Ստանիսլավ Պոպլավսկի
| Ստանիսլավ Պոպլավսկի լեհ.՝ Stanisław Popławski | |
|---|---|
| Ծնվել է | ապրիլի 22, 1902[1] |
| Ծննդավայր | Vendychany, Mogilyovsky Uyezd (Podolian Governorate), Պոդոլսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն |
| Մահացել է | օգոստոսի 10, 1973[1] (71 տարեկան) |
| Մահվան վայր | Մոսկվա, ԽՍՀՄ |
| Գերեզման | Նովոդեվիչյան գերեզմանոց |
| Քաղաքացիություն | |
| Ազգություն | լեհեր |
| Կրթություն | Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիա |
| Մասնագիտություն | սպա |
| Զբաղեցրած պաշտոններ | member of the Sejm of the Polish People's Republic? |
| Կուսակցություն | ԽՄԿԿ և Լեհաստանի միացյալ աշխատավորների կուսակցություն |
| Պարգևներ և մրցանակներ | |
Ստանիսլավ Պոպլավսկի (ռուս.՝ Станисла́в Гиля́рович Попла́вский, լեհ.՝ Stanisław Popławski. ապրիլի 22, 1902[1], Vendychany, Mogilyovsky Uyezd (Podolian Governorate), Պոդոլսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 10, 1973[1], Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային և լեհ զորահրամանատար, ԽՍՀՄ բանակի գեներալ (1955), Լեհաստանի բանակի գեներալ (1955): Խորհրդային Միության հերոս (1945 թ. մայիսի 29):
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վաղ շրջան
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ստանիսլավը ծնվել է 1902 թվականի ապրիլի 9-ին (նոր տոմարով՝ 22-ին) Ռուսական կայսրության Պոդոլսկի նահանգի Մոգիլևի շրջանի Վենդիչանի գյուղում, լեհ բատրակ գյուղացու բազմազավակ (8 երեխա) ընտանիքում։ Մի քանի տարի անց ընտանիքը տեղափոխվել է Կիևի նահանգի Լիպովեցի շրջան։ Տղան ստիպված է եղել վաղ աշխատել. բատրակություն է արել և դպրոց հաճախելու հնարավորություն չի ունեցել, ուստի մինչև 18 տարեկանը լրիվ անգրագետ է եղել: Սկզբնական կրթությունն ստացել է միայն քաղաքացիական պատերազմից հետո՝ ժողդպրոցում։
1923 թվականի մայիսին զորակոչվել է Կարմիր բանակ[2]։ Ծառայել է Ուկրաինական զինվորական շրջանի 130-րդ տարածքային հրաձգային գնդում որպես շարքային կարմիրբանակային։ 1924 թվականի հոկտեմբերից ծառայել է 295-րդ հրաձգային գնդում՝ որպես գնդի դպրոցի կուրսանտ, վաշտի ավագ։ 1927 թվականին իր իսկ խնդրանքով ուղարկվել է սովորելու զինվորական վարժարանում։ 1928 թվականին անդամագրվել է Համամիութենական կոմունիստական կուսակցությանը (բոլշևիկների)։
1930 թվականին Ս.Պոպլավսկին ավարտել է Խարկովի Համաուկրաինական Կենտգործկոմի անվան կարմիր հրամանատարների զինվորական դպրոցը (ուկրաիներեն՝ Шко́ла черво́ных старши́н)։ 1930 թվականի ապրիլից ղեկավարել է Ուկրաինական զինվորական օկրուգի 46-րդ հրաձգային դիվիզիայի 137-րդ հրաձգային գնդի դասակներից մեկը։ 1931 թվականի նոյեմբերից եղել է ուսումնական դասակի հրամանատար, վաշտի հրամանատարի օգնական, իսկ 1933-1935 թվականներին՝ Խարկովի կարմիր հրամանատարների զինվորական դպրոցի վաշտի հրամանատար։
