«Պանթյուրքիզմ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
Ավելացվել է 9306 բայտ ,  2 ամիս առաջ
Նոր պարբերություններ
(Նոր պարբերություններ)
(Նոր պարբերություններ)
[[Պատկեր:Milliyetçi Hareket Partisi Logo.svg|մինի|աջից|200x200px|Պանթյուրքիստների դրոշ]]
[[Պատկեր:Map-TurkicLanguages.png|մինի|աջից|200px|Անկախ պետություններ և կազմավորումներ, որտեղ թյուրքական խմբին պատկանող լեզուն ունի պաշտոնական կարգավիճակ]]
[[Պատկեր:Flag_of_the_Turkic_Council.svg|alt=Sun, crescent moon and star against a light-blue background|մինի|Թյուրքական խորհրդի դրոշը|200x200փքս]]
'''Պանթյուրքիզմ''' (Համաթյուրքականություն) ({{lang-tr|Türkçülük}}), մշակութային և դիվանագիտական հոսանք,[[գաղափարախոսություն]], որն ի հայտ եկավ XIX դարի երկրորդ կեսում<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9058213/Pan-Turkism Pan-Turkism — Britannica Online Encyclopedia]</ref>՝ 1880-ական թվականներին, [[Ադրբեջան]]ի թյուրքական մտավորականների շրջանում (այն ժամանակ ՝ [[Ռուսական կայսրություն|Ռուսական կայսրության]] մի մաս) և [[Օսմանյան կայսրություն]]ում (ժամանակակից [[Թուրքիա]]): Այն տարածված է թյուրքական ազգերով բնակեցված պետութույուններում և որի հիմքն է իրենց էթնիկ, մշակութային և լեզվային ընդհանրության հիման վրա ստեղծել դիվանագիտական համախմբում։ Պանթյուրքիզմը շարժում է, որի նպատակը բոլոր թյուրքական ժողովուրդների մշակութային և քաղաքական միավորումն էր<ref name="fishman">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oUydX_3rG0AC&pg=PA269|title=Handbook of Language and Ethnic Identity: The Success-Failure Continuum in Language and Ethnic Identity Efforts|last=Fishman|first=Joshua|author2=Garcia, Ofelia|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-539245-6|volume=2|location=|page=269|pages=|quote=''It is commonly acknowledged that pan-Turkism, the movement aiming at the political and/or cultural unification of all Turkic peoples, emerged among Turkic intellectuals of Russia as a liberal-cultural movement in the 1880s.''|authorlink=}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|title=Pan-Turkism|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/440700/Pan-Turkism|accessdate=19 Jul 2009|year=2009|publisher=Encyclopædia Britannica|volume=|location=|id=|isbn=|oclc=|doi=|pages=|quote=Political movement of the late 19th and early 20th centuries, which had as its goal the political union of all Turkish-speaking peoples in the [[Ottoman Empire]], [[Russia]], [[China]], [[Iran]], and [[Afghanistan]].}}</ref><ref name="landau">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uy6Sa0E3HbcC|title=Pan-Turkism: From Irredentism To Cooperation|last=Landau|first=Jacob|publisher=Indiana University Press|year=1995|isbn=978-0-253-20960-3}}</ref><ref name="LandauRadicalPolitics">Jacob M. Landau, "Radical Politics in Modern Turkey", BRILL, 1974.</ref><ref>Robert F. Melson, "The Armenian Genocide" in Kevin Reilly (Editor), Stephen Kaufman (Editor), Angela Bodino (Editor) "Racism: A Global Reader (Sources and Studies in World History)", M.E. Sharpe (January 2003). pg 278:"Concluding that their liberal experiment had been a failure, CUP leaders turned to Pan-Turkism, a [[Xenophobia|xenophobic]] and [[Chauvinism|chauvinistic]] brand of [[nationalism]] that sought to create a new empire based on [[Islam]] and Turkish ethnicity."</ref>։ Շարժումը սկսվեց Ղրիմի թուրքերի շրջանում, որոնք սկզբում ձգտում էին միավորվել Օսմանյան կայսրության թուրքերի հետ: Թուրանիզմը սերտորեն կապված շարժում է, բայց ավելի ընդհանուր տերմին է, քան թյուրքականությունը, քանի որ թյուրքականությունը վերաբերում է միայն [[Թուրքեր|թուրք]] ժողովրդին: Այնուամենայնիվ, թյուրքական գաղափարախոսությամբ զբաղվող հետազոտողներն ու քաղաքական գործիչները այս տերմինները օգտագործել են որպես հոմանիշներ շատ աղբյուրներում և գրականության աշխատություններում<ref name="Gilyazov">Iskander Gilyazov, "[http://beznen-yul.narod.ru/by-kyzyk/panturk.htm Пантюрκизм, Пантуранизм и Германия] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004230533/http://beznen-yul.narod.ru/by-kyzyk/panturk.htm|date=2006-10-04}}", magazine "Татарстан" No 5-6, 1995.</ref>։ Թեև թյուրքական ժողովուրդներից շատերը կիսում են պատմական, մշակութային և լեզվական արմատներ, պանթուրքական քաղաքական շարժման վերելքը 19-րդ և 20-րդ դարերի երևույթ է<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9058213/Pan-Turkism|title=Pan-Turkism|work=Encyclopædia Britannica|accessdate=ապրիլի 2, 2016}}</ref>։ Դա մասամբ պատասխանն էր [[Եվրոպա]]յում պանսլավիզմի և պանգերմանականության զարգացմանը և ազդեց պանիրանականության վրա [[Ասիա]]յում: Զիյա Գյոկալպը սահմանեց պանթուրքիզմը որպես մշակութային, ակադեմիական, փիլիսոփայական<ref name="gökalp">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lShkAAAAMAAJ|title=The Principles of Turkism|last=Gökalp|first=Ziya|author2=Devereaux, Robert|publisher=E. J. Brill|year=1968|pages=125|quote=''Turkism is not a political party but a scientific, philosophic and aesthetic school of thought.''}}</ref> և քաղաքական<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VKVSHjjUT2UC&pg=PA19|title=Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities|last=Kieser|first=Hans-Lukas|publisher=I. B. Tauris|year=2006|isbn=978-1-84511-141-0|pages=19|quote=}}</ref> հայեցակարգ, որը պաշտպանում է թյուրք ժողովուրդների միասնությունը:
 
