Ստանդարտացում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ստանդարտացում, ստանդարտների սահմանման և օգտագործման պրոցես։ Ստանդարտացման օբյեկտ են կոնկրետ արտադրանքը, նորմաները, կանոնները, պահանջները, մեթոդները, տերմինները և նշանները, որոնք ժողտնտեսության տարբեր ճյուղերում բազմակի օգտագործման հեռանկար ունեն։ ԽՍՀՄ-ում գործել է ստանդարտման պետական համակարգ, որը միավորել է ժողտնտեսության կառավարման բոլոր մակարդակներում կատարվող ստանդարտացման աշխատանքներն ու իրենից ներկայացրել է փոխկապված կանոնների ու դրույթների համալիր։ Ստանդարտացման հիմնական խնդիրներն են՝ արտադրանքի, հումքի, նյութերի, կիսաֆաբրիկատների և կոմպլեկտավորող իրերի տեխնիկական մակարդակին ու որակին ներկայացվող պահանջների, արտադրանքի նախագծման ու թողարկման բնագավառում՝ նորմաների, պահանջների և մեթոդների, նաև փաստաթղթերի, տեխնիկատնտեսական ինֆորմացիայի միասնականացված դասակարգման և ծածկագրման համակարգերի, միասնական տերմինների ու նշանների, աշխատանքի անվտանգության ստանդարտների համակարգի սահմանում, արդյունաբերական արտադրանքի միասնականացման և ագրեգատավորման զարգացում, սարքերի փոխադարձ փոխարինելիության և շահագործման ու նորոգման արդյունավետության մակարդակի բարձրացում, երկրում չափման միասնության և ճշտության ապահովվում, ֆիզիկական մեծությունների միավորների պետական նմուշների, ինչպես նաև բարձրագույն ճշգրտության չափումների մեթոդների ու միջոցների ստեղծում և կատարելագործում, արտաքին առևտրական, մշակութային ու գիտատեխնիկական կապերի համար նպաստավոր պայմանների ապահովվում։ Ստանդարտացումը հիմնվում է առաջանցիկ և կոմպլեքսային ստանդարտացման մեթոդների վրա։ Առաջանցիկ ստանդարտացման մեթոդի էությունը գործնականում ձեռք բերված մակարդակի համեմատ ստանդարտացման օբյեկտների նկատմամբ այնպիսի բարձր նորմաների ու պահանջների սահմանումն է, որոնք, ըստ կանխատեսումների, պետք է օպտիմալ լինեն հետագա ժամանակաշրջանի համար։ Կոմպլեքսային ստանդարտացումը նախատեսում է պատրաստի արտադրանքի և դրա բաղադրամասերի տեխնոլոգիական մակարդակին ու որակին ներկայացվող պահանջների ու ցուցանիշների փոխհամաձայնեցում։ ԽՍՀՄ-ում ստեղծվել և ներդրվել են համապետական նշանակության ստանդարտների միջճյուղային միասնական համակարգեր՝ կոնստրուկտորական փաստաթղթերի, արտադրության տեխնոլոգիական նախապատրաստման, տեխնիկատնտեսական ինֆորմացիայի դասակարգման ու ծածկագրման և այլն։ Թողարկվող արտադրանքի որակի պլանաչափ բարձրացման համար սահմանվել է արդյունաբերական արտադրանքի որակի բարձրագույն, առաջին և երկրորդ կարգի ատեստավորում և շնորհվում է որակի պետական նշան։ Ստանդարտացման աշխատանքները ղեկավարում է ԽՍՀՄ պետստանդարտը, որի մարմինների ու ծառայությունների համակարգն ընդգրկում է հանրապետական վարչությունները, ստանդարտացման և չափաբանության կենտրոնները, ԳՀԻ-ները, ստանդարտների պահպանման պետական հսկողության լաբորատորիաները։ ԽՍՀՄ պետստանդարտը մշակել և հաստատել է թողարկվող արտադրանքի որակի ձեռք բերված մակարդակի գնահատման կարգի մասին գիտատեխնիկական փաստաթղթերը, վերահսկողություն սահմանում արդյունաբերական արտադրանքի որակի ատեստավորման իրականացման ու պայմանների պահպանման վրա։ Տնտեսական փոխօգնության խորհրդի (ՏՓԽ) երկրներում ստանդարտացման հարցերով զբաղվում են՝ ստանդարտացման մշտական և ճյուղային մշտական հանձնաժողովները, ՏՓԽ-ի ստանդարտացման ինստիտուտը, ՏՓԽ-ի քարտուղարության ստանդարտացման բաժինը։ Աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ նորմատիվային-տեխնիկական փաստաթղթերի, ինչպես նաև ՏՓԽ-ի անդամ-երկրների միջև ապրանքափոխանակության օբյեկտ հանդիսացող արտադրանքի կոմպլեքսային ստանդարտների համակարգի ստեղծումը։ ՏՓԽ-ի ստանդարտների նորմաներն ու պահանջները համապատասխանում են միջազգային ստանդարտներին։ Կապիտալիստական երկրներում ստանդարտացման աշխատանքներն իրականացնում են ազգային (հիմնականում՝ ոչ կառավարական) կազմակերպությունները։ Ազգային ստանդարտների մեծ մասը, բացառությամբ անվտանգության տեխնիկայի, առողջապահության և շրջապատող միջավայրի պահպանման ստանդարտների, օրենսդրական ուժ չունեն։ Իրենց պրակտիկ գործունեության համար ֆիրմաներն ու ընկերությունները մշակում և օգտագործում են ֆիրմային ստանդարտներ։ Ստանդարտացման, չափաբանության, արտադրանքի որակի բարձրացման հարցերով զբաղվում են նաև միջազգային ու ռեգիոնալ կազմակերպությունները՝ ՄԱԿ-ի եվրոպական տնտական հանձնաժողովը, ստանդարտացման միջազգային կազմակերպությունը, Միջազգային էլեկտրատեխնիկական հանձնաժողովը և այլն։ Սիջազգային ստանդարտների կիրառումը նպաստում է երկրների միջև գիտատեխնիկական, տնտեսական և առևտրական կապերի ընդլայնմանը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 103 CC-BY-SA-icon-80x15.png