Սպիրու Հարեթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սպիրու Հարեթ
ռումիներեն՝ Spiru Haret
Spiru Haret (1).jpg
Ծնվել էփետրվարի 15, 1851(1851-02-15)[1][2]
Յասի, Մոլդովական իշխանություն
Մահացել էդեկտեմբերի 17, 1912(1912-12-17)[1][2] (61 տարեկան)
Բուխարեստ, Ռումինիա
ԳերեզմանԲելլու գերեզմանատուն
Բնակության վայր(եր)Ռումինիա
ՔաղաքացիությունFlag of Romania.svg Ռումինիա
ԱզգությունՀայերը Ռումինիայում
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, աստղագետ, սոցիոլոգ, քաղաքական գործիչ և գրող
Հաստատություն(ներ)Բուխարեստի համալսարան և Ministry of Education of Romania?
Գործունեության ոլորտաստղագիտություն և մաթեմատիկա
ԱնդամակցությունՌումինական ակադեմիա
Ալմա մատերԲուխարեստի համալսարան (1864) և Փարիզի համալսարան (1874)
Կոչումպրոֆեսոր
Տիրապետում է լեզուներինռումիներեն
Գիտական ղեկավարVictor Puiseux?[3]
Spiru Haret Վիքիպահեստում

Սպիրու Կոստաքեի Հարեթ (փետրվարի 15, 1851(1851-02-15)[1][2], Յասի, Մոլդովական իշխանություն - դեկտեմբերի 17, 1912(1912-12-17)[1][2], Բուխարեստ, Ռումինիա), ռումինահայ մաթեմատիկոս-աստղագետ, սոցիոլոգ, պետական-հասարակական գործիչ։ Ռումինիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1892 թվականից)։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավարտել է Բուխարեստի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական բաժինը։ Սպիրու Հարեթը մեծ դեր է խաղացել երկրի XIX դարի վերջի XX դարի սկզբի սոցիալ-քաղաքական և մշակութային կյանքում։ 1885-1888 թվականներին եղել է լուսավորության նախարարության ընդհանուր քարտուղար, 1897-1899, 1901-1904 և 1907-1910 թվականներին Ռումինիայի դավանությունների և հանրային կրթության նախարար։ Նրա անմիջական նախաձեռնությամբ ու ղեկավարությամբ հիմնադրվել են ռումինական նոր տիպի դպրոցներ, վերակազմվել հանրային կրթությունը, ուսուցման մեթոդները և ծրագրերը («Տարեկան ընդհանուր հաշվետվություն հանրակրթական ուսման մասին» (1884 թ.), «Կրթական օրենքի նախագիծ» (1896 թ.), գյուղերում բացվել են գրադարաններ, ակումբներ, մշակույթի տներ, կոոպերատիվներ և այլն։ Նրա գրած «Եռանկյունաչափություն» դասագիրքը (1873 թ.) մոտ 75 տարի, մասնակի փոփոխություններով, դասավանդվել է Ռումինիայի դպրոցներում։ Հիմնադրվել է առաջադիմական բնույթ ունեցող մատենաշար, հանդես, լրագիր։ Հարեթն իր բացահայտ համակրանքն է արտահայտել ժողովրդական զանգվածների, հատկապես գյուղացիության նկատմամբ։ Ելնելով երկրի ագրարային վիճակից և հողային հարաբերություններից՝ առաջարկել է հողային հարցի լուծման, թեև ոչ ռացիոնալ, սակայն գյուղացիության դրությունը բարելավող եղանակներ։ Հարեթը կանխատեսում էր գյուղացիական շարժման վերելքը և դեմ էր դրանց դեմ ձեռնարկվող միջոցառումներին։ Հարեթի «Սոցիալական մեխանիկան» (ֆրանսիայում հրատարակված 1910-1911 թթ.) սոցիոլոգիան մաթեմատիկանացնելու առաջին փորձերից էր։ Հրատարակվել է Հարեթի գործերի 6 հատոր։ Նրա հուշարձանը կանգնեցված է Բուխարեստում։ Հատուկ անվանումների Լուսնի քարտեզի խառնարաններից մեկը կոչվում է Հարեթի անունով։ 1976 թվականին ՑՈԻՆԵՍԿՕ-ն նշել է նրա ծննդյան 125-ամյակը։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մոլորակային ուղեծրերի մեծ առանցքների անփոխելիության մասին, ատենախոսություն, 1878։
  • Տարեկան ընդհանուր հաշվետվություն հանրակրթական ուսուցման մասին, 1884։
  • Կրթական օրենքի նախագիծ, 1896։
  • Եռանկյունաչափություն, դասագիրք, 1873։
  • Սոցիալական մեխանիկա, աշխատություն, 1910, 1911։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 303 CC-BY-SA-icon-80x15.png