Վաթ Փհու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
WorldHeritageBlanc.svg
Վաթ Փհու
Vat Phou*
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգություն


Երկիր Լաոս Լաոս
Տիպ մշակութային
Չափանիշներ
Ցանկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ֊ի ցանկ
Աշխարհամաս** Ասիա
Ընդգրկման պատմություն
Ընդգրկում 2001  (16-րդ նստաշրջան)
##Վաթ Փհու (Լաոս)
Locator Dot2.gif
Shown within Լաոս
##Վաթ Փհու (Ասիա)
Locator Dot2.gif
Shown within Ասիա
* Անվանումը պաշտոնական անգլերեն ցանկում
** Երկրամասը ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դասակարգման
Համաշխարհային UNESCO logo.svg ժառանգություն

Վաթ Փհու (լաոս. ວັດພູ, Ват-Фу[1], Ван-Ват-Фу[2]), քմերական տաճարային համալիրի ավերակներ Լաոսի հարավում։ Տաճարը գտնվում է Կաո լեռան (1397 մ) ստորոտի արևելյան կողմում, Մեկոնգ գետից 6 կմ հեռու, Տյամպասակ նահանգի, Տյամպատսակ քաղաքից դեպի հարավ։ Համալիրի տարածքում դեռևս 5-րդ դարում տաճար է եղել, սակայն պահպանված կառուjցները թվագրվել են 11-13-րդ դարերին։ Սկզբնապես տաճարային համալիրն առնչություն է ունեցել շիվայական կուռքերի հետ, սակայն ավելի ուշ դարձել է բուդդիզմի թհերավադայի կենտրոն և մինչ օրս ծառայում է որպես այդպիսին։

Վիշնուի և Գարուդայի պատկերը սրբավայրի հյուսիս-արևելյան պատին
Կամսին սպանող Կրիշնայի պատկերը սրբավայրի հարավային պատին

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաթ Փհուն սկզբնապես նույնացվել է Շրեստապուրա քաղաքի հետ, որը գտնվել է Լինգապարվատա լեռան (լեռը հետագայում անվանվել է Կաո) արևելյան կողմում՝ Մեկոնգ գետի ափին։ 5-րդ դարի երկրորդ կեսին քաղաքն արդեն թագավորության մայրաքաղաքն է եղել և կապ է ունեցել Չենլա և Տյամպա պետությունների հետ։ Մոտավորապես այդ ժամանակ լեռան վրա կառուցվել է առաջին տաճարային շինությունները։ Շիվա աստծո պաշտամունքում առանձնահատուկ խորհուրդ է ունեցել լինգամայի տեսք ունեցող լեռը, ընդ որում՝ գետը խորհրդանշել է Համաշխարհային օվկիանոսը կամ Գանգեսը։ Տաճարը նվիրվել է Շիվային, իսկ տաճարի մոտով հոսող գետերը համարվել են սուրբ։ Ամենայն հավանականությամբ դեռևս 10-րդ դարում՝ Յաշովարման I-ի գահակալության տարիներին, Վաթ Փհուն Անգկոր մայրաքաղաքով եղել է Քմերական կայսրության կազմում։ Շրեստապուրան ընդգրկվել է նոր քաղաքի կազմում, որը գտնվել է տաճարի հարավային կողմում։ Հետագայում հին տաճարների քարե աղյուսներն օգտագործվել են շինությունների վերակառուցման ժամանակ։ Ներկայումս պահպանված տաճարը կառուցվել է 11-րդ դարում։ Երբ կայսրությունում ընդունվել է թհերավադայի բուդդիզմը, տաճարային համալիրը վերակառուցվել է։ Երբ այս տարածքում հաստավել են լաոները, տաճարը շարունակել է իր գործունեությունը, և ամեն տարի փետրվարին կազմակերպվել են տաճարային տոնակատարություններ։ 2001 թվականին տաճարային համալիրն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաթ Փհու տաճարը, ինչպես բոլոր քմերական տաճարները, նայում է արևելյան կողմ։ Հիմնականում կողմնորոշումը կապված է սուրբ լեռան ու գետի հետ։ Տաճարից 1400 մետր հեռու գտնվում է աղբյուրը, իսկ դեպի արևելք՝ Մեկոնգ գետի մյուս ափին, գտնվում է քաղաքը։ Տաճարից սկիզբ առնող ճանապարհները տանում են դեպի այլ տաճարներ և վերջնական արդյունքում՝ Անգկորի տաճարային համալիր։

Տաճարի շրջակայքում տեղակայված են պալատներ, որոնք հայտնի են, որպես հյուսիսային և հարավային կամ արական և իգական։ Տաճարն ու պալատները դաասավորված են մի գծով։ Պալատների նշանակությունն անհայտ է։ Հյուսիսային պալատն ավելի լավ է պահպանվել։ Ընդհանուր առմամբ շինությունները համապատասխանում են վաղ անգորական ոճին[3]։

Սրբավայրից դեպի հարավ գտնվում է հինդուիստական եռյակի բարձրաքանդակը, իսկ դեպի հյուսիս՝ Բուդդայի ոտնահետքը, որը ևս պատկերվել է փղի և կոկորդիլոսի կերպարանքով։ Ոմանք կարծել են, թե կոկորդիլոսի քարը կապ ունի մարդկային զոհաբերությունների հետ, որոնք նկարագրվել են 6-րդ դարի չինական աղբյուրներում։

Համալիրի կառույցների զգալի մասը գտնվում է անմխիթար վիճակում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Центр всемирного наследия
  2. «Maps for the world»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-03-22-ին։ Վերցված է 2016-04-03 
  3. Administrator։ «Exhibition Hall»։ www.vatphou-champassak.com (en-gb)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-02-02-ին։ Վերցված է 2017-01-22 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]