Ստեֆանի Կվոլեկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ստեֆանի Կվոլեկ
Stephanie Kwolek 1986.TIF
Ծնվել էհուլիսի 31, 1923(1923-07-31)[1]
New Kensington, Վեստմորլենդ շրջան, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ
Մահացել էհունիսի 18, 2014(2014-06-18)[1] (90 տարեկան)
Ուիլմինգտոն, Դելավեր, ԱՄՆ[2]
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ և Flag of Poland.svg Լեհաստան
Մասնագիտությունքիմիկոս և գյուտարար
Հաստատություն(ներ)DuPont?
Գործունեության ոլորտՕրգանական քիմիա
ԱնդամակցությունՃարտարագիտական ազգային ակադեմիա
Ալմա մատերEn tu cabeza? և Քարնեգի Մելոն համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինլեհերեն
ՊարգևներՀովարդ Փոթսի մեդալ Փերքինի մեդալ Տեխնոլոգիայի և նորարարության ասպարեզի ազգային մեդալ[3][4] Լեմելսոնի պարգև Կանանց փառքի ազգային սրահ[5] Hall of Fame of Delaware Women? Ազգային գյուտարարների փառքի սրահ[6] Լավուազիեի մեդալ Chemical Pioneer Award?[7] IRI Achievement Award? և Կանայք փառքի տեխնոլոգիական սրահում
Stephanie Kwolek Վիքիպահեստում

Ստեֆանի Կվոլեկ (անգլ.՝ Stephanie Kwolek, հուլիսի 31, 1923(1923-07-31)[1], New Kensington, Վեստմորլենդ շրջան, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - հունիսի 18, 2014(2014-06-18)[1], Ուիլմինգտոն, Դելավեր, ԱՄՆ[2][8]), լեհական ծագում ունեցող ամերիկացի քիմիկոս, ով հայտնագործել է պոլիպարաֆենիլեն-տերեֆտալամիդը, որն ավելի հայտնի է որպես քևլար[9]։ Կվոլեկը բազմաթիվ պարգևների է արժանացել պոլիմերային քիմիայի ոլորտում իր աշխատանքի համար։

Վաղ տարիներ և կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կվոլեկը ծնվել է լեհ էմիգրանտների ընտանիքում Նյու Քենսինգթոնում (Փենսիլվանիա), 1923 թվականին[10]. Её отец, Джон Кволек[10]։ Նրա հայրը՝ Ջոն Կվոլեկը[10] (լեհ.՝ Jan Chwałek), մահացել է, երբ նա տասը տարեկան էր[11]։ Կվոլեկը նրանից հետաքրքրվել է գիտության հանդեպ, իսկ մորից՝ Նելլի Զայդել Կվոլեկից, նորաձևության հանդեպ[10][11]։ 1946 թվականին Կարնեգի Մելոն համալսարանի Մարգարետ Մորիսոն Կարնեգի քոլեջում Կվոլեկը քիմիայի բնագավառում աստիճան է ստացել[11]։ Կվոլեկը ծրագրել էր բժիշկ դառնալ և հույս ուներ, որ կկարողանա գումար կուտակել բժշկական կրթության համար քիմիական ոլորտում կատարված աշխատանքի հաշվին[11]։

Կարիերան DuPont-ում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1946 թվականին Ուիլյամ Հեյլ Չարչը՝ Կվոլեկի ապագա մարզիչը, նրան առաջարկել է աշխատել DuPont մասնաճյուղում, որը գտնվում էր Նյու Յորք նահանգի Բուֆֆալո քաղաքում[12]։ Չնայած Կվոլեկը մտածում էր միայն աշխատանքի մասին, ժամանակի ընթացքում նա բավականին հետաքրքիր աշխատանք է գտել DuPont-ում և հրաժարվել բժշկական կարիերայից։ Կվոլեկը տեղափոխվել է Դելավեր նահանգի Ուիլմինգթոն և շարունակել աշխատանքը DuPont-ում[12]։ 1959 թվականին նա արժանացել է Ամերիկյան քիմիական ընկերության (ACS) մրցանակի[13]։

