Վազգեն Օվյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Վազգեն Օվյան
Vazgen Ovyan-1.JPG
Ծնվել է հունվարի 6, 1932({{padleft:1932|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})
Ծննդավայր Դաշուշեն
Վախճանվել է փետրվարի 23, 1987({{padleft:1987|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:23|2|0}}) (55 տարեկանում)
Վախճանի վայր Ստեփանակերտ
Մասնագիտություն գրող
Լեզու հայերեն
Ազգություն հայ
Անդամակցություն ԽՍՀՄ Գրողների միություն
Աշխատավայր Ազատ Արցախ
Պարգևներ Արցախի Հանրապետության «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան
Զավակներ Վարդգես Օվյան
Կայք vazgenovyan.blogspot.am
Վազգեն Օվյան Վիքիքաղվածքում

Վազգեն Գարեգինի Օվյան (Վազգեն Օհանջանյան, հունվար 6, 1932, Դաշուշեն - փետրվար 23, 1987, Ստեփանակերտ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1960 թվականից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1932 թ. հունվարի 6-ին՝ Ստեփանակերտի շրջանի (այժմ՝ Ասկերանի շրջանի) Դաշուշեն գյուղում։ 1960 թվականից եղել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։ 1961-1985 թթ. աշխատել է ռադիոհաղորդումների մարզային կոմիտեում՝ որպես գրական-երաժշտական բաժնի ավագ խմբագիր։ Երկուսուկես տասնամյակի ընթացքում նրա ջանքերով մարզային ռադիոյում ստեղծվել էր հայկական երաժշտական ու գրական հաղորդումների հարուստ ֆոնդ, որը, ցավոք, հրկիզվել է Ստեփանակերտի հրետակոծության ժամանակ։ Այդ տարիներին տեղական ռադիոն իր հայեցի հաղորդումներով, հայկական երգ-երաժշտության պրոպագանդմամբ մեծ դեր է ունեցել ժողովրդի ոգին ամուր պահելու և, ընդհանրապես, Արցախը հայեցի պահելու գործում։

Օվյանի առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է «Սովետական Ղարաբաղ» թերթում՝ 1948 թ.։ 1961 թ. լույս է տեսել գրողի անդրանիկ գիրքը։ Այնուհետև պարբերաբար տպագրվել են «Լեռների լեգենդը», «Շաղասար», «Խանքենդի», «Երգը մնաց լեռներում», «Տոհմածառ», «Մեղրի ժամանակը» գրքերը։

Վազգեն Օվյանի լավագույն ստեղծագործությունները, այդ թվում նրանք, որոնք բացահայտ ուղղված էին խորհրդային մեծ ու փոքր նազարների՝ Բրեժնևի, Ալիևի, Կևորկովի դեմ («Նազարնամե», «Հեքիաթ փառամոլ էշի մասին», «Հեքիաթ Մեծ գայլի, շնագայլի և այլոց մասին», «Հայրենադավը», «Հուդային», «Բասարական», «Զևս, խելոք կաց», «Հիմա է՞լ լռենք», «Դլե յաման», «Ղարաբաղ եմ ասում...», «Դու հպարտ չես, իմ Ղարաբաղ», «Կկորչեն հավետ և փառք, և անուն», «Իմ Ղարաբաղը տեսե՞լ ես, ասա» և այլն), արտացոլում էին կուռքերի, վերջը չերևացող ժողովների ու ծափերի վրա հիմնված խորհրդային իրականության զավեշտաողբերգական դեմքը («Այս շքերթներից հոգնել եմ արդեն», «Կրկես», «Տրիոլետներ», «Ութնյակներ» և այլն), բնականաբար, չէին կարող տպագրվել այն տարիներին և մնացել էին անտիպ։ Հետմահու լույս են տեսել «Եվ Պըլը-Պուղին մի առակ պատմեց», «Ղարաբաղի արծիվը», «Այս Ղարաբաղն է», «Լեռների լեգենդը», «Ավելի շատ լույս», «Կապույտ տարիներ» գրքերը, որոնցում հիմնականում տեղ են գտել գրողի անտիպ ստեղծագործությունները։

Ստեփանակերտի Վահրամ Փափազյանի անվան հայկական պետական դրամատիկական թատրոնը 1969 թվականին բեմադրել է Վազգեն Օվյանի «Մեծ Լոռեցին» պիեսը, որը Հայաստանում Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված մրցույթում արժանացել է երկրորդ մրցանակի։ Այդ ներկայացումն ու 1980 թվականին բեմադրված «Եվ Պըլը-Պուղին մի առակ պատմեց» քնարական դրաման լայն ընդունելություն են գտել հանդիսատեսների շրջանում, բեմադրվել են 100-ից ավելի անգամ՝ միշտ ուղեկցվելով լեփ-լեցուն դահլիճով։ Վ. Օվյանը վախճանվել է 1987 թ. փետրվարի 23-ին։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ բարձրագույն պարգևով՝ «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով։