Այս ընթացքում կառավարությունը պանթուրիստներին չի աջակցել  և 1944 թ. Մայիսի 19-ին Իսմեթ Աննինին ելույթ է ունեցել ՝ դատապարտելով պանթուրքիզմը, համարելով «վերջին ժամանակների վտանգավոր և հիվանդագին դրսևորում»,շարունակելով , որ Թուրքիայի հանրապետությունը «թշնամական ջանքերի է բախվում» հանրապետության գոյությունը պահելու համար  «և այս գաղափարների կողմնակիցները « կբերեն միայն դժվարություն և աղետ »: Նիհալ Ացիզը և պանթուրքիստական մյուս նշանավոր առաջնորդները դատապարտվել և բանտարկվել են կառավարության դեմ դավադրություն կատարելու համար: Զեքի Վելիդի Տողանը դատապարտվել է 10 տարվա ազատազրկության և 4 տարվա ներքին աքսորի, Ռեհա Օյուզ Թյուրքանը ստացել է 2 տարի, իսկ Նիհալ Ացիզը ստացել է չորս տարվա ազատազրկում և 3 տարի աքսորյալ պատիժ: Մյուսները դատապարտված էին մի քանի ամսից մինչև մեկ տարվա ավելի մեղմ պատիժների<ref>{{Cite book|url=|title=Politics of Turkish Democracy, The: Ismet Inonu and the Formation of the Multi-Party System, 1938-1950|last=VanderLippe|first=John M.|date=2012-02-01|publisher=SUNY Press|year=|isbn=9780791483374|location=|pages=109|language=en}}</ref>: Բայց ամբաստանյալները բողոքարկել են դատապարտումները, և 1945-ի հոկտեմբերին վճռաբեկ զինվորական դատարանը վերացրել է բոլոր դատապարտյալների պատժամիջոցները<ref>{{Cite book|url=|title=Pan-Turkism: From Irredentism to Cooperation|last=Landau|first=Jacob M.|last2=Landau|first2=Gersten Professor of Political Science Jacob M.|last3=Landau|first3=Yaʻaqov M.|date=1995|publisher=Indiana University Press|year=|isbn=978-0-253-32869-4|location=|pages=117–118|language=en}}</ref>:
 
