«Պանթյուրքիզմ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
Ավելացվել է 18 864 բայտ ,  3 ամիս առաջ
→‎top: նոր ենթավերնագրեր
(→‎top: նոր ենթավերնագիր)
(→‎top: նոր ենթավերնագրեր)
[[Պատկեր:Milliyetçi Hareket Partisi Logo.svg|մինի|աջից|204x204px200x200px|Պանթյուրքիստների դրոշ]]
[[Պատկեր:Map-TurkicLanguages.png|մինի|աջից|200px|Անկախ պետություններ և կազմավորումներ, որտեղ թյուրքական խմբին պատկանող լեզուն ունի պաշտոնական կարգավիճակ]]
[[Պատկեր:Flag_of_the_Turkic_Council.svg|alt=Sun, crescent moon and star against a light-blue background|մինի|Թյուրքական խորհրդի դրոշը|200x200փքս]]
'''Պանթյուրքիզմ''' (Համաթյուրքականություն) ({{lang-tr|Türkçülük}}), մշակութային և դիվանագիտական հոսանք,[[գաղափարախոսություն]], որն ի հայտ եկավ XIX դարի երկրորդ կեսում<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9058213/Pan-Turkism Pan-Turkism — Britannica Online Encyclopedia]</ref>՝ 1880-ական թվականներին, [[Ադրբեջան]]ի թյուրքական մտավորականների շրջանում (այն ժամանակ ՝ [[Ռուսական կայսրություն|Ռուսական կայսրության]] մի մաս) և [[Օսմանյան կայսրություն]]ում (ժամանակակից [[Թուրքիա]]): Այն տարածված է թյուրքական ազգերով բնակեցված պետութույուններում և որի հիմքն է իրենց էթնիկ, մշակութային և լեզվային ընդհանրության հիման վրա ստեղծել դիվանագիտական համախմբում։ Պանթյուրքիզմը շարժում է, որի նպատակը բոլոր թյուրքական ժողովուրդների մշակութային և քաղաքական միավորումն էր<ref name="fishman">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oUydX_3rG0AC&pg=PA269|title=Handbook of Language and Ethnic Identity: The Success-Failure Continuum in Language and Ethnic Identity Efforts|last=Fishman|first=Joshua|author2=Garcia, Ofelia|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-539245-6|volume=2|location=|page=269|pages=|quote=''It is commonly acknowledged that pan-Turkism, the movement aiming at the political and/or cultural unification of all Turkic peoples, emerged among Turkic intellectuals of Russia as a liberal-cultural movement in the 1880s.''|authorlink=}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|title=Pan-Turkism|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/440700/Pan-Turkism|accessdate=19 Jul 2009|year=2009|publisher=Encyclopædia Britannica|volume=|location=|id=|isbn=|oclc=|doi=|pages=|quote=Political movement of the late 19th and early 20th centuries, which had as its goal the political union of all Turkish-speaking peoples in the [[Ottoman Empire]], [[Russia]], [[China]], [[Iran]], and [[Afghanistan]].}}</ref><ref name="landau">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uy6Sa0E3HbcC|title=Pan-Turkism: From Irredentism To Cooperation|last=Landau|first=Jacob|publisher=Indiana University Press|year=1995|isbn=978-0-253-20960-3}}</ref><ref name="LandauRadicalPolitics">Jacob M. Landau, "Radical Politics in Modern Turkey", BRILL, 1974.</ref><ref>Robert F. Melson, "The Armenian Genocide" in Kevin Reilly (Editor), Stephen Kaufman (Editor), Angela Bodino (Editor) "Racism: A Global Reader (Sources and Studies in World History)", M.E. Sharpe (January 2003). pg 278:"Concluding that their liberal experiment had been a failure, CUP leaders turned to Pan-Turkism, a [[Xenophobia|xenophobic]] and [[Chauvinism|chauvinistic]] brand of [[nationalism]] that sought to create a new empire based on [[Islam]] and Turkish ethnicity."