1935 թվականի մայիսից մինչև 1938 թվականը սովորել է Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում, որն ավարտելուց հետո աշխատել է այդ նույն ակադեմիայում՝ որպես մարտավարության գծով հրահանգիչ: 1939 թվականի փետրվարին Պոպլավսկին կեղծ մեղադրանքներով ազատվել է զբաղեցրած պաշտոնից և նշանակվել Տուլայի շրջանի «Կուլտուրա» խոզաբուծական պետական ֆերմայի տնօրեն։ Ըստ այլ աղբյուրների՝ 1938 թվականի հունիսից մինչև 1939 թվականի հունվարը նա գտնվել է պահեստազորում, բայց ազատ վարձու աշխատողի կարգավիճակով աշխատել է ակադեմիայի ընդհանուր մարտավարության ամբիոնում որպես ասիստենտ, իսկ 1939 թվականի հունվարից, վերականգնվելով Կարմիր բանակում, ծառայել է որպես կրտսեր դասախոս այդ, ինչպես նաև օտար լեզուների ամբիոնում[3]: 1940 թվականի հուլիսին Պոպլավսկին նշանակվել է Բելառուսի հատուկ զինվորական օկրուգի 162-րդ հրաձգային դիվիզիայի շտաբի օպերատիվ բաժնի պետ։
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ստանիսլավ Պոպլավսկին առաջին իսկ օրերից մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Հրաձգային դիվիզիայի շտաբի օպերատիվ բաժնի պետի պաշտոնով մարտնչել է Արևմտյան ռազմաճակատում: 1941 թվականի հուլիսից մինչև սեպտեմբեր ղեկավարել է վերոնշյալ դիվիզիայի 720-րդ հրաձգային գունդը։ Մասնակցել է Բելոստոկ-Մինսկի և Սմոլենսկի մարտերին։ Մոսկվայի ճակատամարտի սկզբնական փուլում՝ Վյազմայի պաշտպանական գործողության ժամանակ, նա և իր գունդը շրջապատման մեջ են ընկել, սակայն մի քանի օր անց՝ հոկտեմբերի 6-ին, մարտեր մղելով ճեղքել է շրջապատման օղակը և դուրս բերել իր գունդն ու 19-րդ բանակի մի քանի այլ ստորաբաժանումներ։ 1941 թվականի ամառ-աշուն ժամանակաշրջանում մղած մարտերում աչքի ընկնելու համար Պոպլավսկին պարգևատրվել է իր առաջին՝ Կարմիր դրոշի շքանշանով։
Դժվարագույն իրադրությունում աչքի ընկած մայոր Պոպլավսկին անմիջապես նշանակվել է 363-րդ հրաձգային դիվիզիայի շտաբի պետ, դիվիզիա, որն շտապ կարգով ձևավորվել էր Ուրալի զինվորական շրջանում և որն արդեն դեկտեմբերին մարտերի մեջ մտավ որպես Կալինինի ռազմաճակատի 30-րդ բանակի մաս: Մասնակցել է Կլին-Սոլնեչնոգորսկ հարձակողական գործողությանը։ 1942 թվականի հունվարից Պոպլավսկին նշանակվել է 185-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար: Կալինինյան ռազմաճակատի 29-րդ բանակի կազմում դիվիզիան մասնակցել է Ռժև-Վյազմայի գործողությանը, գրոհելիս շատ է առաջ անցել և ընկել շրջապատման մեջ։ Մեկ ամիս հրամանատարն ու իր ստորաբաժանումները գտնվել են ամբողջական շրջապատման պայմաններում՝ մնալով միայն օդից մատակարարումների հույսին, սակայն նրան հաջողվել է տեղանքի պայմանները հմտորեն օգտագործելով կազմակերպել ակտիվ պաշտպանություն, կանխել դիվիզիայի պարտությունը և 1942 թվականի փետրվարի վերջին հաջողությամբ ճեղքել շրջապատման օղակն ու միանալ բանակի հիմնական ուժերին։
1942 թվականի մայիսից Կալինինյան ռազմաճակատի 39-րդ բանակի 256-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատարն էր։ Հունիսի 16-ից հունիսի 29-ը եղել է այդ բանակի թիկունքի պետը, այնուհետև նշանակվել Կալինինյան և Արևմտյան ճակատներում գործող 220-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ 1943 թվականի մարտին Ռժև-Վյազմայի հարձակողական գործողության ժամանակ դիվիզիան մարտեր մղելով անցել է ավելի քան 170 կիլոմետր, հընթացս հաղթահարել 6 գետ՝ թույլ չտալով գերմանական զորքերին հենակետներ ստեղծել ու ամրանալ որևէ դիրքում:
1943 թվականի հունիսից մինչև 1944 թվականի սեպտեմբերը Պոպլավսկին ղեկավարել է 5-րդ բանակի 45-րդ հրաձգային կորպուսը, որը մարտեր է մղել Արևմտյան, 1-ին բելոռուսական և 3-րդ բելառուսական ճակատներում։ Կորպուսը նրա հրամանատարությամբ մասնակցել է Սմոլենսկի և Բելառուսի հարձակողական գործողություններին։
1944 թվականի սեպտեմբերին գեներալ-մայորի կոչում ստացած Ստանիսլավ Պոպլավսկին ուղարկվել է 1-ին Բելառուսական ռազմաճակատի զորքերի կազմում գործող Վոյսկո Պոլսկոյե, որի 2-րդ բանակի հրամանատարն է եղել 1944 թվականի սեպտեմբերի 26-ից մինչև դեկտեմբերի 19-ը, իսկ հետո՝ մինչև 1945 թվականի սեպտեմբերի 10-ը ղեկավարել է 1-ին բանակը։ Լեհական այդ բանակները նրա հրամանատարությամբ մասնակցել են Վիսլա-Օդրայի, Արևելյան Պոմերանյան և Բեռլինյան գործողություններին։ Նա ցուցադրել է բարձր կազմակերպչական հմտություններ ռազմական գործողությունների պլանավորման և զորքերի ղեկավարման գործում: Չորս անգամ վիրավորվել է: Գեներալ Ս.Գ.Պոպլավսկին 15 անգամ հիշատակվել է Գերագույն գլխավոր հրամանատար Ի.Վ.Ստալինի հրամանագրերում։ Օդեր գետի ափերին հակառակորդի պաշտպանությունը ճեղքելու և Բեռլինի համար մղվող մարտերում զորքերի հմուտ հրամանատարության համար գեներալ-լեյտենանտ Պոպլավսկուն 1945 թվականի մայիսի 29-ին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում[2]։
Հետպատերազմյան շրջան
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պատերազմից հետո Ստանիսլավ Պոպլավսկին մնաց ծառայելու լեհական բանակում։ Սկզբում ղեկավարում էր լեհական զորախումբը օկուպացված Գերմանիայում։ 1945 թվականի սեպտեմբերին նշանակվեց Սիլեզիայի զինվորական շրջանի զորքերի հրամանատար, 1947 թվականի նոյեմբերի 22-ին՝ Լեհաստանի ցամաքային զորքերի գլխավոր հրամանատար, 1949 թվականի ապրիլին՝ Լեհաստանի ազգային պաշտպանության նախարարի երկրորդ տեղակալ (նախարարը Լեհաստանի մարշալ Կոնստանտին Ռոկոսովսկին էր), 1947 թվականի մարտի 22-ին՝ Լեհաստանի զինված ուժերի մարտական պատրաստության տեսուչ և Լեհաստանի ազգային պաշտպանության փոխնախարար։ 1947 - 1956 թվականներին եղել է Լեհաստանի խորհրդարանի՝ Սեյմի, 1949 - 1956 թվականներին՝ Լեհաստանի միացյալ բանվորական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ։ Ըստ լեհ հեղինակների՝ 1956 թվականի հունիսին նա ղեկավարել է բանակը Պոզնանյան հունիս անվանումով հայտնի սոցիալական բողոքների ճնշման ժամանակ[4][5][6][7], լինելով Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետության պաշտպանության փոխնախարարը[8]՝ անձամբ եկել է Պոզնան[6]։ Բողոքի ցույցերի ճնշման ժամանակ զոհվել է 53-ից 80 մարդ[9][10][11]։ Այդ իսկ պատճառով Լեհաստանի Ազգային հիշողության ինստիտուտը Ստանիսլավ Պոպլավսկուն ներառել է ապակոմունիզացիայի գործընթացում[8]։
1956 թվականի դեկտեմբերին Ս.Գ.Պոպլավսկին վերադարձել է ԽՍՀՄ, նշանակվել ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչի 1-ին տեղակալ, 1958 թվականի ապրիլին՝ ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսուչների խմբի ռազմական տեսուչ-խորհրդատու։
Նա մահացել է 1973 թվականի օգոստոսի 10-ին Մոսկվայում: Թաղվել է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։
Երկեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ստանիսլավ Պոպլավսկին հուշագրական մի քանի գրքի հեղինակ է.
- Поплавский С. Г. Товарищи в борьбе. — М.: Воениздат, 1963. — 262 с.[12][13].