Մինչ Էրկիլը քննարկում էր ռազմական պայմանագրերը, Նուրի փաշան գերմանացիներին պատմեց անկախ պետություններ ստեղծելու իր ծրագրի մասին, որոնք կլինեն Թուրքիայի դաշնակիցներ (ոչ թե արբանյակներ) : Այս պետությունները կազմավորվելու են [[Ղրիմ]]ի, Ադրբեջանի, [[Կենտրոնական Ասիա]]յի, [[Իրան]]ի հյուսիս-արևմուտքում և [[Իրաք]]ի հյուսիս-արևելքում գտնվող թյուրքալեզու բնակչությունից: Նուրի փաշան առաջարկել է օժանդակել քարոզչական գործողություններին այս նպատակով: Այնուամենայնիվ, Թուրքիան վախենում էր նաև [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|ԽՍՀՄ]]-ում գտնվող թյուրքական [[Ազգային փոքրամասնություններ|փոքրամասնությունների]] համար և ֆոն Պապենին ասաց, որ չի կարող միանալ Գերմանիային, քանի դեռ [[ԽՍՀՄ փլուզում|ԽՍՀՄ-ը չի փլուզվել]]: Հնարավոր է, որ Թուրքիայի կառավարությունը վրդովված էր խորհրդային ուժի պատճառով, որը երկիրը զերծ էր պահում պատերազմից: Ավելի քիչ պաշտոնական մակարդակի վրա Խորհրդային Միությունից թյուրքգաղթականները վճռորոշ դեր խաղացին Թուրքիայի և Գերմանիայի միջև բանակցությունների և շփումների մեջ. նրանց թվում էին այնպիսի պանթուրքական նշանավոր ակտիվիստներ, ինչպիսիք են Զեքի Վելիդի Թողանը, Մամմեդ Ամին Ռասուլզադեն, Միրզա Բալան, Ահմեթ Կաֆերօղլուն, Սայիդ Շամիլը և Այազ Իշաքին: Թուրք-թաթարական և կովկասյան շրջաններում գտնվող թյուրքախոսների մի քանի թաթարական զորամասեր, որոնք ռազմագերիներ էին, միացել էին ԽՍՀՄ-ի դեմ պատերազմին, ընդհանուր առմամբ պայքարում էին որպես պարտիզաններ `անկախության և պան-թուրքական միության հույսով: Այն ստորաբաժանումները, որոնք ամրապնդվել էին, կազմում էին մի քանի հարյուր հազար: Կառավարության մակարդակով զգուշավոր մոտեցում ցուցաբերվեց, բայց պանթուրքիստական խմբերը վրդովվեցին թուրքական անգործությունից և նրանց կարծիքով դա պանթուրքիզմի նպատակներին հասնելու ոսկե հնարավորության վատնում էր:<ref name="LandauN" />
 
Պանթուրքիզմի գաղափարների որոշակի վերածնունդ տեղի ունեցավ 1938 թվականին Աթաթուրքի մահից հետո: Թուրքիայի ՝ [[ՆԱՏՕ|ՆԱՏՕ-ին]] անդամակցելուց հետո, այս գաղափարները վերականգնեցին արդիականությունը որպես ԽՍՀՄ-ի դեմ գաղափարական պայքարի միջոց ՝ նպատակ ունենալով անջատել Կենտրոնական Ասիայի և Ադրբեջանի հանրապետությունները դրանից<ref name="autogenerated1">[http://www.pravda.ru/world/asia/centralasia/11-12-2007/248234-turkey-0/ Пантюркизм: вековая угроза России]</ref>:
Այս դոգման տարածված էր խորհրդային պատմագրության մեջ, պանթուրքիզմի գաղափարը հռչակվեց հակասովետական և հակաժողովրդական և բացատրվեց որպես «<nowiki/>[[Ֆաշիզմ|ֆաշիզմի]] թուրքական տարբերակ»<ref name="academic" />: ԽՍՀՄ-ում պանթուրքիզմը բնորոշվում էր որպես ազգային-շովինիստական բուրժուական գաղափարախոսություն, ըստ որի  բոլոր թյուրքալեզու ժողովուրդները, և նախևառաջ [[Մուսուլման|մահմեդական]] թուրքերը, ենթադրաբար, մեկ ազգ են և պետք է Թուրքիայի կառավարման ներքո միավորվեն մեկ պետության մեջ<ref name="academic" />:
 
Խորհրդային Միության ժամանակ ՆԱՏՕ-ի դաշինքի երկրները օգտագործում էին պանթուրքիզմը ՝ որպես գաղափարախոսություն, որն ունակ էր մրցակցել կոմունիստականի հետ [[Կենտրոնական Ասիա|Կենտրոնական Ասիայի]] և Ադրբեջանի հանրապետությունների տարածքում: Մինչ այժմ Ռուսաստանը բացասական վերաբերմունք է ցուցաբերում պանթուրքական գաղափարներին Թուրքիայի կառավարության աջակցության հարցին: [[Մոսկվա|Մոսկվան]] կարծում է, որ «պանթուրքիզմը» սպառնում է Ռուսաստանի առևտրային և ռազմավարական շահերին նախկին Խորհրդային հանրապետություններում և սպառնում է ինքնին Ռուսաստանի [[Տարածքային ամբողջականություն|ամբողջականությանը]]:
 
