Սպիտակազգեստ սիմֆոնիա № 2. Սպիտակազգեստ աղջիկը

Սպիտակազգեստ սիմֆոնիա № 2. Սպիտակազգեստ աղջիկը;
տեսակ	գեղանկար
նկարիչ	Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլեր
տարի	1864
բարձրություն	76,5 սանտիմետր
լայնություն	51,1 սանտիմետր
ստեղծման երկիր	ԱՄՆ
ժանր	դիմապատկեր
նյութ	յուղաներկ և կտավ
գտնվում է	Թեյթ
հավաքածու	Թեյթ և Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ
	պատկերված են
	http://www.victorianweb.org/painting/whistler/paintings/4.html կայք
	Ծանոթագրություններ;
	Symphony in White, No. 2: The Little White Girl (N03418) by James McNeill Whistler Վիքիպահեստում

«Սպիտակազգեստ սիմֆոնիա № 2. Սպիտակազգեստ աղջիկը^[3]» (անգլ.՝ Symphony in White, No. 2: The Little White Girl, Ռուսերեն մեկնաբանությամբ՝ Սպիտակ հագած երիտասարդ աղջիկ^[4], Սպիտակազգեստ աղջիկ^[5], Սպիտակազգեստ փոքրիկ աղջիկ ^[6], Փոքրիկ սպիտակ աղջիկ^[7]), ամերիկացի նկարիչ Ջեյմս Ուիսթլերի նկարը, որը նկարված 1864 թվականին։ 1951 թվականից այն պահվում է բրիտանական Թեյթ պատկերասրահում։

Նկարի համար որպես մոդել հանդես է եկել Ուիստլերի սիրելին՝ Ջոաննա Հիֆերնան։ Սկզբում նկարը կոչվել է «Սպիտակազգեստ աղջիկը», սակայն Ուիսթլերը հետագայում փոխել է վերնագիրը՝ դարձնելով «Սպիտակազգեստ սիմֆոնիա № 2», քանի որ այն ավելի շատ արտացոլում էր «արվեստ արվեստի համար» հայեցակարգի իր տեսլականը։ Նկարում պատկերված է երեք քառորդ հասակով մի աղջիկ, որը կանգնած է բուխարու մոտ, որի վերևում կախված է հայելի^[8]^[9]^[10]։ Աղջիկը սպիտակ զգեստ է հագել և ձեռքում ուչիվա է պահում^[11]` ավանդական ճապոնական հովհար։ Չնայած նկարիչն ու նրա մոդելը ամուսնացած չէին, նա մատանի է կրում ձախ ձեռքի մատնեմատին՝ որպես քրիստոնեական ամուսնության խորհրդի ակնարկ։ Այս կերպ Ուիսթլերը շեշտել է իր աշխատանքի հիմքում ընկած գեղագիտական փիլիսոփայությունը, որը հռչակում է արվեստի անկախությունը էթիկական, սոցիալական և պատմողական ասպեկտներից^[12]։

Նկարի սկզբնական շրջանակին կցված էր ոսկե նրբաթերթ հուշատախտակ, որը պարունակում էր Ուիսթլերի ընկերոջ՝ բանաստեղծ Ալջերնոն Սվինբրնի «Հայելու առաջ» բանաստեղծությունը: Բանաստեղծությունը ոգեշնչված էր նկարով, և Ուիսթլերի համար այն նշանակում էր, որ կերպարվեստը պարտադիր չէ, ստորադասվի գրականությանը: Չնայած նկարի իմաստի և խորհրդանշականության վերաբերյալ ակնարկները քիչ են, քննադատները գտել են ակնարկներ Ժան Էնգրի աշխատանքներին և նաև նկատել են այդ ժամանակ տարածված գեղարվեստական շարժման՝ ճապոնականության ազդեցությունը:

Պատմություն

Ուիստլերը նկարը նկարել է 1864 թվականի ձմռանը, իսկ հաջորդ տարի նկարը ընդունվել է Արվեստի թագավորական ակադեմիայի ցուցահանդեսի համար, չնայած ավելի վաղ՝ 1862 թվականին, ցուցահանդեսի ժյուրին մերժել է «Սպիտակ սիմֆոնիա № 1» աշխատանքը^[13] , «Սպիտակ սիմֆոնիա № 2»-ի նախորդը^[14]։ Անգլիացի քննադատները բացասաբար են արձագանքել աշխատանքին, այն անվանելով «տարօրինակ»^[15] և «ընդհանուր առմամբ կեղտոտ-մոխրագույն»^[16]։ Սակայն շատ ավելի ուշ՝ 1900 թվականին, այն ցուցադրվել է Փարիզի Համաշխարհային ցուցահանդեսում, որտեղ Ուիսթլերը ստացել է Գրան պրի^[17]։