- Поплавский С. Г. Боевые действия народного Войска Польского. 1943-1945 гг. / Под ред. и с предисл. Героя Советского Союза ген. армии С. Г. Поплавского. — Москва: Воениздат, 1961. — 360 с.
- Поплавский С. Г. От Варшавы до Берлина (воспоминания командующего 1-й армией Войска Польского). // Военно-исторический журнал. — 1959. — № 9. — С. 54—69.
- Stanisław Popławski. Wybrane operacje i walki ludowego Wojska Polskiego. — Warszawa, Wyd. Mon, 1957.
Պարգևներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ս. Գ. Պոպլավսկին պարգևատրվել է մի շարք երկրների 40-ից ավելի շքանշաններով ու մեդալներով.
Խորհրդային:
- Խորհրդային Միության հերոս (29 մայիսի 1945)
- երեք Լենինի շքանշան (20.04.1942, 30.04.1945, 29.05.1945);
- Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (22.02.1968)
- չորս Կարմիր դրոշի շքանշան (09.08.1941, 30.01.1943, 03.11.1944, 13.06.1952);
- Սուվորովի շքանշան, I աստիճանի (06.04.1945);
- Սուվորովի շքանշան, II աստիճանի (28.09.1943);
- Կուտուզովի շքանշան, II աստիճանի (09.04.1943);
- Բոգդան Խմելնիցկու II աստիճանի շքանշան (04.07.1944);
- Կարմիր աստղի շքանշան (22.02.1961).
- Լեհաստանի վերածննդի շքանշան՝ I, II և III աստիճանների (3.01.1945)
- երկու «Աշխատանքի դրոշ» I աստիճանի շքանշան (19.02.1968)
- «Զինվորական արիության համար» I աստիճանի շքանշան (Լեհաստան, Ռուսաստան)|«Զինվորական արիության համար» II աստիճանի շքանշան (11.05.1945)
- «Գրյունվալդի խաչ» II աստիճանի շքանշան (29.03.1945)
- երկու ոսկե Վաստակի խաչ
- Սիլեզյան ապստամբության խաչ
- Լեհաստանի մեդալներ
- «Ակնառու վաստակի համար» խաչ (23.06.1943)
- «Պատվո լեգեոնի» շքանշան՝ գլխավոր հրամանատարի աստիճան
- Սպիտակ առյուծի շքանշան, «Հանուն հաղթանակի», I աստիճանի աստղ
- «Հանուն ազատության» շքանշան, I աստիճան
- Պարտիզանական աստղի շքանշան, I աստիճան
- «Արիության համար» շքանշան
- «Խալխինգյոլյան հաղթանակի 30-ամյակ» մեդալ (1969)
- «Մոնղոլական ժողովրդական բանակի 50-ամյակ» մեդալ (15.03.1971)
- «Մոնղոլական ժողովրդական հեղափոխության 50-ամյակ» մեդալ (16.12.1971)
Զինվորական կոչումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ԽՍՀՄ
- կապիտան (1935)
- մայոր (1938)
- փոխգնդապետ (1941 թ. նոյեմբեր)
- գնդապետ (1942 թ. փետրվար)
- գեներալ-մայոր (14.02.1943)
- գեներալ-գնդապետ (11.07.1946)
- բանակի գեներալ (12.08.1955)
- Լեհաստան
- դիվիզիայի գեներալ (3.12.1944)
- զորատեսակի գեներալ / генерал брони (11.05.1945)
- բանակի գեներալ (12.08.1955)
Հիշատակ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1 2 3 4 https://bs.sejm.gov.pl/F?func=find-acc&acc_sequence=000013521&find_code=SYS&local_base=ARS10
- 1 2 Объекты военные — Радиокомпас / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М.: Военное изд-во М-ва обороны СССР, 1978. — С. 451—452. — (Советская военная энциклопедия: в 8 т. ; 1976—1980, т. 6).
- ↑ Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь. Командиры стрелковых, горнострелковых дивизий, крымских, полярных, петрозаводских дивизий, дивизий ребольского направления, истребительных дивизий. (Пивоваров – Яцун). — М.: Кучково поле, 2014. — Т. 5. — С. 69—71. — 1500 экз. — ISBN 978-5-9950-0457-8.