Միևնույն ժամանակ, խորհրդային տարիներին, հայտնի պետական գործիչների և գիտնականների դատապարտումները հաճախ ներկայացնում էին որպես պանթուրքիզմի մեղադրանք, ինչը նրանց ձերբակալության համար պատրվակ էր ծառայում<ref name="abdakimov">Абдакимов А. [http://ponimai.su/cmspage/538/-4--- История Казахстана] {{Wayback|url=http://ponimai.su/cmspage/538/-4---|date=20160304070925}}. — Алматы. 1994</ref>: [[Կենտրոնական կոմիտե (ԽՄԿԿ)|ԽՄԿԿ Կենտկոմի]] փաստաթղթերում նշվում է պանթուրքիզմի կեղծ մեղադրանքներով բռնադատված 361 մարդու տվյալ<ref name="abdakimov" />: XX դարի 30-ական և 40-ական թվականներին ճնշված են եղել շատ ականավոր գիտնականներ, ովքեր եղել են ԽՍՀՄ-ում թյուրքական մշակույթը ուսումնասիրողներ<ref>{{книга|автор=Ашнин Ф.Д., Алпатов В.М., Насилов Д.М.|заглавие=Репрессированная тюркология|место=Москва|издательство="Восточная литература" РАН|год=2002|страницы=5|isbn=5-02-018338-5}}</ref><ref>{{книга|автор=составитель Тумаркин Д.Д.|заглавие=Репрессированные этнографы|место=Москва|издательство="Восточная литература" РАН|год=2002|страницы=|isbn=5-02-018346-6}}[http://www.ihst.ru/projects/sohist/books/ethnography1.pdf]</ref><ref>[http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/archeology/1998/3/191-206.pdf Русские археологи и политические репрессии 1920—1940-х гг.]</ref>: Այսպիսով, լրտեսության կեղծ մեղադրանքներով գնդակահարվել են պրոֆեսոր Չոբան-զադեն (1937)<ref>{{книга|автор=Ашнин Ф.Д., Алпатов В.М., Насилов Д.М.|заглавие=Репрессированная тюркология|место=Москва|издательство="Восточная литература" РАН|год=2002|страницы=75—86|isbn=5-02-018338-5}}</ref><ref>[http://memory.pvost.org/pages/choban.html Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)]</ref>, պրոֆեսոր Պոլիվանովը (1938)<ref>{{книга|автор=Ашнин Ф.Д., Алпатов В.М., Насилов Д.М.|заглавие=Репрессированная тюркология|место=Москва|издательство="Восточная литература" РАН|год=2002|страницы=21—50|isbn=5-02-018338-5}}</ref><ref>[http://memory.pvost.org/pages/polivanov.html Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)]</ref>, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս Սամոիլովիչը (1938)<ref>{{книга|автор=Ашнин Ф.Д., Алпатов В.М., Насилов Д.М.|заглавие=Репрессированная тюркология|место=Москва|издательство="Восточная литература" РАН|год=2002|страницы=7—20|isbn=5-02-018338-5}}</ref><ref>[http://memory.pvost.org/pages/samojlovich.html Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)]</ref> և շատ ուրիշներ<ref>[http://memory.pvost.org/pages/dic.html Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)]</ref>:
 
Դա ցուցիչ է, բայց վերջին տասնամյակներում հրատարակված  ռուսական հանրագիտարաններում պանթուրքիզմը հիշատակվում է անցողիկ, ինչը խոսում է ռուսական հասարակական մտքի լիակատար խառնաշփոթի և կապիտուլյացիայի մասին ՝ այս երևույթի օբյեկտիվ ուսումնասիրության գործում»: Սա ցույց է տալիս այս հարցի անկարևորությունը<ref name="chervonnaja">Червонная C. [http://www.strana-oz.ru/2003/5/pantyurkizm-i-panislamizm-v-rossiyskoy-istorii Пантюркизм и панисламизм в российской истории] // [[Отечественные записки (современный журнал)|Отечественные записки]]. — 2003. — № 5.</ref>:
 
== Պանթուրքական սիմվոլիզմ ==
[[Պատկեր:Flag_of_the_Turkic_Council.svg|alt=Sun, crescent moon and star against a light-blue background|մինի|[[Թյուրքական խորհուրդ|Թյուրքական խորհրդի]] դրոշը|200x200փքս]]2012-ի օգոստոսի 22-ին թյուրքալեզու 4 խոշորագույն պետությունները, միավորվելով [[Թյուրքական խորհուրդ|Թյուրքական խորհրդի]] ներքո, ընդունեցին ընդհանուր դրոշ: Դրոշի համար վերցվեցին բոլոր 4 անդամ պետությունների խորհրդանիշները ՝ արևը [[Ղրղզստանի դրոշ|Ղրղզստանի դրոշից]]<ref>[http://www.prokuror.kg/index.php?option=com_content&view=category&id=15&Itemid=107&lang=ru Генеральная прокуратура Кыргызской Республики]</ref>, աստղը [[Ադրբեջանի դրոշ|Ադրբեջանի]], կիսալուսինը [[Թուրքիայի դրոշ|Թուրքիայի]], գույնը [[Ղազախստանի դրոշ|Ղազախստանի]]: Դա ազգայինից հետո երկրորդ պարտադիր դրոշն է: Այս բոլոր տարրերը սովորաբար հանդիպում են թյուրքալեզու այլ երկրների կամ շրջանների դրոշների վրա:
 
