Վալյա Բալկանսկա
| Վալյա Բալկանսկա | |
|---|---|
 | |
| Ծնվել է | հունվարի 8, 1942 (83 տարեկան) Arda, Smolyan, Սմոլյանի մարզ, Բուլղարիա[1] |
| Երկիր |  Բուլղարիա |
| Ժանրեր | Bulgarian folk music?[2][3] |
| Մասնագիտություն | երգչուհի |
| Գործիքներ | վոկալ |
| Լեյբլ | Balkanton? |
| Պարգևներ |  |
 Valya Balkanska Վիքիպահեստում | |
Վալյա Մլադենովա Բալկանսկա (բուլղարերեն՝ Валя Младенова Балканска, ծնյալ Ֆեյմե Կեստեբեկովա / Фейме Кестебекова. հունվարի 8, 1942, Arda, Smolyan, Սմոլյանի մարզ, Բուլղարիա[1]), բուլղարացի երգչուհի, որ աչքի է ընկել ժողովրդական երգերի կատարումներով: Ոչ միայն Բուլղարիայում այլև նրա սահմաններից շատ հեռու առանձնապես հայտնի է Излел е Дельо хайдутин երգի նրա կատարումը, որը ներառվել է ամերիկյան « Վոյաջեր 1 » և « Վոյաջեր 2 » տիեզերանավերի Վոյաջերյան ոսկե ձայնասկավառակում[4] և ուղարկվել տիեզերք:
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վալյա Մլադենովա Բալկանսկան ծնվել է իսլամադավան բուլղարական ընտանիքում[5]: Նա ծնունդով Ռոդոպյան ֆոլկլորային շրջանից է: Երաժշտական իր կարիերան սկսել է 1960 թվականին՝ որպես Սմոլյան քաղաքի «Ռոդոպ» պետական ժողովրդական երգի-պարի անսամբլի մենակատարուհի։ 2002 թվականին ծննդյան 60-ամյակի կապակցությամբ և երգարվեստում ունեցած բացառիկ նվաճումների համար Վալյա Բալկանսկան պարգևատրվել է Ստարա Պլանինա շքանշանով[6], որը բուլղարական բարձրագույն կառավարական պարգևն է[7]։ 2003 թվականին նա Բուրգասում կայացած միջազգային ֆոլկլորային փառատոնում արժանացել է «Նեստինարկա» մրցանակի[8]։ 2005 թվականին առաջադրվել է Սուրբ Պաիսիոս Հիլենդարեցու անվան պետական մրցանակի[9]։ 2005 թվականի դեկտեմբերին Բուլղարիայի փառքի ծառուղում բացվել է ժողովրդական երգչուհուն նվիրված աստղը[10][11][12][13]։ Նրա մասին է պատմում բուլղար գրող Նիկոլայ Խայտովի դստեր՝ Ելենա Խայտովայի «Միայնակ՝ աստղերի մեջ / „Сама сред звездите“» գիրքը[14]։
"Izlel ye Delyo Haydutin" երգը և Վոյաջերը
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Բալկանսկան Արևմուտքում առավել հայտնի է «Իզլել ե Դելյո Հայդուտին» երգով, որը նա ձայնագրել է 1968 թվականին՝ պարկապզուկահարներ Լազար Կանևսկու և Ստեփան Զահմանովի նվագակցությամբ։ Այդ երգի ամենատարածված ձայնագրությունը կատարվել է 1960-ականների վերջին՝ բուլղարական ֆոլկլորի ամերիկացի հետազոտող Մարտին Քյոնինգի կողմից, և վինիլային սկավառակով թողարկվել է Միացյալ Նահանգներում։ Մի քանի տարի անց ձայնասկավառակի մի նմուշ պատահաբար ընկել է այն ձայնասկավառակների մեջ, որոնք գնվել էին «Ոսկե ձայնասկավառակի» պատրաստման համար. ծրագրված էր, որ «Ոսկե ձայնասկավառակը» պետք է լինի NASA-ի «Վոյաջեր» ծրագրի երկու նույնական տիեզերանավերով Արեգակնային համակարգից դուրս ուղարկվող ուղերձ երկրացիների կողմից։ Երգը ներառվել է Կարլ Սագանի վերջնական՝ 90-րոպեանոց երաժշտական ընտրության մեջ և առաջինը թռել է Voyager 2-ով, որը տիեզերք է արձակվել 1977 թվականի օգոստոսի 20-ին, երկու շաբաթ անց էլ՝ 1977 թվականի սեպտեմբերի 5-ին՝ Voyager 1-ով։ 2012 թվականի օգոստոսի 25-ին Voyager 1-ը դարձել է մարդկային ծագում ունեցող առաջին օբյեկտը, որը հատել է հելիոսֆերան և մտել միջաստղային միջավայր[15][16][17]։
Երգացանկ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վալյա Բալկանսկան հայրենիքում ու արտասահմանյան երկրներում հանդես է եկել 300-ից ավելի ժողովրդական երգերի կատարմամբ: 2004 թվականին թողարկվել է նրա լավագույն կատարումներն ամփոփող «Գլաս օտ վեչնոստա» («Հավերժության ձայնը») ալբոմը: Բալկանսկայի կատարմամբ առավել տարածված ու սիրված են հետևյալ ժողովրդական երգերը.