- ↑ Edmund Makowski Poznański czerwiec 1956: pierwszy bunt społeczeństwa w PRL. — Poznań: Wydawn. Poznańskie, 2001. — С. 139. — 395 с. — ISBN 978-83-7177-077-7
- ↑ «Walki i pacyfikacja | Poznański Czerwiec '56 | Poznan.pl». www.poznan.pl (լեհերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 30-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
- 1 2 Юлия Кузнецова (2021 թ․ հուլիսի 1). «Познань за хлеб и свободу». В Кризис.ру (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2021-08-04-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
- ↑ «Historical Significance | Soviet Military Cemetery in Warsaw, Poland» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 30-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
- 1 2 Instytut Pamięci Narodowej. «ul. Popławskiego Stanisława». Instytut Pamięci Narodowej (լեհերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 3-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
- ↑ «Poznan Workers' Riots | Encyclopedia.com». www.encyclopedia.com. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 30-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
- ↑ Polskie miesiące. «Historia». Polskie miesiące (լեհերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 21-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
- ↑ «Poznański Czerwiec - Muzeum Historii Polski». muzhp.pl (լեհերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 30-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
- ↑ Оригинальное название: «За землю предков» («Na ziemi przodków».
- ↑ Книга несколько раз переиздавалась на русском (1974) и польском языках («Towarzysze frontowych dróg»), издавалась на немецком (գերմ.՝ «Kampfgefährten»), английском (անգլ.՝ «Comrades of the front roads» и «Comrades of the struggle» ) языках.
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Объекты военные — Радиокомпас / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М.: Военное изд-во М-ва обороны СССР, 1978. — 678 с. — (Советская военная энциклопедия: в 8 т. ; 1976—1980, т. 6).
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
- Коллектив авторов. Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2005. — С. 181—183. — ISBN 5-86090-113-5.
- Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь. Командиры стрелковых, горнострелковых дивизий, крымских, полярных, петрозаводских дивизий, дивизий ребольского направления, истребительных дивизий. (Пивоваров – Яцун). — М.: Кучково поле, 2014. — Т. 5. — С. 69—71. — 1500 экз. — ISBN 978-5-9950-0457-8.
- Гареев М. А. Полководцы победы и их военное наследие: очерки о военном искусстве полководцев, завершивших Великую Отечественную войну. — М.: ИНСАН, 2004. — 476 с.; ISBN 5-85840-325-5. — С.471-477.
- Искусство побеждать: полководцы Второй Мировой войны. — М.: «Пашков дом», 2005. — 175 с. — (К 60-летию Победы в Великой Отечественной войне); ISBN 5-7510-0318-7.
- Малашенко Е. И. Командующие фронтами и армиями в годы Великой Отечественной войны, 1941-1945. — Москва: Вече, 2015. — 285 с.; ISBN 978-5-4444-2828-3. — С.182-184.
- Хетагуров Г. И. Генерал армии С. Г. Поплавский // Военно-исторический журнал. — 1972. — № 4.
- Norman D. God’s Playground. — New York: Columbia University Press, 1982. — ISBN 0-231-05353-3, ISBN 0-231-05351-7.
- Henryk Kosk, Generalicja polska, tom II, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 2001. — ISBN 83-87103-81-0.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստանիսլավ Պոպլավսկի «Երկրի հերոսներ» կայքում- БиографияԱրխիվացված 2007-10-17 Wayback Machine С. Г. Поплавского на сайте Института народной памяти. (Instytut Pamieçi Narodowej, Варшава)(լեհ.) (Ստուգված է 5 հունվարի 2008).
- Biography of Lieutenant-General Stanisław Poplawski — биография на сайте «Generals of World War II» (Дания)(անգլ.) (Ստուգված է 5 հունվարի 2008).
- «Маленькие эпизоды большой войны» — заметки Натальи Рожковой о С. Г. Поплавском на сайте литературного интернет-журнала «Русский переплёт» (Ստուգված է 5 հունվարի 2008).
| Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ստանիսլավ Պոպլավսկի» հոդվածին։ |
| ||||||||||||
- Ապրիլի 22 ծնունդներ
- 1902 ծնունդներ
- Ռուսական կայսրությունում ծնվածներ
- Օգոստոսի 10 մահեր
- 1973 մահեր
- Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
- Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
- ԽՄԿԿ անդամներ
- Խորհրդային Միության հերոսներ
- Լենինի շքանշանի ասպետներ
- Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
- Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
- Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
- «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալով պարգևատրվածներ
- «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
- Անձինք այբբենական կարգով
- Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զինվորականներ
- Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած լեհ զինվորականներ
- Լեհ գեներալներ
- Խորհրդային հուշագիրներ
- Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