«Միասին մենք կարող ենք մեծ հաջողությունների հասնել: Նոր դրոշը նման կլինի [[Եվրոպայի դրոշ|Եվրամիության դրոշին]], որը ազգային դրոշի հետ մեկտեղ  պարտադիր կլինի բոլոր թյուրքալեզու երկրներում», - ասել է Թուրքիայի արտգործնախարար [[Ահմեդ Դավութօղլու|Ահմեդ Դավութօղլուն]] [[Բիշքեկ|Բիշքեկում]] կայացած մամուլի ասուլիսում<ref>[http://www.geopolitics.ru/2012/09/pantyurkistskij-proekt-turan/ Пантюркистский проект (Туран)]</ref>:
 
== Պանթուրքիզմի քաղաքականությունը ==
2006-ի աշնանը Անթալիայում տեղի ունեցավ թյուրքալեզու պետությունների 8-րդ գագաթնաժողովը և 10-րդ միջազգային թյուրքական համաժողովը(կուրուլթայ), որին մասնակցում էին մոտ 600 պատվիրակներ `տարբեր երկրների հասարակական և պետական գործիչներ:
 
Համատեղ հռչակագրում ներառված են այնպիսի բանաձևեր, ինչպիսիք են ՝ «թյուրքական պետությունների միասնական քաղաքականության մշակման կոչ [[Աֆղանստան|Աֆղանստանում]], Իրաքում, [[Պաղեստին|Պաղեստինում]] և [[Լիբանան|Լիբանանում]] տիրող իրավիճակի (ինչը գնահատվում է որպես բացասական զարգացում), ինչպես նաև [[Թուրքերի ներխուժումը Կիպրոս|Կիպրոսի]] և [[Արցախյան հակամարտություն|Ղարաբաղի հիմնախնդիրների]] լուծման վերաբերյալ :
 
Բացի այդ, գագաթնաժողովին մասնակցող երկրները խոստացան փոխադարձաբար սատարել միմյանց արտաքին քաղաքականության այնպիսի նպատակների իրականացման հարցում, ինչպիսիք են 2009-ին [[Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպություն|ԵԱՀԿ-ում]] Ղազախստանի նախագահությունը, ԵՄ-ին Թուրքիայի անդամակցությունը,  [[ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդ|ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի]] ոչ մշտական անդամների ընտրությանը Թուրքիայի ,Ղազախստանի և Ղրղզստանի մասնակցությունը»: Գագաթնաժողովի ընթացքում Ադրբեջանի նախագահ [[Իլհամ Ալիև|Իլհամ Ալիևն]] ասել է, որ «մեկ թյուրքական պետության խնդիրը պետք է խնդիր դառնա նաև մեկ այլ թյուրքական պետության համար»:
 
Թուրքական պետությունների Համագործակցության ստեղծման գաղափարը, որի համար Թուրքիան երկար տարիներ ջանքեր է գործադրում, սկսում է կյանքի կոչվել: Ղազախստանի նախկին նախագահ [[Նուրսուլթան Նազարբաև|Նուրսուլթան Նազարբաևի]] նախաձեռնությամբ հայտարարվել է Համագործակցության մեկ մարմնի՝ ավագանու ստեղծման մասին<ref name="autogenerated1" />
 
Պանթուրքիզմը հանդիպում է թյուրքական աշխարհը շրջապատող երկրների դիմադրությանը: Ռուսաստանը, Չինաստանը, Իրանը, Բուլղարիան, Հունաստանը, Աֆղանստանը, [[Կիպրոս|Կիպրոսը]] և [[Մոլդովա|Մոլդովան]] ունեն զգալի թյուրքական փոքրամասնություններ: Այս պետությունների որոշ շրջանակներ թյուրքական համայնքների ինտեգրման համար շարժումը դիտում են որպես իրենց տարածքային ամբողջականության սպառնալիք: Բայց, միևնույն ժամանակ նշվում է, որ թյուրքական փոխգործակցության մշակութային կողմը սպառնալիք չի ներկայացնում<ref name="autogenerated2" />:
 