Նկարի առաջին սեփականատերը եղել է պաստառների արտադրող Ջոն Փոթթերը, Ուիսլերի ընկերը և հովանավորը^[18], որը այն գնել է 1865 թվականին 150 ֆունտ ստեռլինգով։ 1893 թվականին Փոթթերը նկարը 1400 ֆունտ ստեռլինգով վաճառել է նկարիչ Արթուր Ստադին (1863–1919 թվականներ)։ Ավելի ուշ հավաքորդ Չարլզ Ֆրիրը Ստադին առաջարկել է 250,000 ֆունտ ստեռլինգ երեք նկարների համար՝ «Սպիտակ սիմֆոնիաներ № 2», «Կապույտ և արծաթագույն նոկտյուրն՝ Կրեմորնի լույսերը» և «Սև և ոսկեգույն նոկտյուրն՝ Կրակի անիվը»։ Սակայն նա մերժել է առաջարկը՝ Ուիսթլերի կամքին հակառակ բոլոր երեք նկարները^[19] փոխանցվել են Լոնդոնի Ազգային պատկերասրահ, որտեղ դրանք տեղափոխվել են նրա մահից հետո՝ 1919 թվականին։ 1951 թվականից ի վեր նկարը պահվում է Թեյթ պատկերասրահում^[20]^[21]^[22]։

Սվինբրնի բանաստեղծություն

1862 թվականին Ուիսթլերը հանդիպել է անգլիացի բանաստեղծ Ալջերնոն Սվինբրնին, որի հետ հետագայում ընկերացել է^[23]։ «Սպիտակ սիմֆոնիա № 2»-ից ոգեշնչված՝ Սվինբրնը գրել է «Հայելու առաջ» բանաստեղծությունը^[17], որը, նրբաթերթ ոսկե սալիկի վրա փորագրված, նկարի շրջանակին ամրացրել է հենց Ուիսթլերը^[24]։ Ուիսթլերը գաղափարը փոխառել է Ռոսսետիից, ով իր «Կույս Մարիամի երիտասարդությունը» (1849) նկարի շրջանակին կպցրել է իր բանաստեղծությամբ ոսկե հուշատախտակ^[25]։ Ուիստլերի համար այս բանաստեղծությունը ևս մեկ անգամ հաստատել է նրա պատկերացումը նկարչության ինքնավար բնույթի մասին, որ նկարիչները ոչ միայն նկարազարդողներ են, այլև նկարչությունը կարող է դառնալ պոեզիայի ոգեշնչման աղբյուր, և ոչ թե պարզապես հակառակը^[24]։

Սակայն այդ ժամանակ տարածվել է մի սխալ կարծիք, որ նկարը ոգեշնչված է եղել Սվինբրնի բանաստեղծությունից։ Թերթին նամակ գրելով՝ հերքելով այդ փաստը, Ուիսթլերը, այնուամենայնիվ, հարգանքով է խոսել բանաստեղծի ստեղծագործության մասին. «Այս տողերը, որոնք նա գրել է, գրվել են իմ արվեստանոցում միայն նկարն ավարտվելուց հետո։ Եվ դրանց գրությունը բանաստեղծի կողմից նկարչին արված հազվագյուտ և բարի հարգանքի տուրք էր՝ ստեղծագործության ազնիվ ճանաչում՝ ավելի ազնիվ ստեղծագործության ստեղծմամբ»^[26]։ Սվինբրնն իր հերթին պատասխանել է գովասանքին. «... անկախ իմ երգի արժանիքներից, այն այնքան կատարյալ չէ գեղեցկությամբ, քնքշությամբ և բովանդակությամբ, կատարման նրբագեղությամբ և փխրուն ուժով, որքան Ուիսլերի նկարը...»^[27]