</ref>։ Թուրանիզմը սերտորեն կապված շարժում է, բայց ավելի ընդհանուր տերմին է, քան թյուրքականությունը, քանի որ թյուրքականությունը վերաբերում է միայն [[Թուրքեր|թուրք]] ժողովրդին: Այնուամենայնիվ, թյուրքական գաղափարախոսությամբ զբաղվող հետազոտողներն ու քաղաքական գործիչները այս տերմինները օգտագործել են որպես հոմանիշներ շատ աղբյուրներում և գրականության աշխատություններում<ref name="Gilyazov">Iskander Gilyazov, "[http://beznen-yul.narod.ru/by-kyzyk/panturk.htm Пантюрκизм, Пантуранизм и Германия] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004230533/http://beznen-yul.narod.ru/by-kyzyk/panturk.htm|date=2006-10-04}}", magazine "Татарстан" No 5-6, 1995.</ref>։ Թեև թյուրքական ժողովուրդներից շատերը կիսում են պատմական, մշակութային և լեզվական արմատներ, պանթուրքական քաղաքական շարժման վերելքը 19-րդ և 20-րդ դարերի երևույթ է<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9058213/Pan-Turkism|title=Pan-Turkism|work=Encyclopædia Britannica|accessdate=ապրիլի 2, 2016}}</ref>։ Դա մասամբ պատասխանն էր [[Եվրոպա]]յում պանսլավիզմի և պանգերմանականության զարգացմանը և ազդեց պանիրանականության վրա [[Ասիա]]յում: Զիյա Գյոկալպը սահմանեց պանթուրքիզմը որպես մշակութային, ակադեմիական, փիլիսոփայական<ref name="gökalp">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lShkAAAAMAAJ|title=The Principles of Turkism|last=Gökalp|first=Ziya|author2=Devereaux, Robert|publisher=E. J. Brill|year=1968|pages=125|quote=''Turkism is not a political party but a scientific, philosophic and aesthetic school of thought.''}}</ref> և քաղաքական<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VKVSHjjUT2UC&pg=PA19|title=Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities|last=Kieser|first=Hans-Lukas|publisher=I. B. Tauris|year=2006|isbn=978-1-84511-141-0|pages=19|quote=}}</ref> հայեցակարգ, որը պաշտպանում է թյուրք ժողովուրդների միասնությունը:
 
 
== Պատմություն ==
[[Պատկեր:PanTurkishRally.JPG|alt=Demonstration with flags|մինի|Պանթուրքական հանրահավաքը Ստամբուլում, 2009թ Մարտ|196x196փքս]]
1804-ին թաթար աստվածաբան Ղաբդենազիր Քուրսավին գրել է տրակտատ, որը կոչ է անում [[իսլամ]]ի արդիականացումը: Քուրսավին ջադիդ էր (արաբերեն ջադիդ ՝ «նոր»): [[Ջադիդականություն|Ջադիդները]] խրախուսում էին քննադատական մտածողությունը, աջակցելով կրթությանը և սեռերի հավասարությանը և պահպանում հանդուրժողականություն այլ հավատքների, թյուրքական մշակութային միասնության և Եվրոպայի մշակութային ժառանգության բաց լինելու համար:<ref name="Khakimov">Rafael Khakimov, "[http://eng.globalaffairs.ru/region-ecology/numbers/5/504.html Taklid and Ijtihad] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210221350/http://eng.globalaffairs.ru/region-ecology/numbers/5/504.html|date=2007-02-10}}", ''Russia in Global Affairs'', Dec. 2003.</ref> Ջադիդական շարժումը հիմնադրվել է 1843 թվականին [[Կազան]]ում: Դրա նպատակը կիսաշրջանային աշխարհայնացումն ու կրթական բարեփոխումն էր, թուրքերի ազգային (ոչ կրոնական) ինքնության հետ մեկտեղ: Դրանից առաջ նրանք [[Ռուսաստան|Ռուսաստանի]] կայսրության մուսուլմանական հպատակներ էին, ինչը պահպանվեց մինչև վերջինիս կործանումը<ref name="NN">N.N., "[http://www.panorama.ru/gazeta/p35_turk.html Полтора Века Пантюрκизма в Турции]", magazine "Панорама".</ref>։
 
1907-ից հետո թյուրքական միասնության շատ կողմնակիցներ գաղթեցին Օսմանյան կայսրություն:
[[Արևմտյան Ադրբեջան (քաղաքական հասկացություն)|Արևմտյան Ադրբեջանը]] տերմին է, որն օգտագործվում է Ադրբեջանում ՝ Հայաստանը վերագրելու համար: Համաձայն ամբողջական Ադրբեջանի տեսության ՝ ժամանակակից Հայաստանը և [[Արցախի Հանրապետություն|Լեռնային Ղարաբաղը]] ժամանակին բնակեցված էին [[Ադրբեջանցիներ|ադրբեջանցիների]] կողմից<ref>{{cite news|title=Present-day Armenia located in ancient Azerbaijani lands - Ilham Aliyev|agency=News.Az|date=October 16, 2010|url=http://www.news.az/articles/24723|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721150915/http://www.news.az/articles/24723|archivedate=July 21, 2015}}</ref>: Այդ պնդումները հիմնված են այն համոզմունքի վրա, որ ներկայիս Հայաստանը ղեկավարում էին թյուրքական ցեղերը և պետությունները ՝ սկսած ուշ միջնադարից մինչև [[Թուրքմենչայի պայմանագիր]], որը ստորագրվել է [[Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826-1828)|ռուս-պարսկական պատերազմից]] հետո, 1826-1828 թվականներին: Հայեցակարգը պատժամիջոցների է ենթարկվել Ադրբեջանի կառավարության և երկրի ներկայիս նախագահ [[Իլհամ Ալիև|Իլհամ Ալիևի]] կողմից, ով ասել է, որ Հայաստանը հին թյուրքական, ադրբեջանական հողի մաս է: Թուրք և ադրբեջանցի պատմաբաններն ասում են, որ [[Կովկաս|Կովկասում]] և [[Անատոլիա|Անատոլիայում]] հայերը քոչվոր են, ոչ բնիկ<ref>[[Tofig Kocharli]] "Armenian Deception"</ref><ref>Ohannes Geukjian "Ethnicity, Nationalism and Conflict in the South Caucasus: Nagorno-Karabakh and the Legacy of Soviet Nationalities Policy"</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cilicia.com/History.htm|title=Nagorno Karabakh: History|publisher=|accessdate=2 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.day.az/society/375134.html|title=Рауф Гусейн-заде: "Мы показали, что армяне на Кавказе - некоренные жители"|date=27 December 2012|work=Day.Az|accessdate=2 April 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://azerinfo.eu/en/27-how-hays-became-armenians.html|title=Professor Firidun Agasyoglu Jalilov "How Hays became Armenians"|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215061112/http://azerinfo.eu/en/27-how-hays-became-armenians.html|archive-date=2015-02-15|access-date=2014-11-11|url-status=dead}}</ref>:
 
== Ռուսական հայացքներ ==
[[Ռուսական կայսրություն|Ցարական Ռուսաստանում]] պանթուրքիզմը համարվում էր քաղաքական և ագրեսիվ գաղափար:<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7Yxqf_28nHwC&pg=PA278|title=Window on the East: National and Imperial Identities in Late Tsarist Russia|last=Geraci|first=Robert P.|publisher=Cornell University Press|year=2001|isbn=978-0-8014-3422-8|location=|page=278|pages=|authorlink=|accessdate=}}</ref> Ռուսաստանում թյուրքական ժողովուրդներին սպառնում էր թուրքական էքսպանսիան, իսկ Ի.Գասպրինսկին և նրա հետևորդները մեղադրվում էին թուրք լրտեսներ լինելու մեջ: [[Հոկտեմբերյան հեղափոխություն|Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից]] հետո [[Բոլշևիկներ|բոլշևիկների]] վերաբերմունքը թուրքիզմին չի տարբերվում Ռուսաստանի կայսրության վերաբերմունքից: 1921 թվականին Բոլշևիկյան Կոմունիստական կուսակցության 10-րդ համագումարում կուսակցությունը «դատապարտեց պանթուրքիզմը ՝ որպես բուրժուա-ժողովրդավարական ազգայնականության թև»: Սովետական պրոպագանդայում պանթուրքիզմի վախի առաջացումը այն դարձնեց ԽՍՀՄ քաղաքական պիտակ: 1930-ական թվականներին կրթված [[Թաթարներ|թաթարների]] և այլ  թուրք ժողովուրդների մահացու բռնաճնշման մեջ գործածված ամենատարածված մեղադրանքը պանթուրքիզմն էր<ref>Mansur Hasanov, Academician of Academy of Sciences of Tatarstan republic, in "People's Political Newspaper" № 96–97 (24393-24394) 17 May 2001 http://www.rt-online.ru/numbers/public/?ID=25970</ref>:
 