== Կեղծ գիտական տեսություններ ==
{{Quote box|quote=Քուրդ ժողովուրդ կամ ազգ չկա: Դրանք պարզապես թուրքական մշակույթի և սովորույթների կրողներ են: Նոր Քրդստանի պատկերացրած շրջանը այն տարածաշրջանն է, որը կարգավորվել է պրոտտուրքերի կողմից: Շումերներն ու սկյութները անմիջապես միտդ են գալիս:<ref name="GZ">{{cite book |last1=Gunes |first1=Cengiz |author-link1= |last2=Zeydanlioglu |first2=Welat |author-link2= |year=2013 |chapter= |editor-last= |editor-first= |editor-link= |title=The Kurdish Question in Turkey: New Perspectives on Violence, Representation and Reconciliation |url=https://books.google.com/books?id=UVn7AAAAQBAJ |series= |language= |volume= |issue= |edition= |location= |publisher=[[Routledge]] |page=11 |pages= |isbn=1135140634 |archive-url= |archive-date= |access-date= |via= |registration= |subscription= |quote= |ref=harv}}</ref>|author=— Օրհան Թյուրքդողան- Սոցիոլոգիայի պրոֆեսոր Գեբզեի տեխնիկական համալսարանում|source=|align=|width=21%}}Պանթուրքիզմը բնութագրվել է կեղծ գիտական տեսություններով, որոնք հայտնի են որպես կեղծ-թյուրքագիտություն<ref name="Frankle">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q-JMAAAAMAAJ|title=Word formation in the Turkic languages|last=Frankle|first=Elanor|publisher=[[Columbia University Press]]|year=1948|isbn=|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=2|pages=|language=|chapter=|quote=|ref=harv|registration=|subscription=|author-link=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref><ref name="AKOK">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iHWGDAAAQBAJ|title=Nationalism in the Troubled Triangle: Cyprus, Greece and Turkey|last1=Aktar|first1=A.|last2=Kizilyürek|first2=N|last3=Ozkirimli|first3=U.|last4=K?z?lyürek|first4=Niyazi|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|year=2010|isbn=0230297323|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=50|pages=|language=|chapter=|quote=|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=|author-link2=|author-link3=|author-link4=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Չնայած նրան, որ զրկվել են լուրջ կրթաթոշակից, այդպիսի տեսություններ առաջ բերող գիտնականները, որոնք հաճախ հայտնի են որպես կեղծ-թուրքագետներ,<ref name="Frankle" /> վերջին ժամանակներս հայտնվել են թյուրքական յուրաքանչյուր ազգության մեջ<ref name="SB">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vY00DwAAQBAJ|title=History as Therapy: Alternative History and Nationalist Imaginings in Russia|last1=Sheiko|first1=Konstantin|last2=Brown|first2=Stephen|publisher=ibidem Press|year=2014|isbn=3838265653|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=|pages=61–62|language=|chapter=|quote=According to Adzhi, Huns, Alans, Goths, Burgundians, Saxons, Alemans, Angles, Langobards and many of the Russians were ethnic Turks.161 The list of non-Turks is relatively short and seems to comprise only Jews, Chinese, Armenians, Greeks, Persians, and Scandinavians... Mirfatykh Zakiev, a Chairman of the Supreme Soviet of the Tatar ASSR and professor of philology who has published hundreds of scientific works, argues that proto-Turkish is the starting point of the Indo-European languages. Zakiev and his colleagues claim to have discovered the Tatar roots of the Sumerian, ancient Greek and Icelandic languages and deciphered Etruscan and Minoan writings.|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=|author-link2=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref><ref name="Khazanov">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UCYYAQAAMAAJ|title=Post-Soviet Eurasia: Anthropological Perspectives on a World in Transition|last1=Khazanov|first1=Anatoly M.|publisher=Department of Anthropology, [[University of Michigan]]|year=1996|isbn=1889480002|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=84|pages=|language=|chapter=|quote=Discredited hypotheses — widespread in the 1920s and 1930s — about the Turkic origin of Sumerians, Scythians, Sakhas, and many other ancient peoples are nowadays popular|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=Anatoly Khazanov|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Նրանց մեջ առաջատար միտքն է Մուրադ Աջին, որը պնդում է, որ երկու հարյուր հազար տարի առաջ «թյուրքական արյուն կրող  առաջադեմ ժողովուրդը» ապրում էր [[Ալթայի երկրամաս|Ալթայի]] լեռներում: Ենթադրվում է, որ այս բարձրահասակ և շեկ թուրքերը 35000 տարի առաջ հիմնել են աշխարհի առաջին նահանգը ՝ Իդել-Ուրալը,  և գաղթել են մինչև [[Ամերիկա]]<ref name="AKOK" /><ref name="SB" /><ref name="SB" /><ref name="Khazanov" /><ref name="HTM">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hVhHGJkfZDoC|title=Islam in Russia: The Politics of Identity and Security|last1=Hunter|first1=Shireen|last2=Thomas|first2=Jeffrey L.|last3=Melikishvili|first3=Alexander|publisher=[[M.E. Sharpe]]|year=2004|isbn=0765612828|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=159|pages=|language=|chapter=|quote=M. Zakiev claims that the Scythians and Sarmatians were all Turkic. He even considers the Sumerians as Turkic|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=Shireen Hunter|author-link2=|author-link3=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Կեղծ պանթյուրքագետները, ինչպիսին է Իսմայիլ Միզիևը, վաղ բրոնզե դարաշրջանի Կուրգանի մշակույթները, մինչև վերջին ժամանակները, նույնպես վերագրում են թյուրքական ժողովուրդներին <ref name="KF">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6ZGyuVXFvssC|title=Nationalism, Politics and the Practice of Archaeology|last1=Kohl|first1=Philip L.|last2=Fawcett|first2=Clare|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1995|isbn=0521558395|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|pages=143, 154|language=|chapter=|quote=Apparently innocuous were other contradictory and/or incredible myths related by professional archaeologists that claimed that the Scythians were Turkic-speaking|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=Philip L. Kohl|author-link2=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Ոչ-թյուրքական ժողովուրդները, ինչպիսիք են [[հոներ]]ը, սկյութները, [[սակեր]]ը, [[կիմերներ]]ը, մարերը, պարթևները, [[Ավարներ (ցեղեր)|ավարները]], [[աղվաններ]]ը և տարբեր էթնիկ փոքրամասնություններ Թուրքական երկրներում, ինչպիսիք են [[քրդեր]]ը,դասվում են որպես թյուրքական, թուրքական, պրոտո-թուրքական կամ թուրանական<ref name="Khazanov" /><ref name="HTM" /><ref name="KF" /><ref name="Simonian">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cl6QAgAAQBAJ|title=The Hemshin: History, Society and Identity in the Highlands of Northeast Turkey|last=Simonian|first=Hovann|publisher=[[Routledge]]|year=2007|isbn=0230297323|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=354|pages=|language=|chapter=|quote=Thus, ethnic groups or populations of the past (Huns, Scythians, Sakas, Cimmerians, Parthians, Hittites, Avars and others) who have disappeared long ago, as well as non-Turkic ethnic groups living in present-day Turkey, have come to be labeled Turkish, Proto-Turkish or Turanian|ref=harv|registration=|subscription=|author-link=Hovann Simonian|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref><ref name="SD">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=LhTqtSxN4ikC|title=On The Modern Politization of the Persian Poet Nezami Ganjavi|last1=Lornjad|first1=Siavash|last2=Doostzadeh|first2=Ali|publisher=CCIS|year=2012|isbn=9993069744|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=85|pages=|language=|chapter=|quote=Claims that many Iranian figures and societies starting from the Medes, Scythians and Parthians were Turks), are still prevalent in countries that adhere to Pan—Turkist nationalism such as Turkey and the republic of Azerbaijan. These falsifications, which are backed by state and state backed non—governmental organizational bodies, range from elementary school all the way to the highest level of universities in these countries.|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=|author-link2=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Աջին թուրքեր է համարում նաև [[ալաններ]]ին, [[գոթեր]]ին, բուրգունդցիներին, [[սաքսեր]]ին, [[ալեմաններ]]ին, [[անգլեր]]ին, [[լանգոբարդներ]]ին և շատ ռուսաստանցիների<ref name="SB" />: Պատմության մեջ միայն մի քանի նշանավոր ժողովուրդներ, ինչպիսիք են [[հրեաներ]]ը, [[չինացիներ]]ը, [[հայեր]]ը, [[հույներ]]ը, [[պարսիկներ]]ը և սկանդինավացիները Աջիի կողմից համարվում են ոչ թուրքեր<ref name="SB" />: Թաթարական ԻՍՍՀ Սովետի Գերագույն խորհրդի նախկին նախագահ բանասեր Միրֆաթիհ Զաքիևը հրատարակել է հարյուրավոր «գիտական» աշխատանքներ այս թեմայի վերաբերյալ, որտեղ  [[շումերներ]]ին, հույներին, [[իսլանդացիներ]]ին, էտրուսներին և մինոացիներին վերագրում է  թուրքական ծագում: Զաքիևը պնդում է, որ «պրոտո-թուրքերենը [[հնդեվրոպական լեզուներ]]ի սկզբնակետն է»<ref name="SB" />: Ոչ միայն ժողովուրդներն ու մշակույթները, այլև նշանավոր անձինք, ինչպիսիք են Սուրբ Գեվորգը, [[Պետրոս I|Պետրոս Մեծը]], [[Միխայիլ Կուտուզով]]ը և [[Ֆեոդոր Դոստոևսկի]]ն, հռչակվել են «թյուրքական ծագում ունեցող»<ref name="SB" />: Որպես այդպիսին ենթադրվում է, որ թյուրքական ժողովուրդները ժամանակին եղել են [[Եվրասիա]]յի մեծ մասի ժողովուրդների «բարեգործական նվաճողները», որոնք այդպիսով նրանց պարտական են «հսկայական մշակութային պարտք»<ref name="SB" />:
 
