Ստոբի բուրգեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ստոբի բուրգեր
E Stob pyramids3.jpg
Տեսակժայռերի կազմավորում
ԵրկիրFlag of Bulgaria.svg Բուլղարիա
ՎարչատարածքԿյուստենդիլի մարզ
Մասն էԲուլղարիայի 100 զբոսաշրջային օբյեկտներ
Անվանված էStob?

Ստոբի բուրգեր (բուլղար․՝ Стобски пирамиди), ժայռային կազմավորումներ Բուլղարիայում, հայտնի են որպես հուդուներ, տեղակայված են Բուլղարիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Ռիլա լեռնաշղթայի նախալեռներում։ Դրանք տարածվում են 0,7 կմ 2 տարածքի վրա՝ Կյուստենդիլ մարզի Ստոբ գյուղի մոտակայքում։ Քարային կազմավորումները հիմքից դեպի վեր մինչև 12 մ բարձրություն ունեն, իսկ ստորոտում՝ մինչև 40 մ լայնություն։ Դրանք հիմնականում կոնաձև են, սնկանման գագաթներով։ Սյուներից մի քանիսը վերջանում են հարթ քարերով։

Տեղադրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստոբ Երկրի բուրգերը տեղակայված են Բալկանյան թերակղզու Ռիլա լեռնաշղթայի արևմտյան նախալեռներում՝ 600-ից 750 մ բարձրության վրա։ Նրանք գրավում են Կլիսուրայի լեռնաշղթան, որը նայում է Ռիլսկա գետի հովտին՝ Ստրումա գետի ձախ վտակին[1][2]։ Դրանք գտնվում են Կյուստենդիլ մարզի Կոչերինովո համայնքի Ստոբ գյուղից մոտ մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա դեպի արևելք, երկրի մայրաքաղաք Սոֆիայից մոտ 83 կմ հարավ և Բլագոևգրադ քաղաքից 18 կմ հյուսիս[3]։

Երկրաբանություն և ձևավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրաբանորեն, Ստոբի բուրգերը Բլագոևգրադի գրաբենի մի մասն են, որը բաղկացած է լճի հատակի ալյուվիալ և թեք հանքավայրերից, որոնք թվագրվում են Պլիոցենի և Պլեյստոցենի դարաշրջաններին։ Դրանք առաջացել են մինչքեմբրիական մետամորֆային ապարներից[1]։ Առկա են երկու երկրաբանական կազմավորումներ. Ստրումայի Ջերման վտակի (բուլղար․՝ Джерман) կազմավորումը, որը ձևավորվել է ալևրոլիտից, կավից և ավազաքարից, Բարակովո գյուղի (բուլղար․՝ Бараково) կազմավորումը՝ կոնգլոմերատի և ավազաքարի միջոցով[1]։

Պլիոցենի ժամանակաշրջանը տարածքը եղել էր ծանծաղ լճի հատակում և կուտակվել են նստվածքներ, որոնք կազմում են 200 և 250 մ հաստ շերտ, որը բաղկացած է շատ կավային փոքր բեկորներից։ Գույնը սպիտակավունից դեղնում է։ Դրանից են կազմված բուրգերի հիմքերը, բայց էրոզիան ի ցույց է դնում այս շերտի միայն փոքր հատվածները[1]։ Վերևում գտնվող պլեիստոցենի շերտը կարմրավուն է՝ գլաքարե կոնգլոմերատի և թեթևակի միակցված ավազաքարի հերթագայող շերտերով, ինչպես նաև Ռիլայի լանջերից թափված ավելի մեծոտ ժայռաբեկորներով[1]։