Ռուսաստանը, [[Չինաստան|Չինաստանը]] և Իրանը ասում են, որ նրանք պանթուրքիզմը ընկալում են որպես թուրքական կայսերական ամբիցիաների նոր ձև, և ոմանք դա համարում են ռասիստական: Քննադատները կարծում են, որ հայեցակարգը թերի է թյուրքական ժողովուրդների խոսակցությունների հստակ [[Բարբառ|բարբառների]] պատճառով, ինչը երբեմն հանգեցնում էր թյուրիմացության: Մտահոգություններ կան նաև կրոնական տարբերությունների վերաբերյալ: Թեև թուրքերի մեծ մասը [[Սուննի իսլամ|սուննիներ]] են, բայց կան նաև դոմինանտ [[Շիա իսլամ|շիական]] ժողովուրդներ (ինչպես ադրբեջանցիները) և դոմինանտ քրիստոնյա ժողովուրդները (ինչպես [[Չուվաշներ|չուվաշները]] կամ [[Յակուտներ|յակուտները]]): Ըստ որոշ, հիմնականում քննադատող [[Իրանագիտություն|իրանագետների]], պանթուրքիստները  ընդհանուր առմամբ համաշխարհային պատմության և մասնավորապես թյուրքական պատմության վերաբերյալ պատմական ռևիզիայի առաջնագծում են<ref>[http://www.rozanehmagazine.com/NoveDec05/aazariINDEX.HTML Pan-Turanianism Takes Aim at Azerbaijan: A Geopolitical Agenda'' By: Dr. Kaveh Farrokh'']</ref>:
 
== Կեղծ գիտական տեսություններ ==
{{Quote box|quote=Քուրդ ժողովուրդ կամ ազգ չկա: Դրանք պարզապես թուրքական մշակույթի և սովորույթների կրողներ են: Նոր Քրդստանի պատկերացրած շրջանը այն տարածաշրջանն է, որը կարգավորվել է պրոտտուրքերի կողմից: Շումերներն ու սկյութները անմիջապես միտդ են գալիս:<ref name="GZ">{{cite book |last1=Gunes |first1=Cengiz |author-link1= |last2=Zeydanlioglu |first2=Welat |author-link2= |year=2013 |chapter= |editor-last= |editor-first= |editor-link= |title=The Kurdish Question in Turkey: New Perspectives on Violence, Representation and Reconciliation |url=https://books.google.com/books?id=UVn7AAAAQBAJ |series= |language= |volume= |issue= |edition= |location= |publisher=[[Routledge]] |page=11 |pages= |isbn=1135140634 |archive-url= |archive-date= |access-date= |via= |registration= |subscription= |quote= |ref=harv}}</ref>|author=— Օրհան Թյուրքդողան- Սոցիոլոգիայի պրոֆեսոր Գեբզեի տեխնիկական համալսարանում|source=|align=|width=21%}}Պանթուրքիզմը բնութագրվել է կեղծ գիտական տեսություններով, որոնք հայտնի են որպես կեղծ-թյուրքագիտություն<ref name="Frankle">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q-JMAAAAMAAJ|title=Word formation in the Turkic languages|last=Frankle|first=Elanor|publisher=[[Columbia University Press]]|year=1948|isbn=|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=2|pages=|language=|chapter=|quote=|ref=harv|registration=|subscription=|author-link=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref><ref name="AKOK">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iHWGDAAAQBAJ|title=Nationalism in the Troubled Triangle: Cyprus, Greece and Turkey|last1=Aktar|first1=A.|last2=Kizilyürek|first2=N|last3=Ozkirimli|first3=U.