Ստանիսլավ Պետրով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ստանիսլավ Պետրով
Stanislaw-jewgrafowitsch-petrow-2016.jpg
սեպտեմբերի 7, 1939(1939-09-07)[1][2] - մայիսի 19, 2017(2017-05-19)[3] (77 տարեկանում)
ԾննդավայրՎլադիվոստոկ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[4]
Մահվան վայրFryazino, Մոսկվայի մարզ, Ռուսաստան
ՔաղաքացիությունԽՍՀՄ
ԶորատեսակSoviet Air Defence Forces?
Կոչումփոխգնդապետ և փոխգնդապետ
Մարտեր/
պատերազմներ
Սառը պատերազմ
Պարգևներ«ԽՍՀՄ զինված ուժերում Հայրենիքին ծառայելու համար» 3-րդ աստիճանի շքանշան, Գերմանական լրատվամիջոցների պարգև, Dresden award?, Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի հոբելյանական մեդալ, Մեդալ «անբասիր ծառայության համար», «ԽՍՀՄ Զինված ուժերի 50-ամյակին» նվիրված հոբելյանական մեդալ, «1941-1945 թթ Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 20-ամյակին» նվիրված հոբելյանական մեդալ, «ԽՍՀՄ զինված ուժերի վետերան» մեդալ, «ԽՍՀՄ Զինված ուժերի 60-ամյակին» նվիրված հոբելյանական մեդալ և «ԽՍՀՄ Զինված ուժերի 70-ամյակին» նվիրված հոբելյանական մեդալ

Ստանիսլավ Պետրով (ռուս.՝ Станислав Евграфович Петров, սեպտեմբերի 7, 1939(1939-09-07)[1][2], Վլադիվոստոկ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[4] - մայիսի 19, 2017(2017-05-19)[3], Fryazino, Մոսկվայի մարզ, Ռուսաստան), խորհրդային սպա, 1983 թվականի սեպտեմբերի 23-ին կանխել է հնարավոր ատոմային պատերազմը` ԱՄՆ-ի կողմից հրթիռային հարձակման վերաբերյալ կեղծ նախազգուշացումից հետո:

Պահեստազորի փոխգնդապետ է: Ավարտել է Կիևի ռազմական ավիացիայի ինժեներական բարձրագույն ուսումնարանը:

1983 թվականի սեպտեմբերի 26[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1983 թվականի սեպտեմբերի 26-ի գիշերը փոխգնդապետ Ստանիսլավ Պետրովը Մոսկվայից 100 կմ հեռավորության վրա գտնվող Սերպուխով-15 հրամանատարական կետի օպերատիվ հերթապահն էր: Այդ ժամանակ Սառը պատերազմն իր գագաթնակետին էր: Դրանից ընդամենը 3,5 շաբաթ առաջ Խորհրդային Միության կողմից խփվել էր սահմանը 2 անգամ խախտած հարավկորեական «Բոինգ-747» ուղևորափոխադրող ինքնաթիռը: Հրամանատարական կետ տեղեկություն է հաղորդվել դրանից 1 տարի առաջ գործարկված տիեզերական նախազգուշական «Ակն» (ռուս.՝ Око) համակարգից: Հրթիռային հարձակման դեպքում անմիջապես տեղեկացվում էր երկրի ղեկավարությունը, որն էլ որոշում էր կայացնում հակադարձ պատասխան հարվածի վերաբերյալ: Սեպտեմբերի 26-ին՝ Պետրովի հերթապահության ժամանակ համակարգիչը հայտնում է ամերիկյան բազայից հրթիռ արձակելու մասին:

