Ստրիխնին

Ստրիխնին

Քիմիական միացություն

քիմիական երևույթի տեսակ

Ենթակատեգորիա	• terpenoid indole alkaloid  • monoterpenoid indole alkaloid   • strychnidine alkaloid
Կիրառությունը	Ռատիցիդներ, adulterant
Asso­cia­ted hazard	strychnine poisoning
Գույն	սպիտակ
Նյութ	Strychnos nux-vomica, Strychnos ignatii, անչար
Հետևանք	strychnine poisoning
Քիմիական բանաձև	C₂₁H₂₂N₂O₂
SMILES կանոնավոր բանաձև	C1CN2CC3=CCOC4CC(=O)N5C6C4C3CC2C61C7=CC=CC=C75
Իզոմերային բանաձև	C1CN2CC3=CCO[C@H]4CC(=O)N5[C@H]6[C@H]4[C@H]3C[C@H]2[C@@]61C7=CC=CC=C75
Խտություն	1,36±0,01 գ/սմ³
Հալման ջերմաստիճան	514±1 °F
Solu­bi­li­ty	0,02±0,01 gram per 100 gram of solvent
Թթվի չեզոքացման հաստատուն	8,26
NIOSH Pocket Guide ID	0570
Time-weigh­ted average exposure limit	0,15±0,01 milligram per cubic metre
IDLH	3±1 milligram per cubic metre
Փոխազդեցություն	taste receptor type 2
Զանգված	334,168 զանգվածի ատոմական միավոր
Բնութագրվում է	դառնություն, flammable solid
Սուբյեկտի նշանակություն	convulsant, Թույն, Glycinergic, neurotoxin
Կազմված է	ազոտ, ածխածին

Ստրիխնին, ալկալոիդ, պարունակվում է փսխընկուզենու (Strychnos nux-vomica) և այդ ցեղի այլ բույսերի սերմերում, որոնք տարածված են հիմնականում արևադարձային Ասիայում և Աֆրիկայում։ Ստրիխնինը խիստ դառնահամ, ասեղնաձև բյուրեղային նյութ է։ Քիմիական կառուցվածքով ստրիխնինը բարդ բազմացիկլային միացություն է՝ $C_{21}H_{22}O_{2}N_{2}$, լուծվում է սպիրտում և քլորոֆորմում։

Ստրիխնինը ուժեղ թույն է, օգտագործվում է վնասատու կենդանիներին ոչնչացնելու նպատակով։ Բուժիչ դոզաներով (բժշկության մեջ կիրառվում են ազոտաթթվական աղը՝ նիտրատը, ինչպես նաև փսխընկույզի սերմերից ստացվող գալենյան պատրաստուկները): Ստրիխնինը խթանում է ողնուղեղի ռեֆլեքսային ֆունկցիաները, բարձրացնում երկարավուն ուղեղի (շնչառական, անոթաշարժիչ, թափառող նյարդի) և գլխուղեղի բարձրադիր այլ կենտրոնների դրդելիությունը։ Թունավոր դոզաներով ստրիխնինը առաջացնում է պրկումային (տետանիկ) ջղաձգումներ։

Ստրիխնինի ազդեցության մեխանիզմը պայմանավորված է ողնուղեղի միջնեյրոնային սինապսներում նյարդային գրգիռների հաղորդման հեշտացմամբ, նյարդային կենտրոններում ռեֆլեքսային ռեակցիաների ժամանակի փոքրացմամբ, ողնուղեղում գրգիռների տարածման ուժեղացմամբ։ Ստրիխնինի նոսր լուծույթները ներքին ընդունման դեպքում խթանում են մարսողական գեղձերի հյութազատիչ ֆունկցիան և լավացնում ախորժակը։

Ծանոթագրություններ

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 156)։