Սվեն Ֆոյն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սվեն Ֆոյն
The cruise of the "Antarctic" to the South Polar regions - no-nb digibok 2008121110001-27.jpg
Ծնվել էհուլիսի 9, 1809(1809-07-09)
ԾննդավայրՏյոնսբերգ, Նորվեգիա
Մահացել էնոյեմբերի 30, 1894(1894-11-30) (85 տարեկանում)
Մահվան վայրNøtterøy, Վեստֆոլ, Նորվեգիա
ՔաղաքացիությունՆորվեգիա
Մասնագիտությունճանապարհորդ հետազոտող և գործարար
Պարգևներ և
մրցանակներ
Սուրբ Օլաֆի շքանշան
Svend Foyn Վիքիպահեստում

Սվեն Ֆոյն (նորվ.՝ Svend Foyn, հուլիսի 9, 1809(1809-07-09), Տյոնսբերգ, Նորվեգիա - նոյեմբերի 30, 1894(1894-11-30), Nøtterøy, Վեստֆոլ, Նորվեգիա), նորվեգացի գյուտարար, նավային և կետորսական նավերի մագնատ: Առաջին հերթին հայտնի է իր հարպունային նետի գյուտով, որը հանդիսանում է համաշխարհային պատմության ամենակարևոր իրադարձություններից մեկը կետորսության տարածման ու ընդարձակման գործում[1]:

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սվեն Ֆոյնը ծնվել է 1809 թվականի հուլիսի 9-ին Թյոնսբերգում: Նրա անձնական կյանքի վերաբերյալ տեղեկություններ բավականին քիչ են պահպանվել: Հայրը Լաուրենտի Ֆոյնն էր, իսկ մայրը՝ Բենտրե Ագերը: 1839 թվականին Սվեյն Ֆոյնը ամուսնանում է Էլիս Ամալի Թվիդի հետ: Այդ կնոջից ապագա գյուտարարը ամուսնալուծվում է 1842 թվականին, սակայն մինչև կյանքի մայրամուտն ու վախճանը ջերմ հարաբերությունների մեջ եղավ նրա հետ: Էլիս Ամալին հետո տեղափոխվում է Միացյալ Նահանգներ և հայտնի բանաստեղծուհի ու Թեքսաս նահանգի հետազոտող է դառնում:

1849 թվականին Սվեն Ֆոյնը ամուսնանում է Մագդալինա Մարգրեթ Բյուլի հետ, որի հետ ապրեց ցկյանս[2]:

Կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սվեն Ֆոյնի կյանքի ամենահայտնի իրադարձությունը, որը թերևս հեղափոխական նշանակություն ունեցավ ամբողջ աշխարհում, համարվում է հարպունային կետորսական թնդանոթի հայտնագործությունը: Այն բավականին դյուրացրեց կետորսությամբ զբաղվողների վտանգները[3]: Իր գյուտը Սվեն Ֆոյնը արտոնագրում է 1870 թվականին[4]: Շուտով նրա հայտագործությունից սկսեցին օգտվել ոչ միայն հայրենի Նորվեգիայի կետորսները, այլև Միացյալ Թագավորության, Ռուսաստանի, Ճապոնիայի և այլ ծովային երկրների կետորսները[5]:

Բացի վերոնշյալ գյուտից, Սվեն Ֆոյնը նաև առաջին կետորսական նավն է վերաձևափոխել շոգեմեքենայով շարժիչի համար, որը ունակ էր բացել ժամում 13 կիլոմետր/ժամ[6] արագության:

Սվեն Ֆոյնին Նորվեգիայի կառավարությունը պարգևատրել է Սուրբ Օլաֆի շքանշանով դեռևս 1853 թվականին: Իսկ 1893 թվականին նաև Մեծ խաչի շքանշանով է պարգևատրվում հայտնի գյուտարարը:

Բացի գյուտարարի և արդյունաբերողի գործունեությունից, Սվենը հանդես է եկել նաև որպես պիոներ, ով բարձրացրել է աշխատակիցների սոցիալական պայմանները: 1857-ից 1870 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում նրա անձնական միջոցներով իր աշխատակիցների համար կառուցվել է մեծ բնակարանային համալիր:

Սվեն Ֆոյնի կողմից է բացվել Նորվեգիայում առաջին մանկապարտեզը:

Սվեն Ֆոյնի հիմնարկության մասնաշենքը՝ կառուցված աշխատակիցների համար

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այն տունը, որտեղ անցկացրել է իր մանկությունը գյուտարար ու արդյունաբերող Սվեն Ֆոյնը, այժմ պահպանվում է Նորվեգիայի կառավարության կողմից որպես պատմական հուշարձան: Սա Թյոնսբերգում միակ պահպանված 18-րդ դարի կառույցն է[7]:

Անդերս Սվյորի կողմից քանդակված Սվեն Ֆոյնի հուշարձանը, 1915 թվական, Թյոնսբերգ

Անդերս Սվյորի կողմից քանդակված Սվեն Ֆոյնի հուշարձանը տեղադրվել է 1915 թվականին հայրենի քաղաք Թյոնսբերգում[8][9][10]:

Նրա անունով շատ աշխարհագրական օբյեկտներ են անվանվել Արկտիկայում և Անտարկտիդայում[11][12]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Gill, Peter (2001) Whales Dolphins & Porpoises (Springfield, MA.: Federal Street Press)
  • Jacobsen, Alf R. Svend Foyn. Fangstmann og nasjonsbygger (Oslo:Aschehoug, 2008)
  • Nielsen, Aage Krarup (1942) En Hvalfangerfaerd: Gennem Troperne til Sydishavet(Kobenhavn: Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag)
  • Tønnessen, J.N.; And A.O. Johnsen (1982) The History Of Modern Whaling. (translated By R.I. Christophersen. University Of California Press)
  • Henrik Johan Bull (1898) Sydover. Ekspeditionen til Sydishavet i 1893—1895 (British Library, Historical Print Editions) ISBN 978-1-241-41827-4

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]