Վամպուկա
| Լեզու | ռուսերեն  | |
|---|---|---|
| Պատճառ | Վամպուկա, աֆրիկյան հարսնացու, ամեն առումով յուրօրինակ օպերա | |
Վամպուկա (ռուս.՝ Вампука), արտահայտություն, որը նշանակում է տրաֆարետային, աբսուրդ թատերականություն, չափազանցություն օպերային ներկայացումներում, ինչպես նաև հենց օպերաները, որոնք գրված են նման ձևանմուշներով: Լայն տարածում է գտել 20-րդ դարի սկզբին:
Էրենբերգի օպերան
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Բառն առաջացել է «Վամպուկա, աֆրիկյան հարսնացու, ամեն առումով յուրօրինակ օպերա» (1909) մեկ գործությամբ օպերա-ծաղրերգության վերնագրից, որի երաժշտության հեղինակը Վլադիմիր Էրենբերգն է, իսկ լիբրետոն հիմնված է Ա. Մանցենիլովի (իշխան Միխայիլ Վոլկոնսկի) ֆեյլետոնի վրա[1]: Բառի ծագումը 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայտնի կատակն է այն մասին, թե ինչպես են Սմոլնիի ինստիտուտի ուսանողուհիները, ողջունելով արքայազն Ալեքսանդր Օլդենբուրգսկուն, դիմավորել են նրան Ջակոմո Մեյերբերի մեղեդիով. «Вам пук, вам пук, вам пук цветов подносим…» (թարգմանաբար՝ ռուսերենից «Ձեզ մի փունջ, ձեզ մի փունջ, ձեզ մի փունջ ծաղիկ ենք բերել․․․») տեքստը, և մի տիկին «Վամ պուկ» (Вам пук) արտահայտությունը շփոթել է անձնանվան հետ[2]:
 |
Ահա թե ինչ եմ ուզում ասել. իմ բնակարանում հայտնի «Վամպուկայի» ծննդյան մասին։ Դրա հեղինակը Միխայիլ Նիկոլաևիչ Վոլկոնսկին է։ Ես նրա հետ հաճախ եմ վրդովմունք հայտնել ներկայացումների «պայմանականություններով»։ Ձգտելով բեմում ծամածռությունների բացակայությանը՝ մենք միշտ հետապնդել ենք այն կեղծավորությունը, որը լիարժեք ծաղկում էր նույնիսկ օրինակելի բեմերում և հատկապես օպերայում։ Վոլկոնսկին ինձ բազմիցս ասել է. «Մենք պետք է գրենք այնպիսի գրոտեսկ, որ այս կեղծավորությունը մեկընդմիշտ ոչնչացվի»։ «Վամպուկան» նա գրել է շուտ, բայց «ծննդյանը» սպասել է եղել երկար տարիներ։ Հերոսուհու անվան ծագումնաբանությունն ինքնին հետևյալն է։ Մենք ունեինք կնոջս ազգականուհի՝ Սմոլնու սանուհի, որն այլևս իր առաջին երիտասարդության մեջ չէր, որը երբեմն միամիտ էր՝ անկեղծորեն թե ոչ՝ դա չէ խնդիրը։ Մի անգամ Վոլկոնսկին պատմեց, թե ինչպես են Սմոլնիի ինստիտուտում մեծարում Օլդենբուրգի տարեց դուքսին, և աղջիկների մի երգչախումբ ծաղիկներով երգում էր նրան «Ռոբերտ Սատանան» օպերայի մեղեդու ներքո. «Вам пук, вам пук, вам пук цветов подносим…»:Աղջիկը հարցրեց նրան. «Իսկապե՞ս կա նման անուն՝ Վամպուկ»: Սկզբում ոչ ոք չհասկացավ: Բայց հետո հասկացան, որ աղջիկը երկու բառ միավորել էր՝ ստեղծելով սեփական անուն: Վոլկոնսկին պատասխանեց նրան. «Չգիտե՞ս. Վամպուկը տարածված անուն է: Եվ կա նաև կանացի անուն՝ Վամպուկա: Շատ հնչեղ անուններ»: Հետո նա հասկացավ դա: Դիմելով ինձ՝ նա ավելացրեց. «Էվրիկա: Ծաղրերգության հերոսուհու համար անուն է գտնվել. այն կլինի Վամպուկա»: Այսպես ստեղծվեց այս մականունը, որը դարձավ կարգախոս, և այժմ ոչինչ չի կարող այն վերացնել թատերական օգտագործումից: - Պյոտր Պետրովիչ Գնեդիչ։ Կյանքի Գիրք. Հիշողություններ. - Լ.: Պրիբոյ, 1929 |
 |
Օպերան ծաղրում էր օպերային ներկայացումների աբսուրդ պայմանականություններն ու կաղապարները՝ ձգձգված գործողությունը, բառերի մասնատումը և առանձին վանկերի կրկնությունը, որոնք կորցնում են իրենց իմաստը, սյուժեի պայմանականությունները հասցված աբսուրդի։ Օրինակ՝ գլխավոր հերոսը ձևանում է վայրենի բնիկ և միայն եզրափակիչում է հանում իր «մերկ կոստյումը», որը կրում էր եվրոպական զգեստի վրայից: Այն առաջին անգամ բեմադրվել է 1909 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում ՝ «Ծուռ հայելի» (ռուս.՝ Кривое зеркало) թատրոնում. մինչև 1927 թվականը այն բեմադրվել է Լենինգրադում, Մոսկվայում, Ռիգայում և Թբիլիսիում :1930 թվականից հետո, 20-րդ դարում այն չի բեմադրվել։ 2005 թվականին «Վամպուկա՝ աֆրիկացի հարսնացուն» օպերան բեմադրվել է Գալինա Վիշնևսկայայի անվան օպերային երգեցողության կենտրոնում։ 2010 թվականին «Հելիկոն-Օպերա» (ռուս.՝ Геликон-Опера) թատրոնը նշել է իր քսանամյակը «Վամպուկա» օպերայի բեմադրությամբ[3]։
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Гнедич П. П. Книга жизни. Воспоминания 1855—1918 гг. — Л.: Прибой, 1929.
- Иванов А. П. Искусство пения. — М.: Голос-Пресс, 2006. — ISBN 5-7117-0124-X
- Русская театральная пародия XIX — начала XX века. Антология. — М.: Искусство, 1976.
- «Вампука» // Литературная энциклопедия терминов и понятий / Под ред. Николюкин, Александр Николаевич. — Институт научной информации по общественным наукам РАН: Интелвак, 2001. — 1596 с. — ISBN 5-93264-026-X
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «Гнедич П. П. Книга жизни: Воспоминания: 1855 – 1918 / Редакц. и примеч. В. Ф. Боцяновского [Переиздание 1929 года]. М.: Аграф, 2000. 368 с.».
- ↑ Андрей Ардер. «Вампука»: премьера к юбилею «Геликона» Արխիվացված 2013-12-11 Wayback Machine // «Ваш досуг», № 13 (7-18 апреля 2010 года).
- ↑ Театр «Геликон-Опера» отпраздновал своё двадцатилетие Արխիվացված 2016-03-07 Wayback Machine.
|