Քևլար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կվոլեկը DuPont ընկերությունում աշխատելու ժամանակ հորինել է քևլարը[11]։ 1964 թվականին, նավթային դեֆիցիտի սպասումով, նրա խումբը սկսել է փնտրել թեթև, բայց ամուր մանրաթել,որը կօգտագործվեր անվադողերում[11][14]։ Ստացված մանրաթելերը, ի տարբերություն նեյլոնի, դյուրաբեկ չեն եղել։ Լաբորատորիայի ղեկավարը և տնօրենը հասկանում էին այս բացահայտման նշանակությունը, պոլիմերների քիմիայի այս նոր տարածքը սկսեց արագ զարգանալ։ 1971 թվականին ստացվել է ժամանակակից քևլարը[11]։ Կվոլեկը, սակայն, ակտիվ մասնակցություն չի ունեցել քևլարի և դրանից պատրաստված արտադրանքի օգտագործման մեթոդների մշակմանը[15]։

Վերջին տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1986 թվականին Կվոլեկը հեռացել է DuPont ընկերության գիտաշխատողի պաշտոնից։ Այնուամենայնիվ, նա մինչև իր տարիների վերջը խորհրդակցել է DuPont ընկերությանը, ինչպես նաև եղել է ազգային հետազոտական խորհրդում և Գիտությունների ազգային ակադեմիայում[12]։ Գիտնական-հետազոտողի 40 տարիների ընթացքում նա տարբեր տվյալներով ստացել է 17-ից[15] մինչև 28 արտոնագիր[16]։ 1995 թվականին[12][16] նա դարձել է չորրորդ կինը, որն ընդունվել է գյուտարարների փառքի ազգային սրահ[17]։ 1996 թվականին նա ստացել է տեխնոլոգիայի ազգային մեդալ, իսկ 2003 թվականին ընդունվել է կանանց փառքի ազգային սրահ[10]։ 1997 թվականին նա ստացել է Պերկինի մեդալը ամերիկյան քիմիական ընկերությունից[18], իսկ 1980 թվականին նրա կողմից պարգևը՝ «ստեղծագործական գյուտի» համար[14]։

Կվոլեկը մահացել է 2014 թվականի հունիսի 18-ին Դելավեր նահանգի Ուիլմինգթոն քաղաքում՝ կարճ հիվանդությունից հետո։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 FemBio: Банк інформації про видатних жінок, Frauendatenbank, Банк данных о выдающихся женщинах
  2. 2,0 2,1 2,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #1052969046 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. http://www.nndb.com/people/847/000165352/
  4. https://www.nationalmedals.org/laureates
  5. Stephanie L. KwolekNational Women's Hall of Fame.
  6. http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=90
  7. http://www.theaic.org/award_winners/chem_pioneer.html#cpa60s
  8. DuPont Kevlar inventor Stephanie Kwolek dies at 90
  9. Wholly Aromatic Carbocyclic Polycarbonamide Fiber (անգլ.)
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 «Stephanie Kwolek»։ Soylent Communications։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-05-24-ին։ Վերցված է 2009-05-24 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 «Inventing Modern America: Insight — Stephanie Kwolek:»։ Lemelson-MIT program։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-05-24-ին։ Վերցված է 2009-05-24 
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 «Invent Now». National Inventors Hall of Fame
  13. Rossiter, Margaret W. Women Scientists in America. — Baltimore, Maryland: Կաղապար:Нп3, 1998. — С. 267. — ISBN 0801857112
  14. 14,0 14,1 «Stephanie Louise Kwolek Biography»։ Bookrags։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-05-24-ին։ Վերցված է 2009-05-24 
  15. 15,0 15,1 Quinn Jim։ «"I was able to be Creative and work as hard as I wanted."»։ American Heritage Publishing։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-05-24-ին։ Վերցված է 2009-05-24 
  16. 16,0 16,1 «The History of Kevlar — Stephanie Kwolek:»։ The New York Times Company։ About.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-05-24-ին։ Վերցված է 2009-05-24 
  17. «Citation conferring an Honorary Doctor of Science degree on Stephanie Louise Kwolek:»։ University of Delaware։ UDaily։ 2008-05-31։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-05-24-ին։ Վերցված է 2009-05-24 
  18. «JCE Online: Biographical Snapshots: Snapshot»։ American Chemical Society։ Journal of Chemical Education։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-05-24-ին։ Վերցված է 2009-05-24 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]