Ստանիսլավ Ուլամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ստանիսլավ Ուլամ
լեհ.՝ Stanisław Marcin Ulam[1]
Stanislaw Ulam ID badge.png
Ծնվել էապրիլի 13, 1909(1909-04-13)[1][2]
Լվով, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[3]
Մահացել էմայիսի 13, 1984(1984-05-13)[4][5][6] (75 տարեկան)
Սանտա Ֆե, ԱՄՆ[3]
բնական մահով
ԳերեզմանՄոնպարնաս գերեզմանատուն
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ[7] և Flag of Poland.svg Լեհաստան
Ազգությունհրեա
Դավանանքհրաժարում կաթոլիկությունից
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս
Հաստատություն(ներ)Հարվարդի համալսարան, Վիսկոնսինի համալսարան Մեդիսոնում, University of Colorado Denver?, Ֆլորիդայի համալսարան, Բոուլդերի Կոլորադոյի համալսարան և Լոս Ալամոսի Ազգային Լաբորատորիա
Գործունեության ոլորտմաթեմատիկա
ԱնդամակցությունԱրվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա
Ալմա մատեր«Լվովի պոլիտեխնիկա» ազգային համալսարան և Լվովի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[8]
Գիտական ղեկավարԿազիմիր Կուրատովսկի և Włodzimierz Stożek?[9]
Եղել է գիտական ղեկավարPaul Kelly?[9], Edward R. Howorka?[9], Leonard James Gallagher?[9] և Celestino Galo Mendez?[9]
Հայտնի աշակերտներGeorge F. Estabrook?[9]
ՊարգևներՋոն ֆոն Նեյմանի լեկցիա և Լեհաստանի վերածննդի շքանշանի աստղով կոմանդոր
Ամուսին(ներ)Francoise Ulam?[10]
Stanislaw Ulam Վիքիպահեստում

Ստանիսլավ Մարտին Ուլամ (լեհ.՝ Stanisław Marcin Ulam, ապրիլի 13, 1909(1909-04-13)[1][2], Լվով, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[3] - մայիսի 13, 1984(1984-05-13)[4][5][6], Սանտա Ֆե, ԱՄՆ[3]), լեհ և ամերիկացի մաթեմատիկոս։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստանիսլավ Ուլամը՝ ձեռքերում անալոգային հաշվողական մեքենա, որը նախագծել է Էնրիկո Ֆերմին 1946 թվականին Մոնտե-Կարլոյի մեթոդը նեյտրոնների տեղափոխման հետազոտություններում կիրառելու համար:

Ստանիսլավ Ուլամը ծնվել է 1909 թվականին Լվովում, հրեական ընտանիքում։ Հայրը`Յոսեֆ Ուլամը, եղել է լվովցի փաստաբան, մայրը` Հանա Ուլամը, եղել է Ստրիից։ Ստանիսլավը մաթեմատիկա է սովորել Լվովի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, որտեղ 1933 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։ Արդեն 1935 թվականին Ջոն ֆոն Նոյմանը, որին Ուլամը հանդիպել է Վարշավայում, երիտասարդ գիտնականին մի քանի ամսով հրավիրել է Փրինսթոն, ուր տեղափոխվել է 1936 թվականին։ Ստանիսլավի մայրը մահացել է Վիեննայում 1938 թվականին, եղբայրը Լեհաստանը լքել է 1939 թվականի օգոստոսի 25-ին, իսկ Լվովում մնացած հայրն ու Ստեֆանիա քույրը տարհանվել են գետտո և սպանվել 1941-1943 թվականների միջակայքում[11]։

Ստանիսլավը մասնակցել է Լոս Ալամոսի Ազգային լաբորատորիայի նախագծի շրջանակում մասնակցել է ջրածնային ռումբի ստեղծմանը` մեծ ներդրում ունենալով մաթեմատիկական մեթոդների զարգացման ոլորտում։ Ապացուցել է բազմաթիվ թեորեմներ, առաջարկել է հաշվարկման Մոնտե Կարլոյի մեթոդը, առաջ է քաշել միջուկային հրթիռային շարժիչի գաղափարը։ Ուլամը սահմանել է նաև Բորսուկ-Ուլամի թեորեմը։

Էնրիկո Ֆերմիի, Ջոն Պաստայի և Մերի Ցինգուի հետ սահմանել է քաոսի տեսության պարադոքսը, որը ներկայումս կոչվում է Ֆերմի-Պաստա-Ուլամ-Ցինգուի պարադոքս։ Թվերի տեսությունում հայտնի է «Ուլամի սփռոցը»։

ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ է եղել (1966)[12]։

Ստանիսլավ Ուլամի եղբայրը` Ադամ Ուլամը, եղել է Հարվարդի համալսարանի` պատմության, պոլիտեխնիկական գիտությունների և քաղաքական իրավունքի պրոֆեսոր, հեղինակել է «Գաղափարախոսություններ և պատրանքներ» գիրքը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Улам С. Приключения математика. — «РХД», 2001.
  • Улам С. Нерешённые математические задачи = A Collection of Mathematical Problems / Перевод с английского З. Я. Шапиро. — М.: Наука, 1964. — 168 с. — (Современные проблемы математики).