- А бре, юначе лудо и младо
- А га бех мома лефтера
- Агне, вакло агне
- Ветър дуе мене мрези
- Видем та се вдим познавам
- Вчера се майче отидох
- Гори ми, гори, юначе
- Горо ле, горо зелена
- Дай си ма, майчо
- Девойко, бално ли ти е
- Добре ми дойде, юначе
- Излел е Делю Хайдутин
- Какво е ново станало
- Майчинко стара майчинко
- Марудо, кузум Марудо
- Мома сези на йодриво
- Момиченце, малачичко
- Момнеле мари хубава
- Проводи ма, майчинко
- Пукни са, тресни са юначе
- Развявай Кольо, байрака
- Руса девойка липсала
- Севдитце пиле шарено
- Страхил е страшен войвода
- Събрали са се моми ли млади невести
- Събрали са се събрали
- Сьодните, севдим, сьодните
- Триста са пушки пукнали
- Хайдутине се молеха
- Шар планино
- Яла ми яла девойко
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 http://www.bgculture.org/sites/default/files/InvitationBulgFestival2ENG.pdf
- ↑ http://www.last.fm/music/Pirin+Bulgarian+National+Folk+Ensemble
- ↑ http://www.last.fm/music/%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8F+%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0
- ↑ bTV Документите: „Песента на Валя“ (автор: Гена Трайкова), bTV, 6 март 2014 г.
- ↑ Валя Балканска и Петър Янев за концерта „Магията на Родопа“, slavishow.com, 2 май 2017 г.
- ↑ „Петър Стоянов ще връчи 13 ордена „Стара планина“ на бележити българи“, news.bg, 11 януари 2002 г.
- ↑ "Информационна Агенция 'Фокус'", Focus-News.net. (bg)
- ↑ «Международен фолклорен фестивал | Община Бургас». www.burgas.bg. Վերցված է 6 април 2021-ին.
- ↑ Нели Минчева, „Държавата награди създателя на професионалната архитектурна школа“, dnes.bg, 14 ноември 2005 г.
- ↑ "ВАЛЯ БАЛКАНСКА", FamousGrouse.bg. (bg)
- ↑ Валя Балканска на сайта на Famous Grouse, famousgrouse.bg.
- ↑ „Валя Балканска във Famous Алея на славата“, снимки Георги Димитров, netinfo.bg, 2 декември 2005 г.
- ↑ „Народната певица Валя Балканска стана FAMOUS звезда в българската Алея на славата“, vesti.bg, 2 декември 2005 г.
- ↑ „Елена Хайтова: Скрих моята първа книга“, desant.net, 30 юни 2012 г.
- ↑ «Voyager - Music on the Golden Record». voyager.jpl.nasa.gov (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 4-ին.
- ↑ «Late Junction: The songs they sent to space». www.bbc.co.uk. BBC Radio 3. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 4-ին.
- ↑ Sagan, Carl (2013 թ․ ապրիլի 2). Murmurs of Earth (անգլերեն). Random House Publishing Group. ISBN 978-0-307-80202-6.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Галерия снимки на Валя Балканска на bulphoto.com
- Откъс за Валя Балканска от книгата „Майстори на народната музика-спомени и размисли“ на Тодор Бакалов Արխիվացված 2008-03-09 Wayback Machine
- Валя Балканска изпълнява „Излел е Делю хайдутин“ (видео), VBox7
- Цветелина Шенева, „След 43 г. Валя Балканска разбра как песента ѝ е изпратена в Космоса“, в-к „24 часа“, 2 юли 2011
 | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վալյա Բալկանսկա» հոդվածին։ |
| ||||||