Ֆիլիպ Լ. Կոլը նշում է, որ վերը նշված տեսությունները ոչ այլ ինչ են, քան «անհավանական [[առասպել]]ներ<nowiki/>»<ref name="KF" /> Այնուամենայնիվ, այդ տեսությունների առաջխաղացումը «մեծ մասշտաբների է հասել» այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Թուրքիան և Ադրբեջանը<ref name="Simonian" />: Հաճախ զուգորդված հունական, ասորական և [[Հայոց ցեղասպանության ժխտում|Հայոց ցեղասպանության]] ժխտման հետ,  կեղծ պանթուրքական գիտությունը ստացավ լայնածավալ պետական և ոչ պետական աջակցություն և ուսուցանվում է այդ երկրների [[տարրական դպրոց]]ից մինչև  [[Բարձրագույն ուսումնական հաստատություն|բուհեր]]՝ ամենաբարձր մակարդակով<ref name="SD" />: Թուրք ուսանողները կրթվում են «անհեթեթ ուռճացված» պնդումներով դասագրքերի հիման վրա,ըստ որոնց բոլոր եվրասիական քոչվորները, ներառյալ սկյութները, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրության տարածքում գտնվող բոլոր [[քաղաքակրթություն]]ները, ինչպիսիք են Շումերները, [[Հին Եգիպտոս]]ը, [[Հին Հունաստան]]ը և [[Բյուզանդական կայսրություն]]ը, թյուրքական ծագում ունեն <ref name="Boldt">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rzslDwAAQBAJ|title=Historical Mechanisms: An Experimental Approach to Applying Scientific Theories to the Study of History|last1=Boldt|first1=Andreas|publisher=[[Taylor & Francis]]|year=2017|isbn=1351816489|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=107|pages=|language=|chapter=|quote=Violent flirtation with PanTuranism had a lasting effect on kemalist Turkey and its historical ideology: Turkish pupils are imbued by history textbooks even today with a dogma of absurdly inflated PanTurkish history—Turkish history comprises all Eurasian nomads, Indo-European (Scythian) and Turk-Mongol, plus their conquests in Persia, India China, all civilizations on the soil of the Ottoman Empire, from Sumer and Ancient Egypt via Greeks, Alexander the Great to Byzantium.|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Կոնստանտին Շեյկոն և Սթիվեն Բրաունը բացատրում են նման կեղծ պատմությունը որպես ազգային թերապիայի ձև ՝ օգնելու իր կողմնակիցներին հաղթահարել անցյալի անհաջողությունները<ref name="SB" />:
 