Ստոբ բուրգերի առաջացման հիմնական գործոնը անձրևաջրերի պատճառով էրոզիան է։ Անձրևի կաթիլները թափանցում են նստվածքի թույլ միակցված մասերը և անընդհատ ողողում են այն։ Շերտում ժայռերի կտորների գտնվելու վայրը որոշում է յուրաքանչյուր բուրգի տեղը, չափը և ձևը, քանի որ դրանք կանխում են ներքևի շերտերի լվացումը։ Դրանք ծածկված են 1 սմ հաստությամբ արևով թրծված կավով, որը պաշտպանում է փխրուն ավազաքարը և դանդաղեցնում էրոզիան[1]։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստոբի բուրգերն իրենց ձևերով տարբեր են՝ սուրից մինչև կոնաձև և սնկանման։ Կազմավորումների մոտ կեսը պսակված են ժայռերով, որոնց տարածքը երբեմն երկու-երեք անգամ գերազանցում է բուրգի ներքևի հորզոնական հատույթները։ Նրանց բարձրությունը միջինում 6-10 մ է, բայց կարող է հասնել մինչև 12 մ, հիմքի լայնությունը՝ մինչև 40 մ է[2][1][4]։ Նրանց մեծ մասը նայում է հարավային ուղղությամբ, բայց կան նաև մի քանի խումբ, որոնք միասին խմբավորված են լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերին և Ստոբի սահմաններից դուրս են։ Բուրգերի առանձին խմբեր ստացել են անհատական անուններ՝ Աշտարակներ, Եղբայրներ, Մուրճեր, Հարսանեկան զույգ, Գագաթնակետեր, Սամոդիվայի ծխնելույզներ և այլն[3][4]։

Դրանք Բուլղարիայի զբոսաշրջային ուղղություններից են, չնայած այնքան տարածված չեն, որքան շատ ավելի մեծ Մելնիկի բուրգերը[2][4]։ Ժայռային կազմավորումները հեշտությամբ մատչելի են Ստրումա մայրուղու և դրան զուգահեռ առաջին կարգի I-1 ճանապարհի միջոցով, որոնք կազմում են Եվրոպական E79 երթուղու մի մասը Ստրումա հովտի երկայնքով։ III-107 երրորդ դասի ուղղությունները I-1-ից մտնում են քաղաքային կենտրոնում՝ Կոչերինովո, և շարունակվում 7 կմ դեպի հյուսիս-արևելք՝ դեպի Ստոբ[5]։

Ստոբի բուրգերը հռչակվել են բնական հուշարձան 1964 թվականին՝ պահպանվող տարածքի ընդհանուր 7,4 հա, կամ 0,74 կմ 2 մակերեսով[6]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 «Stob Earth Pyramids»։ Geologic Phenomena of Bulgaria։ Վերցված է 30 June 2018 
  2. 2,0 2,1 2,2 Geographic Dictionary of Bulgaria 1980, էջ. 475
  3. 3,0 3,1 «Стоп в Стоб» [A stop in Stob]։ Капитал Light (Bulgarian) (Икономедиа АД)։ 2008-02-27։ Վերցված է 30 June 2018 
  4. 4,0 4,1 4,2 «Stob Earth Pyramids»։ Official Tourism Portal of Bulgaria։ Արխիվացված է օրիգինալից 29 June 2018-ին։ Վերցված է 30 June 2018 
  5. «A Map of the Republican Road Network of Bulgaria»։ Official Site of the Road Infrastructure Agency։ Վերցված է 30 June 2018 
  6. «Register of the Protected Territories and Zones in Bulgaria»։ Official Site of the Executive Environment Agency of Bulgaria։ Վերցված է 30 June 2018 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Мичев (Միչև) Николай (Նիկոլայ), Михайлов (Միխայլով) Цветко (Ցվետկո), Вапцаров (Վապցարեվ) Иван (Իվան), Кираджиев (Կիրաջիև) Светлин (Սվետլին) (1980)։ Географски речник на България [Բուլղարիայի աշխարագրական բառարան] (բուլղարերեն)։ София (Սոֆիա): Наука и култура (Նաուկա ի կուլտուրա) 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]