստոսի 18-ին՝ Արյունոտ չորեքշաբթիի դեպքերից հետո, Վանդան մասնակցել է Վարշավայի գեներալ-նահանգապետ Գեորգի Սկալոնի դեմ մահափորձին։ Խուսափելով ձերբակալությունից՝ Վանդան փախել է Գալիցիա, որտեղ կեղծ ամուսնության մեջ է մտել Ադամ Դոբրոձիցկու հետ։ Այդ ամուսնությունն օգնել է նրան զերծ մնալ ձերբակալությունից մինչև դատական գործընթացը։ Հետագայում ձերբակալվել է։ 1908 թվականի օգոստոսի 11-18-ը տեղի է ունեցել դատաքննություն, որից հետո նա ազատ է արձակվել և լքել Լեհական սոցիալիստական կուսակցության շարքերը։

Վանդա Կրախելսկայան 1908 թվականին ամուսնացել է սոցիալիստական ակտիվիստ և Լեհական սոցիալիստական կուսակցության անդամ Թիթուս Ֆիլիպովիչի հետ։

1909-1910 թվականներին Վանդա Կրախելսկայա-Ֆիլիպովիչը սովորել է Կրակովի գեղարվեստի կանանց դպրոցում։ Այդ նույն ընթացքում նա Յագելոնյան համալսարանում ուսանել է արվեստի պատմություն։ 1911 թվականից սովորել է Ֆլորենցիայի գեղարվեստի ինստիտուտում։ Հետագայում տեղափոխվել է Շվեյցարիա, որտեղ անդամակցել է Անկախ-առաջադեմ երիտասարդական ընկերությանը։

1915 թվականին վերադարձել է Կրակով, մասնակցել Բարձրագույն ազգային կոմիտեի և Լեհական սոցիալիստական կուսակցության մամուլի ծառայության գործունեությանը։

Անկախություն ձեռք բերելուց հետո Վանդա Կրախելսկայա-Ֆիլիպովիչը մասնակցել է Լեհական սոցիալիստական կուսակցության կրթական հանձնաժողովի աշխատանքներին։

1931 թվականին արժանացել է Լեհաստանի Անկախության Խաչ պարգևին։

1932 թվականից աշխատել է լեհական հեռագրական գործակալությունում։ 1935-1939 թվականներին եղել է «Arkady» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Վանդան համագործակցել է սոցիալական ապահովության դեմոկրատական կուսակցության հետ։ 1942 թվականի սեպտեմբերին լեհ գրող, լրագրող, Լեհական ապստամբության մասնակից Զոֆյա Կոսսակ-Շչուցկայի հետ հիմնել է «Հրեաների օգնության ժամանակավոր կոմիտեն», որը հետագայում վերանվանվել է «Հրեաների օգնության խորհուրդ»։

Պատերազմից հետո՝ 1945-1947 թվականներին, աշխատել է Վարշավայի վերականգնման բյուրոյում և Մշակույթի և արվեստի նախարարությունում։ 1946 թվականին հիմնադրել է «Projekt» ամսագիրը, որի գլխավոր խմբագիրն է եղել մինչև 1956 թվականը։ 1965 թվականին անցել է թոշակի։

Մահացել է 1968 թվականի փետրվարի 5-ին, թաղված է Վարշավայի Սլուժևսկի գերեզմանոցում։

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1931 թվականին արժանացել է Լեհաստանի Անկախության Խաչ պարգևին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Польский биографический онлайн-словарь (польск.)
  2. «The story of Wanda Krahelska-Filipowiczowa | Polscy Sprawiedliwi»։ sprawiedliwi.org.pl։ Վերցված է 2019-01-10 
  3. Bartrop Paul R., Dickerman Michael (2017-09-15)։ The Holocaust: An Encyclopedia and Document Collection [4 volumes] (անգլերեն)։ ABC-CLIO։ ISBN 9781440840845 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]