|last4=K?z?lyürek|first4=Niyazi|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|year=2010|isbn=0230297323|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=50|pages=|language=|chapter=|quote=|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=|author-link2=|author-link3=|author-link4=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Չնայած նրան, որ զրկվել են լուրջ կրթաթոշակից, այդպիսի տեսություններ առաջ բերող գիտնականները, որոնք հաճախ հայտնի են որպես կեղծ-թուրքագետներ,<ref name="Frankle" /> վերջին ժամանակներս հայտնվել են թյուրքական յուրաքանչյուր ազգության մեջ<ref name="SB">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vY00DwAAQBAJ|title=History as Therapy: Alternative History and Nationalist Imaginings in Russia|last1=Sheiko|first1=Konstantin|last2=Brown|first2=Stephen|publisher=ibidem Press|year=2014|isbn=3838265653|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=|pages=61–62|language=|chapter=|quote=According to Adzhi, Huns, Alans, Goths, Burgundians, Saxons, Alemans, Angles, Langobards and many of the Russians were ethnic Turks.161 The list of non-Turks is relatively short and seems to comprise only Jews, Chinese, Armenians, Greeks, Persians, and Scandinavians... Mirfatykh Zakiev, a Chairman of the Supreme Soviet of the Tatar ASSR and professor of philology who has published hundreds of scientific works, argues that proto-Turkish is the starting point of the Indo-European languages. Zakiev and his colleagues claim to have discovered the Tatar roots of the Sumerian, ancient Greek and Icelandic languages and deciphered Etruscan and Minoan writings.|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=|author-link2=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref><ref name="Khazanov">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UCYYAQAAMAAJ|title=Post-Soviet Eurasia: Anthropological Perspectives on a World in Transition|last1=Khazanov|first1=Anatoly M.|publisher=Department of Anthropology, [[University of Michigan]]|year=1996|isbn=1889480002|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=84|pages=|language=|chapter=|quote=Discredited hypotheses — widespread in the 1920s and 1930s — about the Turkic origin of Sumerians, Scythians, Sakhas, and many other ancient peoples are nowadays popular|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=Anatoly Khazanov|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Նրանց մեջ առաջատար միտքն է Մուրադ Աջին, որը պնդում է, որ երկու հարյուր հազար տարի առաջ «թյուրքական արյուն կրող  առաջադեմ ժողովուրդը» ապրում էր [[Ալթայի երկրամաս|Ալթայի]] լեռներում: Ենթադրվում է, որ այս բարձրահասակ և շեկ թուրքերը 35000 տարի առաջ հիմնել են աշխարհի առաջին նահանգը ՝ Իդել-Ուրալը,  և գաղթել են մինչև [[Ամերիկա]]<ref name="SB" /> <ref name="AKOK" /><ref name="SB" /><ref name="Khazanov" /><ref name="HTM">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hVhHGJkfZDoC|title=Islam in Russia: The Politics of Identity and Security|last1=Hunter|first1=Shireen|last2=Thomas|first2=Jeffrey L.|last3=Melikishvili|first3=Alexander|publisher=[[M.E. Sharpe]]|year=2004|isbn=0765612828|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=159|pages=|language=|chapter=|quote=M. Zakiev claims that the Scythians and Sarmatians were all Turkic. He even considers the Sumerians as Turkic|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=Shireen Hunter|author-link2=|author-link3=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Կեղծ պանթյուրքագետները, ինչպիսին է Իսմայիլ Միզիևը, վաղ բրոնզե դարաշրջանի Կուրգանի մշակույթները, մինչև վերջին ժամանակները, նույնպես վերագրում են թյուրքական ժողովուրդներին <ref name="KF">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6ZGyuVXFvssC|title=Nationalism, Politics and the Practice of Archaeology|last1=Kohl|first1=Philip L.