Սպիտակ օձիքներ
| Ենթակատեգորիա | employee | |
|---|---|---|
| Թեմայով վերաբերում է | Գիտելիքահեն աշխատող, մտավոր աշխատանքի արդյունք, office work | |
| Կոչվել է ի պատիվ | shirt collar | |
| Հակառակը | blue-collar worker | |
Սպիտակ օձիքներ, մասնագիտական ծառայություններ, գրասենյակային, կառավարչական կամ վարչական աշխատանք կատարող անձն է։ Սպիտակ օձիքի աշխատանքը կարող է իրականացվել գրասենյակում կամ այլ վարչական միջավայրում։ Սպիտակ օձիքները կարող են իրականացնել պետական ծառայության, խորհրդատվության, գիտության, հաշվապահության, բիզնեսի և գործադիր կառավարման, հաճախորդների սպասարկման, դիզայնի, տնտեսագիտության, տեխնոլոգիայի, ճարտարագիտության, շուկայի հետազոտության, ֆինանսների, մարդկային ռեսուրսների, գործառնությունների հետազոտության, մարքեթինգի, հանրային կապերի, անշարժ գույքի, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ցանցային, փաստաբանական, առողջապահության, ճարտարապետության և հետազոտությունների ու զարգացման ոլորտների աշխատանքներ։
Ի տարբերություն դրա, կապույտ օձիքների, ովքեր կարող են կատարել ֆիզիկական աշխատանք կամ աշխատել արհեստագործական մասնագիտություններում, վարդագույն օձիքները կարող են լինել խնամքի, առողջապահության, սոցիալական աշխատանքի կամ ուսուցման ոլորտներում, կանաչ օձիքները հատկապես կարող են աշխատել բնապահպանական ոլորտում, իսկ մոխրագույն օձիքները համատեղում են ֆիզիկական աշխատանքն ու արհեստագործական մասնագիտությունները ոչ ֆիզիկական կամ կառավարչական պարտականությունների հետ։
Ստուգաբանություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Այս տերմինը վերաբերել է արևմտյան երկրներում 19-րդ և 20-րդ դարերի ընթացքում տղամարդ գրասենյակային աշխատողների կրած սպիտակ վերնաշապիկներին՝ ի հակադրություն շատ ֆիզիկական աշխատողների կրած կապույտ բանվորական հագուստին
«Սպիտակ օձիք» տերմինը վերագրվում է Ապտոն Սինքլերին՝ ամերիկացի գրողին, կապված 1930-ականների գրասենյակային, վարչական և կառավարման աշխատողների հետ, թեև սպիտակ օձիքավոր աշխատանքի հիշատակումները հայտնվել էին արդեն 1935 թվականից։ Սպիտակ օձիքները համարվում են բարձր կրթություն ունեցող մարդիկ՝ ի համեմատություն կապույտ օձիքավոր աշխատողների։
Առողջության հետևանքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Սպիտակ օձիքների շրջանում ֆիզիկական ակտիվության պակասը համարվել է կենսակերպի հետ կապված առողջական վիճակների աճի հիմնական գործոններից մեկը, ինչպիսիք են հոգնածությունը, ճարպակալումը, շաքարախտը, հիպերտոնիան, քաղցկեղը և սրտային հիվանդությունները[1]։ Բացի այդ, համակարգչի հետ աշխատանքը կարող է հանգեցնել միօրինակ տվյալների մուտքագրման հետ կապված հիվանդությունների, օրինակ՝ կարպալ թունելի համախտանիշի[2]։
Աշխատավայրում կարող են ներդրվել այնպիսի միջամտություններ, ինչպիսիք են այլընտրանքային գործունեության աշխատակայանները, կանգնած-նստած սեղանները և աստիճանների օգտագործման խրախուսումը՝ նստակյաց աշխատանքային միջավայրի վնասները հակազդելու համար[3]։ Այս միջամտությունների արդյունավետությունը և հնարավոր «առողջական օգուտները» որոշելու համար օգտագործվող ապացույցների որակը թույլ է։ Անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ՝ պարզելու համար, թե որ միջամտությունները կարող են արդյունավետ լինել երկարաժամկետ հեռանկարում[4]։ Թույլ որակի ապացույցները ցույց են տալիս, որ կանգնած-նստած սեղանները կարող են նվազեցնել աշխատավայրում նստելը դրանց օգտագործման առաջին տարվա ընթացքում, սակայն պարզ չէ, թե արդյոք դրանք կարող են արդյունավետ լինել երկարաժամկետ հեռանկարում[4]։ Գրասենյակային աշխատողներին կանգնելու և շարժվելու խրախուսող միջամտությունը 1 տարի անց նվազեցրել է նրանց նստելու ժամանակը 22 րոպեով. ազդեցությունը 3 անգամ ավելի մեծ էր, երբ միջամտությունը ներառում էր նստած-կանգնած սեղան։ Միջամտությունը նաև հանգեցրել է սթրեսի, բարեկեցության և կենսունակության փոքր բարելավումների[5][6]։
Ժողովրդագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Նախկինում փոքրամասնություն լինելով ագրարային և վաղ արդյունաբերական հասարակություններում, սպիտակ օձիքները դարձել են մեծամասնություն արդյունաբերական երկրներում՝ արտադրական աշխատատեղերի արդիականացման և աութսորսինգի պատճառով[7]։
Կապույտ օձիքավոր և սպիտակ օձիքավոր արտահայտությունները հնարավոր է այլևս բառացիորեն ճշգրիտ չլինեն (ժամանակաի ընթացքում մարդկանց կենսակերպի փոփոխության հետևանքով), քանի որ գրասենյակային հագուստը դուրս է եկել սպիտակ վերնաշապիկի սահմաններից։ Շատ գրասենյակներում աշխատակիցները կարող են հագնել գունավոր առօրյա կամ գործնական առօրյա հագուստ։ Բացի այդ, աշխատանքային առաջադրանքները միաձուլվել են։ «Սպիտակ օձիքավոր» աշխատողները կարող են կատարել «կապույտ օձիքավոր» առաջադրանքներ (կամ հակառակը)։ Օրինակ՝ ռեստորանի կառավարիչը կարող է կրել ավելի պաշտոնական հագուստ, բայց միևնույն ժամանակ օգնել ուտեստներ պատրաստել կամ հաճախորդների պատվերներ ընդունել, կամ մի մարդ կարող է լինել շինարար և միևնույն ժամանակ կատարել գրասենյակային աշխատանք։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Schröer, S; Haupt, J; Pieper, C (2014 թ․ հունվար). «Evidence-based lifestyle interventions in the workplace--an overview». Occupational Medicine (Oxford University Press journal)|Occupational Medicine. 64 (1): 8–12. doi:10.1093/occmed/kqt136. PMID 24280187.
- ↑ Kalika, Lev. «Carpal Tunnel Syndrome (CTS): Occupational Disease of White-Collar Workers». Opporty. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ հոկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 6-ին.
- ↑ Commissaris, DA; Huysmans, MA; Mathiassen, SE; Srinivasan, D; Koppes, LL; Hendriksen, IJ (2015 թ․ դեկտեմբերի 18). «Interventions to reduce sedentary behavior and increase physical activity during productive work: a systematic review». Scandinavian Journal of Work, Environment & Health. 42 (3): 181–91. doi:10.5271/sjweh.3544. PMID 26683116.
- 1 2 Shrestha, Nipun; Kukkonen-Harjula, Katriina T.; Verbeek, Jos H.; Ijaz, Sharea; Hermans, Veerle; Pedisic, Zeljko (2018). «Workplace interventions for reducing sitting at work». The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018 (12): CD010912. doi:10.1002/14651858.CD010912.pub5. ISSN 1469-493X. PMC 6517221. PMID 30556590.
- ↑ Edwardson, Charlotte L.; Biddle, Stuart J. H.; Clemes, Stacy A.; Davies, Melanie J.; Dunstan, David W.; Eborall, Helen; Granat, Malcolm H.; Gray, Laura J.; Healy, Genevieve N.; Jaicim, Nishal Bhupendra; Lawton, Sarah; Maylor, Benjamin D.; Munir, Fehmidah; Richardson, Gerry; Yates, Thomas (2022 թ․ օգոստոսի 17). «Effectiveness of an intervention for reducing sitting time and improving health in office workers: three arm cluster randomised controlled trial». BMJ (անգլերեն). 378: e069288. doi:10.1136/bmj-2021-069288. ISSN 1756-1833. PMC 9382450. PMID 35977732.
- ↑ «How can office workers spend less time sitting?». NIHR Evidence (բրիտանական անգլերեն). 2023 թ․ հունիսի 27. doi:10.3310/nihrevidence_58670. S2CID 259679486. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 10-ին.
- ↑ Van Horn, Carl; Schaffner, Herbert (2003). Work in America: M-Z. CA, US: ABC-Clio Ltd. էջ 597. ISBN 9781576076767.
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Mills, Charles Wright. White Collar: the American Middle Classes, in series, Galaxy Book[s]. New York: Oxford University Press, 1956. N.B.: "First published [in] 1951."
 | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սպիտակ օձիքներ» հոդվածին։ |
| ||||||
