Ստեփան Կրաշենիննիկով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ստեփան Կրաշենիննիկով
Stepan Krasheninnikov.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 18 (29), 1711
Մոսկվա, Ռուսական թագավորություն[1]
Մահացել էփետրվարի 12 (23), 1755 (43 տարեկան)
Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[1]
ԳերեզմանLazarev Cemetery
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական թագավորություն և Flag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Մասնագիտությունբուսաբան, ճանապարհորդ հետազոտող, մարդաբան, բնագետ և աշխարհագրագետ
Հաստատություն(ներ)Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա
Գործունեության ոլորտաշխարհագրություն և բուսաբանություն
ԱնդամակցությունՌուսաստանի գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերՍլավոնա-հունա-լատինական ակադեմիա, Academic Gymnasium at the St. Petersburg Academy of Sciences? և Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն[2]
Գիտական ղեկավարՅոհան Գմելին
Եղել է գիտական ղեկավարConstantin Ivanovich Scepin?
Հայտնի աշակերտներConstantin Ivanovich Scepin? և Իվան Լեպյոխին
Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն)S.Krasch.
Stepan Krasheninnikov Վիքիպահեստում

Ստեփան Պետրովիչ Կրաշենիննիկով (ռուս.՝ Степа́н Петро́вич Крашени́нников, հոկտեմբերի 18 (29), 1711, Մոսկվա, Ռուսական թագավորություն[1] - փետրվարի 12 (23), 1755, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[1]), Սիբիրի ռուս հետազոտող, բնագետ և աշխարհագրագետ։ Նա 18-րդ դարի սկզբներին տվել է Կամչատկայի առաջին ամբողջական նկարագրությունը։ 1745 թվականին ընտրվել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։ Կամչատկայի Կրաշենիննիկով հրաբուխը անվանակոչվել է իր պատվին։

Վաղ կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրաշենիննիկովը սովորել է Մոսկվայի Սլավոնա-հունա-լատինական ակադեմիայում (1724–32), որտեղ Լոմոնոսովը եղել է իր դասընկերը։ Որպես Վիտուս Բերինգի էքստենսիվ պատրաստություն Կամչատկայի երկրորդ գիտարշավի համար՝ ակադեմիայից ընտրվել են 12 ուսանողներ՝ որպես պրոֆեսորների պոտենցիալ ինտերններ կամ օգնականներ. Կրաշենիննիկովը նրանցից մեկն էր։ Այսպիսով, նա հետագայում շարունակել է ուսումը Սանկտ Պետերբուրգում, մինչ Կամչատկայի երկրորդ գիտարշավը ձեռնարկելը (1731–42)[3]:

Կամչատկայի երկրորդ գիտարշավը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրաշենիննիկովը ուսումնասիրել է բույսերը, կենդանիները և հանքաքարերը, բայց ի վերջո նրա մոտ Սիբիրի պատմության և աշխարհագրության վերաբերյալ առաջացել է մեծ հետաքրքրություն[3]։ Գիտարշավի սկզբնական շրջանում՝ Ուրալյան լեռներից և արևմտյան Սիբիրից դեպի Յենիսեյսկ ճանապարորդության ժամանակ, նա ուղեկցել է պրոֆեսոր Գմելինին։ Նա կատարել է բազմաթիվ զննումներ բնագիտության, ազգագրության և լեզվաբանության վերաբերյալ, օրինակ՝ էվենկների (տունգուսներ) և բուրյաթների բառապաշարի արձանագրությունները։ Յակուտսկում Բերինգի շտաբներից գիտարշավի պրոֆեսորներ Գմելինին և Գերհարդ Ֆրդրիխ Միլլերը Կրաշենիննիկովին ուղարկում են Օխոտսկ և Կամչատկա, որպեսզի տուն կառուցի և կատարի նախնական դիտարկումներ։ Այսպիով, նա դարձավ գիտարշավի՝ թերակղզու մասին ամենաշատ գիտելիքն ունեցող անդամը։ 1755 թվականին իր դիտարկումների մասին հրատարակել է ("Описание земли Камчатки"[4][5], անգլերեն թարգմանվել է Ջեյմս Գրիվի (1764) կողմից՝ «Կամչատկայի պատմությունը[6][7]» վերնագրով) գրքում։ Նա նկարել է հանգուցյալ Ջորջ Վիլհելմ Սթելլերի ձեռագրերի վրա։ Բացի շրջանի մանրամասնորեն հաշվարկված բույսերից և կենդանիներից, տեղեկություններ կային նաև իտելմենների և կորյակների լեզվի և մշակույթի վերաբերյալ։

Կամչատկայի հրաբւխները։ «Описание земли Камчатки»- ից, Սանկտ Պետերբւրգ, 1755

Ուշ կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրաշենիննիովը Կամչատկայի երկրորդ գիտարշավի վրա անց է կացրել 10 տարի։ Սանկտ Պետերբուրգ վերադառնալիս՝ 1745 թվականին, գրել է և պաշտպանել իր դոկտորի աստիճանը ձկնաբանության գծով։ Նա Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայում նշանակվել է օգնական, ավելի ուշ՝ ակադեմիայի Բուսաբանական այգու տնօրեն և համալսարանում՝ բնական գիտությունների պրոֆեսոր։ Նա եղել է այն 26 ռուսներից մեկը, որ 18-րդ դարում դարձել են ակադեմիայի անդամ[3]։ 1752 թվականին Կրաշենիննիկովը գնացել է իր վերջին գիտարշավին Լադոգա լճի և Նովգորոդի շրջաններ, որպեսզի ուսումնասիրի բուսական աշխարհը։ Մահացել է մինչ իր դիտարկումները հրատարակելը, որոնք հրատարակվել են Դավիթ դե Գորտերի կողմից[8]։

"Stepan Krasheninnikov, St Petersburg Academy of Sciences, Professor of botany and natural history."

Բույսերի տեսակներ՝ անվանակոչված ի պատիվ Ս. Պ. Կրաշենիննիկովի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

20-ից ավելի տեսակներ անվանվել են ի պատիվ նրա[9], օրինակ՝

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Крашенинников Степан Петрович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. Identifiants et Référentiels (ֆր.)ABES, 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 Egerton Frank N. (2008)։ «A History of the Ecological Sciences, Part 27: Naturalists Explore Russia and the North Pacific During the 1700s»։ Bulletin of the Ecological Society of America 89 (1): 39–60։ doi:10.1890/0012-9623(2008)89[39:AHOTES]2.0.CO;2 
  4. Krasheninnikov S.P. (1755)։ Описание земли Камчатки, vol. 1։ St petersburg: Imperial Academy of Sciences 
  5. Krasheninnikov S.P. (1755)։ Описание земли Камчатки, vol. 2։ St petersburg: Imperial Academy of Sciences 
  6. Krasheninnikov S.P. (1764)։ History of Kamtchatka, and the Kurilski Islands, with the countries adjacent. J. Grieve transl.։ London: T.Jefferys 
  7. Krasheninnikov S.P. (1972)։ Exploration of Kamtchatka. E.A.P. Crowhart-Vaughan transl. Unabridged edn։ Portland OR, U.S.A.: Oregon Historical Society 
  8. de Gorter David (1761)։ Flora Ingrica ex schedis Stephani Krascheninnikow confecta et propriis observationibus։ Petropoli: Typis Academiae Scientiarum 
  9. IPNI query

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]