|last2=Fawcett|first2=Clare|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1995|isbn=0521558395|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|pages=143, 154|language=|chapter=|quote=Apparently innocuous were other contradictory and/or incredible myths related by professional archaeologists that claimed that the Scythians were Turkic-speaking|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=Philip L. Kohl|author-link2=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Ոչ-թյուրքական ժողովուրդները, ինչպիսիք են [[Հոներ|հոները]], սկյութները, [[Սակեր|սակերը]], [[Կիմերներ|կիմերները]], մարերը, պարթևները, [[Ավարներ (ցեղեր)|ավարները]], [[Աղվաններ|աղվանները]] և տարբեր էթնիկ փոքրամասնություններ Թուրքական երկրներում, ինչպիսիք են [[Քրդեր|քրդերը]],դասվում են որպես թյուրքական, թուրքական, պրոտո-թուրքական կամ թուրանական<ref name="KF" /><ref name="Simonian">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cl6QAgAAQBAJ|title=The Hemshin: History, Society and Identity in the Highlands of Northeast Turkey|last=Simonian|first=Hovann|publisher=[[Routledge]]|year=2007|isbn=0230297323|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=354|pages=|language=|chapter=|quote=Thus, ethnic groups or populations of the past (Huns, Scythians, Sakas, Cimmerians, Parthians, Hittites, Avars and others) who have disappeared long ago, as well as non-Turkic ethnic groups living in present-day Turkey, have come to be labeled Turkish, Proto-Turkish or Turanian|ref=harv|registration=|subscription=|author-link=Hovann Simonian|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref><ref name="SD">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=LhTqtSxN4ikC|title=On The Modern Politization of the Persian Poet Nezami Ganjavi|last1=Lornjad|first1=Siavash|last2=Doostzadeh|first2=Ali|publisher=CCIS|year=2012|isbn=9993069744|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=85|pages=|language=|chapter=|quote=Claims that many Iranian figures and societies starting from the Medes, Scythians and Parthians were Turks), are still prevalent in countries that adhere to Pan—Turkist nationalism such as Turkey and the republic of Azerbaijan. These falsifications, which are backed by state and state backed non—governmental organizational bodies, range from elementary school all the way to the highest level of universities in these countries.|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=|author-link2=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref><ref name="Khazanov" /><ref name="HTM" />: Աջին թուրքեր է համարում նաև [[Ալաններ|ալաններին]], [[Գոթեր|գոթերին]], բուրգունդցիներին, [[Սաքսեր|սաքսերին]], [[Ալեմաններ|ալեմաններին]], [[Անգլեր|անգլերին]], [[Լանգոբարդներ|լանգոբարդներին]] և շատ ռուսաստանցիների<ref name="SB" />: Պատմության մեջ միայն մի քանի նշանավոր ժողովուրդներ, ինչպիսիք են [[Հրեաներ|հրեաները]], [[Չինացիներ|չինացիները]], [[Հայեր|հայերը]], [[Հույներ|հույները]], [[Պարսիկներ|պարսիկները]] և սկանդինավացիները