«Մատնեմատ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
չ
մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ
(ավելացվեց Կատեգորիա:Մատներ ՀոթՔաթ գործիքով)
չ (մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ)
{{Տեղեկաքարտ Անատոմիա}}
'''Մատնեմատ''', այն մատն է, որի վրա որոշ մշակույթների սովորության համաձայն [[Ամուսնականամուսնական մատանի|ամուսնական մատանին]]ն է դրվում` ամուսնական արարողության ժամանակ, և հետագայում ամուսնական մատանին կրում են՝ նշելու կրողի կարգավիճակը որպես [[ամուսնացած մարդ]]։ Այն [[Միջնամատ|միջնամատիմիջնամատ]]ի և [[Ճկույթ|ճկույթիճկույթ]]ի մեջտեղի մատն է և այդպես է կոչվում, քանի որ որոշ մշակույթներում ամուսնությունից հետո կրում են ամուսնական մատանին։ Որոշ մշակույթներում ամուսնական մատանին կրում են ձախ ձեռքի մատնեմատին և այլ մշակույթներում՝ աջ ձեռքին։ Սովորաբար, ամուսնական մատանին կրում էր միայն հարսը/կինը, բայց վերջերս տղամարդիկ ևս այն կրում են։ Որոշ մշակույթներում սովորություն է նաև կրել [[նշանադրության մատանի |նշանադրության մատանի]]՝ մատնեմատին։
 
==Ստուգաբանություն==
 
Չորրորդ մատի ընտրության ծագումը որպես մատանի մատնանշված չէ։ Ըստ László A. Magyar-ի՝ մատնեմատի անվանումներն շատ լեզուներում արտացոլում են հնագույն համոզմունք, որ այն կախարդական մատ է։ Այն անվանվում է կախարդանք կամ [[Մատանի|մատանիներմատանի]]ներ կամ անանուն (օրինակ՝ չինարեն՝ 無名指, ''անանուն մատ'')<ref>Magyar, László A. [https://web.archive.org/web/20080123085956/http://semmelweis.tripod.com/digitus.html "Digitus Medicinalis &mdash; the Etymology of the Name"] Actes du Congr. Intern. d'Hist. de Med. XXXII., Antwerpen. 175-179., 1990, retrieved September 2, 2009</ref>։
[[Պատկեր:Wedding and Engagement Rings 2151px.jpg|250px|մինի|աջից|Ամուսնական և նշանադրության մատանիներ]]
[[Սանսկրիտ|Սանսկրիտերենով]]երենով կամ այլ լեզուներով, ինչպիսին է օրինակ [[Ֆիններեն|ֆիններենըֆիններեն]]ը կամ [[Ռուսերեն|ռուսերենըռուսերեն]]՝ը՝ մատնեմատը համապատասխանաբար կոչվում է "Anamika", "nimetön" and "Безымянный" ("անանուն")։ Արաբերենով կամ եբրայերենով մատնեմատը համապատասխանաբար կոչվում է՝ ''bansur'' (նշանակում է «հաղթանակ») - և ''kmitsa'' (նշանակում է «մի բուռ վերցնել»)։
[[Անատոմիա|Անատոմիայում]]յում մատնեմատը կոչվում է digitus medicinalis, չորրորդ մատը՝ digitus annularis, digitus quartus, կամ digitus IV։ Այն կարող է նաև կոչվել երրորդ մատ<ref>{{Dictionary.com|Third finger|accessdate=2012-08-05}}</ref>՝ բացառելով [[Բութբութ մատ|բութ մատը]]։ը։
Լատիներենով anulus բառը նշանակում է «մատանի», digitus նշանակում է «մատ», և quartus նշանակում է «չորրորդ»:
 
