«Խենթ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
Ավելացվել է 1464 բայտ ,  3 տարի առաջ
 
== Կրթություն ==
Ծնվել է ծնվել է [[1851 թվական]]<nowiki/>ի [[մայիսի 10]]–ին ներկայիս ՀՀ [[Կոտայքի մարզ]]<nowiki/>ի [[Արագյուղ|Արա գյուղ]]<nowiki/>ում, հոգևորականի ընտանիքում, սկզբնական կրթություն ստացել է քահանա հոր մոտ, ապա սովորել է Էջմիածնի ծխական դպրոցում, ավարտել է Էջմիածնի [[Գևորգյան ճեմարան]]ը։ Գերազանց տիրապետել է [[հայերեն]], [[ռուսերեն]], [[քրդերեն]], [[թուրքերեն]] լեզուներին։
 
== Գործունեություն ==
=== Ռազմական կարիերա ===
ԿամավորԳեներալ [[Արշակ Տեր-Ղուկասով]]<nowiki/>ի գլխավորած Երևանյան ջոկատի կազմում կամավոր մասնակցել է 1877-1878 թվականների [[Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)|ռուս-թուրքական պատերազմին]]։ [[1877]] թվականի հունիսին, երբ թուրքական զորքերը պաշարել են [[Բայազետ]]ի բերդը, քրդական տարազով ծպտված Տեր-Պողոսյանը «խենթ» ձևանալով, գիշերով կարողացել է դուրս գալ թշնամու օղակից և բերդի վիճակի մասին տեղեկացնել [[Արշակ Տեր-Ղուկասով]]ին։ Օգնության ուղարկված ուժերը [[հունիսի 28]]-ին ազատագրել են Բայազետը և փրկել բերդի կայազորը։ [[Գեներալ-լեյտենանտ]] [[Արշակ Տեր-Ղուկասով]]ի միջնորդությամբ այդ սխրանքի համար ռուսական իշխանությունները նրան շնորհել են սպայի կոչում, Սուրբ Գեորգիի ոսկե խաչ և նշանակել ցմահ թոշակ։
 
Հետպատերազմյան տարիներին շարունակել է ծառայությունը ռուսական բանակում, կատարել է հետախուզական առաջադրանքներ, թարգմանչի պարտականություններ, ավելի ուշ զբաղվել է թիկունքային սպասարկման խնդիրներով, բարձրացել սպայական աստիճանակարգով և արժանացել գնդապետի կոչման։ Ծառայել է [[Թիֆլիս]]ում և [[Սանկտ-Պետերբուրգ]]ում։ Ծառայությունից արձակվելուց հետո վերադարձել է Հայաստան։
 
19-րդ դարի 80-90-ական թվականներին իր հեծյալ խմբով պայքարել է [[Արարատյան դաշտ]]<nowiki/>ի և շրջակա հայկական գյուղերն ասպատակող քրդական հրոսակախմբերի դեմ: [[1896 թվական]]<nowiki/>ին [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հայ հեղափոխական Դաշնակցություն]]<nowiki/>ը նախապատրաստում էր մի արշավախումբ կազմավորել և ուղարկել [[Արևմտյան Հայաստան]]: Այս արշավանքին առավել մեծ հմայք տալու համար [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|ՀՅԴ]]-ն փորձում է արշավանքին մասնակից դարձնել նաև Սամսոն Տեր-Պողոսյանին: Այդ առթիվ նույնիսկ համաձայնություն է կնքվում [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|ՀՅԴ]] Մրգաստանի ([[Երևան]]) կենտրոնական կոմիտեի և Խենթի միջև: Խենթը պարտավորվում է իր խմբով անցնել [[Արևմտյան Հայաստան]] ու զինված պայքար սկսել, իսկ ՀՅԴ-ն պարտավորվում է նրան տրամադրել 100 հրացան` 200-ական փամփուշտով և հոգալ գիմնազիայում սովորող նրա որդու ուսման ծախսը:
 
Հետպատերազմյան տարիներին շարունակել է ծառայությունը ռուսական բանակում, կատարել է հետախուզական առաջադրանքներ, թարգմանչի պարտականություններ, ավելի ուշ զբաղվել է թիկունքային սպասարկման խնդիրներով, բարձրացել սպայական աստիճանակարգով և արժանացել գնդապետի կոչման։ Ծառայել է [[Թիֆլիս]]ում և [[Սանկտ-Պետերբուրգ]]ում։ Ծառայությունից արձակվելուց հետո վերադարձել է Հայաստան։
 
[[1896 թվական]]<nowiki/>ին [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հայ հեղափոխական Դաշնակցություն]]<nowiki/>ը նախապատրաստում էր մի արշավախումբ կազմավորել և ուղարկել [[Արևմտյան Հայաստան]]: Այս արշավանքին առավել մեծ հմայք տալու համար [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|ՀՅԴ]]-ն փորձում է արշավանքին մասնակից դարձնել նաև Սամսոն Տեր-Պողոսյանին: Այդ առթիվ նույնիսկ համաձայնություն է կնքվում [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|ՀՅԴ]] Մրգաստանի ([[Երևան]]) կենտրոնական կոմիտեի և Խենթի միջև: Խենթը պարտավորվում է իր խմբով անցնել [[Արևմտյան Հայաստան]] ու զինված պայքար սկսել, իսկ ՀՅԴ-ն պարտավորվում է նրան տրամադրել 100 հրացան` 200-ական փամփուշտով և հոգալ գիմնազիայում սովորող նրա որդու ուսման ծախսը:
 