Մեկանգամյա թողարկման ժամանակ համակարգն այն ընկալում է որպես «սկիզբ», իսկ կրկնվելու դեպքում` արդեն որպես հրթիռահրետանային հարձակում[5]: Դրանից հետո թիրախի առկայությունը պետք է հաստատվի վեր- ու ենթահորիզոնում տեղակայված սարքերի միջոցով, ինչից հետո հրամանատարական կետից ավտոմատ կերպով տեղեկատվությունը հաղորդվում է ծանուցվող օբյեկտներին, կարմիր ցուցանակները վառվում են Կոմկուսի կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղարի «միջուկային ճամպրուկում», ծանուցվում են նաև պաշտպանության նախարարը, գլխավոր շտաբի պետը, զորքերի հրամանատարը: Դրանից հետո օպերատորներն արձակում են խորհրդային բալիստիկ հրթիռների գիրոսկոպները, սպասելով երկրի բարձրագույն հրամանատարական ղեկավարության որոշմանը, պատասխան ատոմային հարված տալու վերաբերյալ: Դրանից հետո հրթիռային զորքերի գլխավոր հրամանատարը պետք է փոխանցի պատասխան հարվածի կոդավորված տարբերակը և ապակոդավորման թիվը, իսկ ռազմական համալիրների հրամանատարներին մնում է միայն 2 բանալիներով միանգամից բացել ծրագրերի սեյֆը, դրանք ներմուծել բալիստիկ զենքի համակարգիչ և սեղմել սկսելու կոճակը: ԽՍՀՄ տարածքից բալիստիկ հրթիռի թռիչքային ժամանակը մինչև ԱՄՆ-ի միջմայրցամաքային հրթիռային գլխավոր բազան կազմում էր 40 րոպե:

Սակայն վերլուծելով իրադրությունը և տեղեկությունները, որ հասել էին ականատեսներից` սովորական զինվորներից, որոնք մութ սենյակներում էկրանների վրա հսկում էին իրավիճակը օդային և տիեզերական տարածությունում, սակայն այդ անգամ չէին արձանագրել ամերիկյան հրթռիների թռիչքը, փոխգնդապետ Պետրովը որոշում է, որ սա համակարգի կեղծ ահազանգ է և ըստ դրա տալիս է համապատասխան հրաման: Հակահրթիռային և հակատիեզերական զորքերի հրամանատար գեներալ-գնդապետ Յուրի Վոտինցևը ժամանում է հրամանատարական կետ, պաշտպանության նախարար և գլխավոր հրամանատար Դմիտրի Ուստինովին հաղորդում համակարգի կեղծ ահազանգի մասին[5]:

Կեղծ ահազանգի պատճառների ուսումնասիրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետագա ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ կեղծ ահազանգի պատճառ է դարձել արբանյակի ցուցիչի լուսավորումն արևի լույսով: Ինչպես «Совершенно секретно» թերթի լրագրող Դմիտրի Լիխանովին պատմել է ինքը` Պետրովը, 1983 թվականի հուլիսի 13-ին կենտրոնական հրամանատարական կետում անց են կացվել նախապես ծրագրված աշխատանքներ ըստ նոր ռազմական ծրագրի, սակայն երբ դրանք փորձարկվել են ոչ թե խաղարկային, այլ իրական ռեժիմով, սարքերից մեկի խափանման պատճառով հաղորդվել է բալիստիկ հրթիռների զանգվածային արձակման վերաբերյալ կեղծ տեղեկություն: «Բանակի շտաբի ղեկավար գեներալ Զավալին հրաման արձակեց հանել բոլոր մշակումները շահագործումից: Մշակողները հրաժարվեցին կատարել հրամանը և հեռացան: Այդ ժամանակ զինվորականներն իրենց ձեռքով հանեցին մշակումները: Կարծում եմ, որ այս իրադարձությունն ամենաանմիջական կապ ուներ այն բանի հետ, ինչ մեզ հետ պատահեց սեպտեմբերին: Հետաքննության արդյունքում մենք պարզեցինք բալիստիկ հրթիռների թողարկման նախազգուշացման տիեզերական համակարգի մի շարք անսարքություններ: Գլխավոր խնդիրները ռազմական ծրագրի և տիեզերական սարքավորումների անկատարության մեջ էին: Իսկ դա ամբողջ համակարգի հիմքն էր: Եվ այդ բոլոր թերությունները հաջողվեց վերացնել միայն 1985 թվականին, երբ համակարգը վերջապես դրվեց մարտական հերթապահության»:

Իրադարձությունից հետո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1984 թվականին թոշակի անցնելուց հետո Ս. Պետրովն ապրում և աշխատում էր մերձմոսկովյան Ֆրյազինո բնակավայրում[6]:

Ստանիսլավ Պետրովը մահացել է 2017 մայիսի 19-ին, 77 տարեկանում: Լրագրող Դմիտրի Լիխանովն այդ մասին հաղորդել է ֆեյսբուքյան իր էջով մայիսի 23-ին[7]: Պետրովի մասին նոր հոդվածը հրատարակվել է «Родина» ամսագրում օգոստոսին[5], սեպտեմբերի 14-ին ամսագրին հղում անելով հոդվածը վերահրապարակել է գերմանական WAZ շրջանային թերթը[8]` հաղորդելով, որ իր բնակարանում մահացել է Ստանիսլավ Պետրովը, խորհրդային սպա, ով 1983 տվականին կարող էր արձակել ԱՄՆ-ի տարածքի վրա ատոմային հարձակում սկսելու հրաման: Սեպտեմբերի 16-ին այս մասին գրել է լատվիական ռուսալեզու Meduza ինտերնետ-պարբերականը[9], սեպտեմբերի 18-ին հոդվածներ են հրապարակել The New York Timesում և BBC-ում[10]:

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստանիսլավ Պետրովը, Դրեզդեն, 2013 թվական
  • 2006 թվականի հունվարի 19-ին ՄԱԿ-ի նյույորքյան գլխամասում Ստանիսլավ Պետրովին հանձնվել է «Աշխարի քաղաքացիների ասոցացիա»-յի հատուկ մրցանակ: Այն իրենից ներկայացնում է բյուրեղապակյա «Երկրագունդը բռնած» արձանիկ, որի վրա փորագրված է` «Մարդ, ով կանխել է միջուկային պատերազմը»:
  • 2012 թվականի փետրվարի 24-ին Բադեն-Բադեն քաղաքում Ստանիսլավ Պետրովին հանձնել են գերմանական ԶԼՄ-ների 2011 թվականի մրցանակ:
  • 2013 թվականի փետրվարի 17-ին դարձել է Դրեզենյան մրցանակի դափնեկիր, որը շնորհվում է զինված հակամարտությունները կանխելու համար (20.000 եվրո):

Հիշատակումներ ստեղծագործություններում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 2014 թվականին թողարկվել է դանիացի ռեժիսորի «Մարդը, ով փրկել է աշխարհը» վավերագրական գեղարվեստական ֆիլմը` նվիրված Ստանիսլավ Պետրովին:
  • Ստանիսլավ Պետրովի կենսագրության ազատ մեկնաբանությունը ներկայացվում է ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ Pioneer One սերիալի առաջին մասում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 https://meduza.io/feature/2017/09/16/chelovek-kotoryy-predotvratil-yadernuyu-voynu
  2. 2,0 2,1 2,2 https://www.nytimes.com/2017/09/18/world/europe/stanislav-petrov-nuclear-war-dead.html
  3. 3,0 3,1 3,2 Stanislav Petrov, who averted possible nuclear war, dies at 77 — 2017.
  4. 4,0 4,1 4,2 https://www.gazeta.ru/social/2013/02/26/4981721.shtml
  5. 5,0 5,1 5,2 Дмитрий Лиханов 40 минут до Третьей мировой. В ночь с 25 на 26 сентября 1983 года подполковник Станислав Петров спас планету от ядерной катастрофы. (русский) // Родина : журнал. — 2017. — № 917 (9).
  6. Рогоза А. Подполковник Ракетных войск Станислав Петров: «Я спас мир? Это был рабочий эпизод» // Комсомольская правда : газета. — 2013. — № 39 (26138). — С. 10. — ISSN 0233-433X.
  7. Лиханов Д. А.։ «Сообщение в Facebook от 23 мая 2017 о смерти С. Е. Петрова»։ Վերցված է 2017-09-20 
  8. Michael Bresgott Retter der Welt ist verstorben – 1999 besuchte er Oberhausen // WAZ, 14.09.2017
  9. Марина Солнцева (2017-09-16)։ «Человек, который предотвратил ядерную войну»։ meduza.io։ Վերցված է 2017-09-16 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]