Ստեղծագործական մտածողության մեթոդիկաներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ստեղծագործական մտածողության մեթոդիկաներ կամ ստեղծարարության մեթոդիկաներ, մեթոդիկաներ և տեխնիկաներ, որոնք նպաստում են յուրօրինակ մտքերի համախմբմանն ու նոր մտքերի ստեղծման գործընթացին՝ օգնելով գտնել առաջացած խնդիրների և դժվարությունների համար նոր, յուրօրինակ մոտեցումներ և լուծումներ: Ստեղծագործական գործունեությանմեթոդիկաները oգնում են ավելի հստակ ձևակերպել խնդիրները, արագացնում են նոր գաղափարներ գտնելու գործընթացը, ինչպես նաև ավելացնում են դրանց քանակը, լայնացնում են խնդիրների վերաբերյալ արդեն եղած տեսակետները և ոչնչացնում իմացական արգելքները: Մեթոդիկաները որպես այդպիսին իրենցից ալգորիթմեր չեն ներկայացնում, որոնց հետևելով անպայման խնդիրների լուծումներ կարելի է գտնել, այլ տալիս են ուղղվածություն ու կարգուկանոն մտքերի ու գաղափարների առաջացման ու ուղղորդման համար: Մեթոդիկաները կրճատում են գաղափարների փնտրտուքի ժամանակը՝ կազմակերպելով և դարձնելով ավելի արդյունավետ բուն մտքերի որոնման գործընթացը: Գոյություն ունեն ստեղծարարույթան մեթոդիկաների ինչպես անհատական, այնպես էլ՝ խմբով կամ զույգերով աշխատելու ձևեր:

Ստեղծարարության մեթոդիկաների խնդիրները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Խնդրի հստակ ձևակերպում
  • Ելքային տվյալների հավաքագրում
  • Ելքային տվյալների կառուցակարգման համար չափորոշիչների մշակում
  • Կառուցակարգել ելքային տվյալները
  • Բազմակողմանիորեն ուսումնասիրել ելքային տվյալները
  • Լայնացնել խնդրահարույց իրավիճակի ենթաճյուղերը
  • Խնդրի վերաբերյալ մի քանի տեսակետ մշակել
  • Առաջ քաշել հնարավոր լուծումների առավելագույն քանակ
  • Մշակել առավել հնարավոր լուծումներից ընտրություն կատարելու սկզբունք
  • Հանել մտավոր արգելքները
  • Արագացնել մտքերի գեներացման գործընթացը
  • Դուրս բերել իսկապես արդյունավետ ու յուրօրինակ լուծումներ

Հայտնի մեթոդիկաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուղեղային գրոհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խնդիրների լուծման օպերատիվ տարբերակներից մեկն է, որը հիմնված է ստեղծագործական գաղափարների հավաքագրման վրա, որի ընթացքում մասնակիցներին ասվում է տալ հնարավորինս շատ լուծումների տարբերակներ առկա խնդրին՝ անգամ ամենաֆանտաստիկ ու առաջին հայացքից անհնար թվացող: Որից հետո ասված տարբերակներից ընտրվում են ամենահնարավորները, որոնք կարող են լինել տվյալ իրավիճակի համար լավագույն լուծում: Դասվում է արագ գնահատման մեթոդնների շարքին: Մեթոդը հայտնագործվել է գովազդային հայտնի կազմակերպության տնօրեններց մեկի՝ Ալեքս Ասբորնի կողմից և նկարագրվել իր՝ «Ի՞նչպես հորինել» գրքում 1942 թ-ին:

Հենրի Ալշտուլերի խնդիրների հայտանգործման տեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեթոդիկան հիմնվել է 1946 թ-ին գրող-ֆանատիկ Հենրի Ալշտուլերի կողմից: Այն իրենից ներկայացնում է մեթոդոլոգիա, գործիքների համախումբ, գիտելիքների պահոց և տեխնոլոգիաների համախումբ, որոնց շնորհիվ մոդելավում են նորագույն գաղափարներ և որոշումներ: Այն իրենից ներկայացնում է խնդրի ձևավորման գործիքներ և մեթոդներ, որոնց միջոցով կարողանում են ձևակերպել խնդիրներ, կատարել համակարգային վերլուծություն: Ի տարբերություն «Ուղեղային գրոհ» մեթոդիակայի, այս մեթոդիկայի նպատակը համարվում է նոր համակարգի հայտնաբերումը կամ բարելավումը:

Դելֆիի մեթոդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեթոդիկան թույլ է տալիս հարցերի, ուղեղային գրոհի միջոցով հասնել մաքսիմալ փոխհամաձայնության խնդրի լուծման հարցում: Դելֆյան մեթոդի միջոցով իրականացվող վերլուծությունը անց է կացվում մի քանի փուլով, արդյունքները մշակվում են վիճակակգրական մեթոդների միջոցով: Մեթոդի հիմնային սկզբունքը հետևյալում է՝ անկախ փորձագետների մի խումբ, ովքեր հաճախ չեն ճանաչում մեկը մյուսին, ավելի արդյունավետ են գնահատում ու կանխատեսում են արդյունքները, քան՝ մասնագիտական խմբերը: Թույլ է տալիս խուսափել հակառակ տեսակետներ ունեցող մասնագետների միմյանց հետ բախումից, քանի որ բացառում է փորձագետների անմիջական շփումը մեկը մյուսի հետ և հետևաբար նաև խմբային փոխազդեցությունը, որը ծագում է համատեղ աշխատանքի ժամանակ և բացառվում է կարծիքների հարմարեցումը մեկը մյուսին: Թույլ է տալիս հարցումներ անել անկախ ու առանձին՝ առանց մեկը մյուսի հետ շփվելու:

Սուբյեկտներն են՝

  • Հետազոտողների խումբ, որոնցից յուրաքանչյուրը պատասխանում է առանձին՝ գրավոր ձևով
  • Կազմակերպչական խումբ, որը միացնում է հետազոտողների կարծիքները մեկը մյուսին

Լատալ մտածողություն (Էդուարդ դը Բոնո)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրիտանացի բժիշկ Էդվարդ դե Բոնոն առաջարկել է ստեղծագործելու և մտածողության բազմաթիվ մեթոդիկաներ: Նա հադիսանում է լատալ մտածողության հեղինակը, որը տարբերվում է սովորական հորիզոնական մտածողության ձևերի վրա հիմնաված մեթոդիկաներից նրանով, որ հարցականի տակ է դնում ելքային պայմանները: Լատալ մտածողության տեսակներից մեկն է վեց գլխարկների մեթոդիկան (սպիտակ՝ վերլուծական մտածողություն, կարմիր՝ զգացմունքային մտածողություն, սև՝ քննադատական մտածողություն, դեղին՝ լավատեսակն մտածողություն, կանաչ՝ ստեղծագործական մածողություն, կապույտ՝ լայնածավալ մտածողություն): Մետաֆորիկ դիտանկյունից նայելիս՝ մարդը, կրելով գլխարկներից յուրաքանչյուրը, սկսում է խնդրին նայել տարբեր տեսակետներից:

Սինեկտիկա (Ուիլյամ Գորդոն)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստեղծարարության մեթոդիկան, որը ստացել է սինեկտիկա անվանումը, մշակվել է 1940-ական թվականներին Ուիլյամ Գորդոնի կողմից: Այստեղ մասնակիցները փորձում են «հայտնին դարձնել տարօրինակ, իսկ տարօրինակը՝ հայտնի»: Մեթոդիկան բաղկացած է 10 քայլերից. վերլուծություն և խնդրի որոշում, խնդրի լուծման ինքնաբուխ տարբերակների առաջարկում, խնդրի նոր ձևակերպում, ուղիղ մենախոսությունների կազմակերպում, սիմվոլիկ մենախոսությունների կազմակերպում, անձնային մենախոսությունների կազմակերպում, նորից ուղղակի մենախոսությունների կազմակերպում, մենախոսությունների դուրս բերումը խնդրի լուծման և մոտեցումների մշակման ուղղությամբ:

Պրակտիկ կիրառությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեթոդիկաները, որոնք առաջացնում են ստեղծագործական մտածողություն, կիրառվում են կյանքի տարբեր բնագավառներում, պահանջում են յուրօրինակ գաղափարներ: Այս ամենի հետ մեկտեղ օրինակ հնարամիտ խնդիրների լուծման տեսություն մեթոդիկան և մորֆոլոգիական վերլուծությունը, տարածված է ինժեներների և գյուտարարների շրջանակներում: Լատալ մտածողության մեթոդիկան կիրառվում է բիզնեսի և գովազդի ոլորտում: Ուոլթ Դիսնեյի մեթոդը և մտագրոհը օգտագործվում է զանազան խնդիրների լուծման նպատակով արվող քննարկումների ընթացքում: Հաճախ խնդիրների ստեղծագորական մոտեցում տալու նպատակով կիրառվում են գաղափարների գրաֆիկական պատկերներ՝ քարտեզների, դիագրամների տեսքով:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]