Սյուժե

Ուիսլերը, հատկապես իր կյանքի վերջին տարիներին, դժգոհել է այն մտքից, որ իր նկարները պետք է ունենան որևէ իմաստ՝ կտավի վրա տեսանելիից այն կողմ։ Նա հայտնի է որպես «արվեստ արվեստի համար» փիլիսոփայության առաջատար կողմնակիցներից մեկը^[28]։ Այս փիլիսոփայության զարգացման մեծ մասը նա պարտական է Սվինբրնին, ով առաջին անգամ նկարագրել է այն իր 1868 թվականի «Ուիլյամ Բլեյք. Քննադատական ակնարկ» գրքում^[17]։ Ուիսթլերը հետագայում սկսել է «Սպիտակազգեստ աղջիկը» անվանել «Սպիտակազգեստ սիմֆոնիա, № 2»^[29]։ Երաժշտության հետ համեմատությամբ նա ցանկանում էր ընդգծել իր փիլիսոփայությունը, որ գլխավորը կոմպոզիցիան է, այլ ոչ թե պատկերված առարկան^[30]։

Նկարի ամենաակնառու տարրերից մեկը մոդելի մատնեմատի վրա եղած մատանին է^[13], որը միտումնավոր ավելացրել էր Ուիստլերը. այն չի եղել «Սպիտակ սիմֆոնիա № 1»-ում։ Չնայած նա և Հիֆերնանը ամուսնացած չէին, մատանին ցույց էր տալիս, թե ինչպես է նկարչի պատկերացումը իր մոդելի մասին ժամանակի ընթացքում փոխվել. Ուոպինգի «մարմնավաճառից» մինչև «Սիրուհի» «Սպիտակ սիմֆոնիա № 1»-ում և վերջապես «կին» «Սպիտակ սիմֆոնիա № 2»-ում։ Միևնույն ժամանակ, այդ զարգացումը արտացոլում էր Ուիստլերի ըմբռնումը անգլիական արվեստի աշխարհում իր դիրքի վերաբերյալ. քայլ դեպի ավելի մեծ լեգիտիմություն^[13]։ Մատանին նաև ակնարկ է քրիստոնեական ամուսնության խորհրդին, կրոնական երանգ հաղորդելով այն գեղագիտությանը, որը նա և Սվինբուրնը փորձում էին զարգացնել^[31]։

«Սպիտակով սիմֆոնիա № 2»-ում Ուիստլերը հստակորեն հեռանում է ֆրանսիացի նկարիչ Գյուստավ Կուրբեի ռեալիզմից, ով նախկինում մեծ ազդեցություն էր ունեցել նրա վրա: Աշխատանքում օգտագործվում են «մեղմ, թափանցիկ հարվածներ և խիտ, էներգետիկ վրձնահարվածներ»՝ մեղմ, կլոր ձևերը համեմատելու ավելի կոշտ, երկրաչափական ձևերի հետ^[32]։

Նկարի ոգեշնչման աղբյուրներ փնտրելիս քննադատները առաջ են քաշել տարբեր տարբերակներ։ Այն համեմատվել է Ժան Էնգրի ստեղծագործությունների հետ։ Չնայած Ուիստլերի նկարը շատ առումներով տարբերվում էր Էնգրի աշխատանքներից, նա, այնուամենայնիվ, ֆրանսիացի նկարչի երկրպագու էր և ոգեշնչվում էր նրա արվեստով^[33]։ Ուչիվան՝ մոդելի ձեռքում գտնվող ավանդական ճապոնական հովհարը, և բուխարու վրա արևելյան տարրերով ծաղկամանը վկայում են ճապոնականության՝ այդ ժամանակվա եվրոպական արվեստում տարածված շարժման ազդեցության մասին^[34]։The Times-ի ժամանակակից ակնարկներից մեկում ասվում է. «Պարզության հետևում թաքնված է միտք և կիրք, որն անսահման գրավչություն է հաղորդում դրան»^[20]։ Արվեստի պատմաբան Հիլթոն Քրամերը Ուիսթլերի դիմանկարներում տեսնում է հմայք և արհեստագործության ու դիտարկման հմտությունների համադրություն, որը բացակայում է նրա բնանկարներում^[35]։