===Արևմտյան սովորույթներ===
[[Պատկեր:Placing a wedding ring.jpg|250px|մինի|աջից|Փեսացուն ամուսնական մատանի է դնում հարսի մատին՝ հարսանեկան արարողության ժամանակ]]
[[Արևմտյան մշակույթ|Արևմտյան մշակույթներում]]ներում ամուսնական մատանին սովորաբար կրում են չորրորդ մատին, սովորաբար կոչվում է «մատնեմատ»։ Այն առաջացել է հռոմեական "anulus pronubis"-ից, երբ տղամարդը նշանադրության արարողության ժամանակ իր կնոջն էր տալիս մատանին։ Ամուսնական մատանու օրհնելը և այն հարսի մատիտ դնելը գալիս է 11-րդ դարից։ Միջնադարյան [[Եվրոպա|Եվրոպայում]]յում [[Քրիստոնեություն|քրիստոնեական]] ամուսնական արարողության ժամանակ մատանին դրվում էր հաջորդականությամբ բութ մատի, ցուցամատի, միջնամատի և ձախ ձեռքի մատնեմատի վրա։ Այնուհետև, մատանին մնում էր մատնեմատին։ Եվրոպական քիչ երկրներում մատանին նախնական դրվում էր ձախ ձեռքին, այնուհետև արարողության ժամանակ տեղափոխվում էր աջին։ Օրինակ՝ [[Ուղղափառություն|հույն ուղղափառ]] հարսները նախքան արարողությունը մատանին կրում են ձախ ձեռքին, այնուհետև ամուսնությունից հետո այն տեղափոխում են աջին։ Անգլիայում 1549 աղոթագիրքը ասում է․ «Մատանին պետք է կրել ձախ ձեռքին»։ 17-18-րդ դարերում մատանին կարող էին կրել ցանկացած մատին՝ նույնիսկ բութ մատին։
Ամուսնական մատանին նախկին Բրիտանական կայսրությունում, Արևմտյան Եվրոպայի, Կաթոլիկ Մեքսիկայի, Բոլիվիայի, Չիլիի և Արևելյան Եվրոպայի որոշ հատվածներում ընդհանրապես կրում էին ձախ ձեռքի մատնեմատին։ Այն ներառում է Ավստրալիան, Բոտսվանան, Կանադան, Եգիպտոսը, Իռլանդիան, Նոր Զելանդիան, Հարավային Աֆրիկան, Մեծ Բրիտանիան և ԱՄՆ, Ֆրանսիան, Իտալիան, Պորտուգալիան, Շվեդիան, Ֆինլանդիան, Կատալոնիան և Վալենսիան (ոչ Իսպանիայի որոշ մասը), Չեխիայի Հանրապետությունը, Սլովակիան, Շվեյցարիան, Խորվաթիան, Սլովենիան և Ռումինիան։
Ամուսնական մատանին աջ ձեռքի մատնեմատին են կրում որոշ ուղղափառ և քիչ թվով կաթոլիկ եվրոպական երկրենորւմ, որոշ բողոքական Արևմտյան Եվրոպայի, ինչպես նաև Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայի կաթոլիկ երկրներում<ref>[http://www.antiochian.org/1286 Why in the Orthodox tradition do we wear the wedding ring on the left hand?], antiochian.org</ref>։
''Շեղատառ տեքստ''===Ոչ արևմտյան սովորույթներ===
Սինհալայի և Թամիլյան մշակույթներում փեսան ամուսնական մատանին կրում է իր աջ ձեռքին, իսկ հարսը կրում է այն իր ձախ ձեռքի մատնեմատին։ Դա կարելի է տեսնել Շրի Լանկայի նման երկրներում, որտեղ հասարակության մեջ սինհալայի և թամիլյան մշակույթի մեծ ազդեցություն կա<ref>{{cite web |url=http://www.tamilculturewaterloo.org/documents/tamil_culture/srilankan_wedding_rituals.pdf |title=A Sri Lankan Tamil Hindu Wedding |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903212847/http://tamilculturewaterloo.org/documents/tamil_culture/srilankan_wedding_rituals.pdf |archivedate=2012-09-03 |df= }}</ref>
Ամուսնական մատանին [[մուսուլմանական հարսանիք |մուսուլմանական կրոնի հարսանիքի]] ավանդական մաս չի կազմում և ամուսնական մատանիները շատ [[Իսլամ|իսլամականիսլամ]]ական երկրներում ընդունված չեն։ Այնուամենայնիվ, եթե ամուսնական մատանին կրում են իսլամական երկրներում, ապա այն կարող են կրել կամ ձախ (այսպես է [[Իրան|Իրանի]]ի մշակույթում), կամ աջ ձեռքի մատնեմատին (ինչպես Հորդանանում)։ Ի տարբերություն հարսանեկան մատանու՝ մատանու օգտագործումը, որը նշանակում է [[նշանադրություն]], շատ տարածված է մուսուլմանական երկրներում, հատկապես Արևմտյան և Արևելյան Ասիայում։ Մուսուլմանական նշանադրության մատանիները սովորաբար տղամարդիկ կրում են աջ ձեռքին, իսկ կանայք՝ ձախ։
Ավանդական [[հրեական ամուսնական արարողություն|հրեական ամուսնական արարողության]] ժամանակ ամուսնական մատանին դրվում է հարսի աջ ձեռքի ցուցամատին<ref>{{cite web|url=http://www.aish.com/jl/l/m/48969841.html|title=Guide to the Jewish Wedding|author=|date=|website=aish.com}}</ref>, բայց այլ ավանդությունների համաձայն այն դնում են [[Միջնամատ|միջնամատինմիջնամատ]]ին կամ [[Բութբութ մատ|բութ մատին]]՝ին՝ ամենից հաճախ վերջին ժամանակներում<ref>David Sperber, in: [[Daniel Sperber]], ''Minhagei Yisrael'' Vol. 4, Jerusalem 1995, pp. 92-93 (Hebrew)</ref>։ Ներկայումս, մատանին աարողությունից հետո տեղափոխվում է ձախ ձեռքի մատնեմատին։ Որոշ հրեա փեսաներ ընդունել են ամուսնական մատանի կրելու սովորությունը։
Մատանիները ավանդույթ չեն հնդկական հարսանիքներում։ Այնուամենայնիվ, ժամանակակից հասարակության մեջ սովորույթ է դառնում կրել մատանի նշանադրության, այլ ոչ հենց ամուսնության համար։ Չնայած ձախ ձեռքը հարմար չէ կրոնական գործունեություն անելու համար, մատանին (ոչ հարսանեկան մատանին) դեռ կրում են ձախ ձեռքին։ Տղամարդիկ սովորաբար այն կրում են աջ, իսկ կանայք ձախ ձեռքին։
==Տես նաև==

Նավարկման ցանկ