Աջիի կողմից համարվում են ոչ թուրքեր<ref name="SB" />: Թաթարական ԻՍՍՀ Սովետի Գերագույն խորհրդի նախկին նախագահ բանասեր Միրֆաթիհ Զաքիևը հրատարակել է հարյուրավոր «գիտական» աշխատանքներ այս թեմայի վերաբերյալ, որտեղ  [[Շումերներ|շումերներին]], հույներին, [[Իսլանդացիներ|իսլանդացիներին]], էտրուսներին և մինոացիներին վերագրում է  թուրքական ծագում: Զաքիևը պնդում է, որ «պրոտո-թուրքերենը [[Հնդեվրոպական լեզուներ|հնդեվրոպական լեզուների]] սկզբնակետն է»<ref name="SB" />: Ոչ միայն ժողովուրդներն ու մշակույթները, այլև նշանավոր անձինք, ինչպիսիք են Սուրբ Գեվորգը, [[Պետրոս I|Պետրոս Մեծը]], [[Միխայիլ Կուտուզով|Միխայիլ Կուտուզովը]] և [[Ֆեոդոր Դոստոևսկի|Ֆեոդոր Դոստոևսկին]], հռչակվել են «թյուրքական ծագում ունեցող»<ref name="SB" />: Որպես այդպիսին ենթադրվում է, որ թյուրքական ժողովուրդները ժամանակին եղել են [[Եվրասիա|Եվրասիայի]] մեծ մասի ժողովուրդների «բարեգործական նվաճողները», որոնք այդպիսով նրանց պարտական են «հսկայական մշակութային պարտք»<ref name="SB" />:
 
Ֆիլիպ Լ. Կոլը նշում է, որ վերը նշված տեսությունները ոչ այլ ինչ են, քան «անհավանական [[Առասպել|առասպելներ]]<nowiki/>»<ref name="KF" /> Այնուամենայնիվ, այդ տեսությունների առաջխաղացումը «մեծ մասշտաբների է հասել» այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Թուրքիան և Ադրբեջանը<ref name="Simonian" />: Հաճախ զուգորդված հունական, ասորական և [[Հայոց ցեղասպանության ժխտում|Հայոց ցեղասպանության]] ժխտման հետ,  կեղծ պանթուրքական գիտությունը ստացավ լայնածավալ պետական և ոչ պետական աջակցություն և ուսուցանվում է այդ երկրների [[Տարրական դպրոց|տարրական դպրոցից]] մինչև  [[Բարձրագույն ուսումնական հաստատություն|բուհեր]]՝ ամենաբարձր մակարդակով<ref name="SD" />: Թուրք ուսանողները կրթվում են «անհեթեթ ուռճացված» պնդումներով դասագրքերի հիման վրա,ըստ որոնց բոլոր եվրասիական քոչվորները, ներառյալ սկյութները, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրության տարածքում գտնվող բոլոր [[Քաղաքակրթություն|քաղաքակրթությունները]], ինչպիսիք են Շումերները, [[Հին Եգիպտոս|Հին Եգիպտոսը]], [[Հին Հունաստան|Հին Հունաստանը]] և [[Բյուզանդական կայսրություն|Բյուզանդական կայսրությունը]], թյուրքական ծագում ունեն <ref name="Boldt">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rzslDwAAQBAJ|title=Historical Mechanisms: An Experimental Approach to Applying Scientific Theories to the Study of History|last1=Boldt|first1=Andreas|publisher=[[Taylor & Francis]]|year=2017|isbn=1351816489|editor-last=|editor-first=|editor-link=|edition=|series=|volume=|location=|page=107|pages=|language=|chapter=|quote=Violent flirtation with PanTuranism had a lasting effect on kemalist Turkey and its historical ideology: Turkish pupils are imbued by history textbooks even today with a dogma of absurdly inflated PanTurkish history—Turkish history comprises all Eurasian nomads, Indo-European (Scythian) and Turk-Mongol, plus their conquests in Persia, India China, all civilizations on the soil of the Ottoman Empire, from Sumer and Ancient Egypt via Greeks, Alexander the Great to Byzantium.|ref=harv|registration=|subscription=|author-link1=|access-date=|archive-url=|archive-date=|via=|issue=}}</ref>: Կոնստանտին Շեյկոն և Սթիվեն Բրաունը բացատրում են նման կեղծ պատմությունը որպես ազգային թերապիայի ձև ՝ օգնելու իր կողմնակիցներին հաղթահարել անցյալի անհաջողությունները<ref name="SB" />
 
== Ծանոթագրություններ ==

Նավարկման ցանկ