Գրականություն

Anderson, Ronald; Koval, Anne James McNeill Whistler: Beyond the Myth. — London: John Murray, 1994. — ISBN 0-7195-5027-0
Batchelor, Bob The 1900s. — Westport, Conn.; London: Greenwood Press, 2002. — ISBN 0-313-31334-2
Craven, Wayne American Art: History and Culture. — New York: McGraw-Hill, 2003. — ISBN 0-07-141524-6
Eddy, Arthur Jerome Recollections and Impressions of James A. McNeill Whistler. — Lippincott, 1904. — 354 с.
Horowitz, Ira M. Whistler's Frames // Art Journal (CAA). — 1979. — Т. 39.
Kramer, Hilton; Kimball, Roger The Age of the Avant-Garde: An Art Chronicle of 1956-1972. — London: Secker and Warburg, 1974. — ISBN 0-436-23685-0
Laver, James Whistler. — London: Faber & Faber, 1951. — ISBN 0856173886
MacDonald, Margaret F. Whistler, James (Abbott) McNeill // Grove Art Online. — Oxford : Oxford University Press, 1999.
Merrill, Linda. Whistler and the 'Lange Lijzen' // The Burlington Magazine. — 1994. — Т. 136. — JSTOR 886200.
Prettejohn, Elizabeth After the Pre-Raphaelites: Art and Aestheticism in Victorian England. — Manchester: McGraw-Manchester University Press, 1999. — ISBN 0-7190-5405-2
Yumiko NUNOKAWA Influence of Japonisme on Art of M. K. Čiurlionis and His Contemporaries // International Journal of Area Studies. — 2015. — № 1. — С. 85.
Pennell, Elizabeth; Pennell, Joseph The Life of James McNeill Whistler. — London: William Heinemann, 1911.
Russell, Peter Delphi Complete Works of James McNeill Whistler (Illustrated). — Delphi Classics, 2017. — 1638 с. — ISBN 9781786565099
Spencer, Robin. Whistler's 'The White Girl': Painting, Poetry and Meaning // The Burlington Magazine. — 1998. — Т. 140. — JSTOR 887886.
Spencer, Robin. Whistler, James Abbott McNeill (1834–1903) // Oxford Dictionary of National Biography. — Oxford : Oxford University Press, 2004. — doi:10.1093/ref:odnb/36855.
Sutton, Denys. A Whistler Exhibition // The Burlington Magazine. — 1960.
Taylor, Hilary James McNeill Whistler. — London: Studio Vista, 1978. — ISBN 0-289-70836-2
Tinterow, Gary; Loyrette, Henri Origins of Impressionism. — Metropolitan Museum of Art, 1994. — 504 с. — ISBN 9780870997174
Vinet, Angelle M. James McNeill Whistler an Evolution of Painting from the Old Masters: Identified By Two Missing Masterpieces. — Lulu.com, 2017. — 260 с. — ISBN 9781483471235
Weintraub, Stanley Whistler: A biography. — London: Collins, 1974. — ISBN 0-00-211994-3
Wilton, Andrew ; Upstone, Robert The age of Rossetti, Burne-Jones & Watts: symbolism in Britain, 1860-1910. — London: Flammarion, 1997. — ISBN 978-2080136435
Андреева Г. Б. Уистлер и Россия. — Scanrus, 2006. — 198 с. — ISBN 5-93221-107-5
Майкапар, А. девушка молодая&f=false Галерея Тейт. — Directmedia, 2012. — 95 с. — ISBN 9785871073780
Яков Александрович Тугендхольд, Т. П. Каждан Из истории западноевропейского, русского и советского искусства: избранные статьи и очерки: художественная культура запада: искусство октябрьской эпохи ; художественная промышленность и архитектура СССР. — Сов. художник, 1987. — 460 с.
Чегодаев, А.Д.; Прокофьева, В.Н.; Данилова, И.Е. Импрессионисты, их современники, их соратники: живопись, графика, литература, музыка. — Искусство, 1976. — 440 с.
Уистлер и Россия // Мир музея : журнал. — 2007. — № 233—244. — С. 9.