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վազգեն Օվյանի լեզուն պատկերավոր է, աֆորիզմի սահմանին հասնող կարճ, համոզիչ, տպավորիչ... Այդ իսկ պատճառով լարվածությամբ կարդացվում են նրա նովելները՝ մի շնչով, առանց կանգ առնելու։ Բնածին է նրա հումորը, լեռնցու լայն բնավորությունն արտահայտող, կակուղ և կիրթ միևնույն ժամանակ։

Վազգեն Օվյանի «Լեռնակերտ» («Խանքենդուց մինչև Ստեփանակերտ») վիպակն իր «ելման» կետում առնչություններ ունի Չարենցի «Երկիր Նաիրի»-ի, Բակունցի «Կյորես»-ի, Խանզադյանի «Մատյան եղելությանց»-ի հետ (թեև խիստ տարբեր են մատուցման եղանակները, յուրօրինակ են կերպն ու հայացքը)։ Ապա և անուղղակի շոշափումներ կան «Լեռնակերտի» և Թոթովենցի «Կյանքը հին հռովմեական ճանապարհի վրա» վիպակի միջև, քիչ այն կողմ է նաև Մահարու «Այրվող այգեստանները»։

Հրատարակված գրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Լուսաբաց (բանաստեղծությունների ժողովածու), Բաքու, Ազերնեշր, 1961, 75 էջ։
  • Լեռնային վտակ (ժողովածուում տեղ են գտել նաև Վ. Օվյանի գործերից), Բաքու, Ազերնեշր, 1963, 132 էջ։
  • Լեռների լեգենդը (բանաստեղծություններ), Բաքու, Ազերնեշր, 1966, 52 էջ։
  • Լեռնային վտակ (ժողովածուում տեղ են գտել նաև Վ. Օվյանի գործերից), Բաքու, ադրբեջանի պետական հրատարակչություն, 1967, 196 էջ։
  • Շաղասար (պատմվածքներ), Բաքու, Ազերնեշր, 1970, 140 էջ։
  • Խանքենդի (վիպակ), Բաքու, Ազերնեշր, 1975, 75 էջ։
  • Երգը մնաց լեռներում (պատմվածքներ), Բաքու, Ազերնեշր, 1978, 135 էջ։
  • Տոհմածառ (պատմվածքներ), Բաքու, «Յազըչը», 1980, 240 էջ։
  • Մեղրի ժամանակը (պատմվածքներ), Բաքու, «Յազըչը», 1984, 220 էջ։
  • Եվ Պըլը-Պուղին մի առակ պատմեց (երգիծական պատմվածքներ, առակներ, երգիծական բանաստեղծություններ), Ստեփանակերտ, 1993, 188 էջ, տպ. 1000։
  • Ղարաբաղի արծիվը (պատմավեպ), Ստեփանակերտ, 1993, 188 էջ, տպ. 500։
  • Այս Ղարաբաղն է (բանաստեղծություններ, չափածո առակ-հեքիաթներ, չափածո պոեմ՝ «Նազար-նամե»), տպագրությունը՝ Չելյաբինսկում, 2002, 320 էջ, տպ. 300։
  • Լեռների լեգենդը, Երևան., «Անտարես», 2003, տպ. 1000։
  • Ավելի շատ լույս (երգիծական պատմվածքներ, առակներ, պիեսներ), Ստեփանակերտ, 2006, 432 էջ, տպ. 300։
  • Կապույտ տարիներ (վիպակներ, վեպ, պիես), Ստեփանակերտ, 2007, 528 էջ, տպ. 300։
  • Նկարիչ, Արցախ նկարիր (բանաստեղծություններ), Ստեփանակերտ, 2009, 64 էջ, տպ. 1000։
  • Սատիրիկոն (երգիծական բանաստեղծություններ), Ստեփանակերտ, 2009, 64 էջ, տպ. 500։
  • Երկեր, հատոր 1 (չափածո և արձակ բանաստեղծություններ, մանրապատումներ, պատմվածքներ, առակներ), «Սոնա», Ստեփանակերտ, 2012 թ., 432 էջ, տպ. 500։
  • Երկեր, հատոր 2 (առակ-հեքիաթներ, պոեմ, վիպակներ, վեպեր), «Սոնա», Ստեփանակերտ, 2012 թ., 448 էջ, տպ. 500։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Վազգեն Օվյան հոդվածին