== Թյուրքական կազմակերպություններ ==
 
* [[Երիտասարդ թուրքեր|Երիտթուրքեր]] ({{lang-tr|Jöntürkler}}) — քաղաքական շարժում Օսմանյան կայսրությունում, որը 1876 թվականից ի վեր փորձում էր իրականացնել լիբերալ և սահմանադրական բարեփոխումներ: Երիտթուրքերին հաջողվել է տապալել [[Աբդուլ Համիդ II|Սուլթան Աբդուլ-Համիդ Բ-ին]] (1908) և իրականացնել արևմտամետ բարեփոխումներ:
* [[Քեմալականություն|Քեմալիզմ]] - Քեմալի առաջ քաշած թուրքական ազգայնականության գաղափարախոսությունն է: Այն դեռ համարվում է Թուրքիայի Հանրապետության պաշտոնական գաղափարախոսությունը:
* [[Ազգայնական շարժման կուսակցություն]] (Թուրքիա) - (թուրք. ՝ Milliyetçi Hareket Partisi, MHP) ազգայնական աջ ծայրահեղական պահպանողական [[կուսակցություն]] Թուրքիայում<ref>[https://www.independent.co.uk/news/turkish-far-right-on-the-rise-1088461.html Turkish far right on the rise, by Justin Huggler, The Independent, 20 April 1999]</ref><ref>[http://www.spiegel.de/international/0,1518,377789,00.html Turkey and the EU. Will they Split before they Marry?, The Spiegel Online International, 10.03.2005]</ref>:
* [[Ժողովրդահանրապետական կուսակցություն (Թուրքիա)|Ժողովրդահանրապետական կուսակցություն]] (Թուրքիա) - (թուրք. ՝ Cumhuriyet Halk Partisi) - Թուրքիայի Հանրապետության ամենահին քաղաքական կուսակցությունը, զբաղեցնում է կենտրոնամետ դիրքեր: Օգտագործվում է ԺՀԿ հապավումը (CHP):
* [[Էրգենեկոն]] կազմակերպություն-  թուրքական ծայրահեղ ազգային կազմակերպություն: Քեմալական շարժման գաղտնի կազմակերպություն է, որի անդամները Թուրքիայի զինված ուժերում և անվտանգության գործակալություններում բարձրաստիճան ղեկավարներ են:
* [[Գորշ գայլեր (կազմակերպություն)|Գորշ գայլեր]] — ({{lang-tr|Bozkurtlar}} կամ {{lang-tr|Bozkurtçular}}, իսկական անվանումը — {{lang-tr|Ülkücülük}} — [[Իդեալիզմ|«իդեալիզմ»]]) — աջակողմյան արմատական թուրքական կազմավորում, «Ազգայնական շարժման կուսակցության» ռազմատենչ երիտասարդական թև:
* Ադրբեջանի Ազգային ժողովրդավարական կուսակցություն - Ադրբեջանի քաղաքական կուսակցություն: Կուսակցության քաղաքական ծրագիրը մոտ է «Գորշ գայլեր» կազմակերպության ծրագրին, երբեմն նույնիսկ համարվում է Ադրբեջանում «Գորշ գայլեր» կազմակերպության մասնաճյուղ:
 
== Ծանոթագրություններ ==

Նավարկման ցանկ