Ծանոթագրություններ

↑ Art UK — Art UK.
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 ^2,5 ^2,6 http://www.tate.org.uk/art/artworks/whistler-symphony-in-white-no-2-the-little-white-girl-n03418
↑ Чегодаев, 1976
↑ Майкапар, 2012, էջ 49
↑ МирМузея, 2007, էջ 9
↑ Андреева, 2006, էջ 1629
↑ Тугендхольд, 1987, էջ 84
↑ Russell, 2017, էջ 25
↑ Eddy, 1904, էջ 185
↑ Vinet, 2017, էջ 127
↑ NUNOKAWA, 2015, էջ 845
↑ Prettejohn, 1999, էջ 64
↑ ^13,0 ^13,1 ^13,2 Spencer, 1998, p. 309
↑ Craven, 2003, p. 342-3
↑ Laver, 1951, p. 107
↑ Anderson & Koval, 1994, p. 353
↑ ^17,0 ^17,1 ^17,2 Spencer, 2004
↑ Prettejohn, 1999, p. 66
↑ Pennell, 1911, p. vi
↑ ^20,0 ^20,1 Wilton, 1997, p. 116-117
↑ Tinterow, 1994, էջ 465
↑ «Whistler Etchings:: Biography». etchings.arts.gla.ac.uk. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 12-ին.
↑ Taylor, 1978, p. 32
↑ ^24,0 ^24,1 Spencer, 1998, p. 311
↑ Horowitz, 1979, p. 125
↑ Prettejohn, 1999, p. 89
↑ Weintraub, 1974, p. 98
↑ Batchelor, 2002, p. 219
↑ Craven, 2003, p. 342-343
↑ Spencer, 1998, p. 300
↑ Prettejohn, 1999, p. 64
↑ Taylor, 1978, p. 30
↑ Sutton, 1960, p. 460-461
↑ Merrill, 1994, p. 687
↑ Kramer, 1974, p. 72-73

[_98c01eb0e49445a0-1] Art UK — Art UK.

[_1d8097929b56b4df-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 ^2,5 ^2,6 http://www.tate.org.uk/art/artworks/whistler-symphony-in-white-no-2-the-little-white-girl-n03418

[Чегодаев—1976——-3] Чегодаев, 1976

[Майкапар—2012——49-4] Майкапар, 2012, էջ 49

[МирМузея—2007——9-5] МирМузея, 2007, էջ 9

[Андреева—2006——1629-6] Андреева, 2006, էջ 1629

[Тугендхольд—1987——84-7] Тугендхольд, 1987, էջ 84

[Russell—2017——25-8] Russell, 2017, էջ 25

[Eddy—1904——185-9] Eddy, 1904, էջ 185

[Vinet—2017——127-10] Vinet, 2017, էջ 127

[NUNOKAWA—2015——845-11] NUNOKAWA, 2015, էջ 845

[Prettejohn—1999——64-12] Prettejohn, 1999, էջ 64

[Spencer—1998—p._309—-13] 13,0 ^13,1 ^13,2 Spencer, 1998, p. 309

[Craven—2003—p._342-3—-14] Craven, 2003, p. 342-3

[Laver—1951—p._107—-15] Laver, 1951, p. 107

[Anderson_&_Koval—1994—p._353—-16] Anderson & Koval, 1994, p. 353

[Spencer—2004——-17] 17,0 ^17,1 ^17,2 Spencer, 2004

[Prettejohn—1999—p._66—-18] Prettejohn, 1999, p. 66

[Pennell—1911—p._vi—-19] Pennell, 1911, p. vi

[Wilton—1997—p._116-117—-20] 20,0 ^20,1 Wilton, 1997, p. 116-117

[Tinterow—1994——465-21] Tinterow, 1994, էջ 465

[22] «Whistler Etchings:: Biography». etchings.arts.gla.ac.uk. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 12-ին.

[Taylor—1978—p._32—-23] Taylor, 1978, p. 32

[Spencer—1998—p._311—-24] 24,0 ^24,1 Spencer, 1998, p. 311

[Horowitz—1979—p._125—-25] Horowitz, 1979, p. 125

[Prettejohn—1999—p._89—-26] Prettejohn, 1999, p. 89

[Weintraub—1974—p._98—-27] Weintraub, 1974, p. 98

[Batchelor—2002—p._219—-28] Batchelor, 2002, p. 219

[Craven—2003—p._342-343—-29] Craven, 2003, p. 342-343

[Spencer—1998—p._300—-30] Spencer, 1998, p. 300

[Prettejohn—1999—p._64—-31] Prettejohn, 1999, p. 64

[Taylor—1978—p._30—-32] Taylor, 1978, p. 30

[Sutton—1960—p._460-461—-33] Sutton, 1960, p. 460-461

[Merrill—1994—p._687—-34] Merrill, 1994, p. 687

[Kramer—1974—p._72-73—-35] Kramer, 1974, p. 72-73

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]