Բայց ծրագրված արշավանքը իրագործել չի հաջողվում: Շուտով Խենթը դրժում է իր տված խոստումը` հրաժարվելով մասնակցել արշավանքին:  
 
=== Վարչական կարիերա ===
1903-1906 թվականներին եղել է [[Դարալագյազ|Վայոց ձորի]] գավառի գավառապետի օգնական, ապա՝ գավառապետի պաշտոնակատար, 1906-1911 թվականներին՝ Էջմիածնի գավառի ջրաբաշխ։ Իր անձնական միջոցներով 1890 թվականին հայրենի Արագյուղում հիմնել է տարրական դպրոց, որի ուսուցիչներին վճարելու համար մինչև իր մահը ամենամյա ֆինանսական օգնություն է հատկացրել։ 1900-ական թվականների սկզբին Սուրբ Գայանե եկեղեցու մոտ գտնվող գերեզմանոցում թաղված [[Րաֆֆի|Րաֆֆու]] «<nowiki/>[[Խենթը]]<nowiki/>» վեպի հերոսուհի Լալայի նախատիպ աղջկա գերեզմանին դրել է տապանաքար՝ «Լալա» մակագրությամբ։
 
== Անձնական կյանք ==
Ամուսնացել է 1870 թվականին՝ Աննա Տեր-Թադևոսյանի հետ, ունեցել է Եղիսաբեթ (ծնվել է 1874 թվականի նոյեմբերի 12-ին), [[Արսեն Տեր-Պողոսյան]] (ծնվել է 1875 թվականի մայիսի 19-ին), հետագայում` ([[Ապարանի հերոսամարտ]]ի կազմակերպիչներից), Արտաշ (ծնվել է 1877 թվականի հունիսի 12-ին) և [[Վասակ Տեր-Պողոսյանը]] (ծնվել է 1878 թվականին), (հետագայում` [[Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն|ՀԽՍՀ]] ֆինանսների ժողովրդական կոմիսար) որդիներին, երկրորդ կնոջից Սրբուհուց՝ Հումբերտ, Պավել որդիներին և Խենթուշ աղջկան։
[[Պատկեր:IMAG2566.jpg|մինի|Խենթի գերեզմանը Էջմիածնի [[Սուրբ Գայանե եկեղեցի (Էջմիածին)|սուրբ Գայանե]] եկեղեցու բակում]]
Մահացել է Էջմիածնում 1911 թվականի ամռանը։ Թաղման արարողությանը մասնակցել են Էջմիածնի, [[Աշտարակ]]ի ու [[Ապարան]]ի գավառամասերի գյուղերի գյուղապետեր ու գյուղացիներ, կառավարական պաշտոնյաներ, Էջմիածնի միաբանության վարդապետներ, եպիսկոպոսներ, գյուղերի քահանայական դասը։ Թաղման հոծ թափորը հերոսի մարմինը հողին է հանձնել Էջմիածնի [[Սուրբ Գայանե եկեղեցի (Էջմիածին)|սուրբ Գայանե]] եկեղեցու ձախակողմյան պատի տակ։ Սկզբնապես գերեզմանին դրվել է փոքր տուֆ քարից խաչքար-տապանաքար, որի վրա փորագրված են եղել միայն «Խենթ» և դրա տակ «Վարդան» բառերը։ Հետագայում Ամենայն Հայոց [[Վազգեն Ա Բուխարեստցի]] կաթողիկոսի հրամանով խաչքար-տապանաքարի առջև տեղադրվել է բազալտից սալաձև տապանաքար, որի վրա փորագրված է.«Խենթ, Սամսոն Տեր-Պողոսյան, 1846-1911, Վարդան» (այստեղ ծննդյան թվականը սխալ է, 1875 թվականը ճշտվել է ըստ գյուղի եկեղեցու ծխամատյանի)։ Կենսագրական տեղեկություններից ներքև քանդակված են իրար խաչված զույգ դաշույններ։
 
Սամսոն Տեր–Պողոսյանը Րաֆֆու «<nowiki/>[[Խենթը]]<nowiki/>» վեպի գլխավոր հերոս Վարդանի նախատիպն է: Իր «Բայազետ» վեպում նրա կերպարին անդրադարձել է նաև ռուս արձակագիր Վալենտին Պիկուլը:
 
Հայրենի Արագյուղի գերեզմանոցի սկզբնամասում 1974 թվականին տեղադրվել է Սամսոն Տեր-Պողոսյանի` Խենթի կիսանդրին։ Կիսանդրու հեղինակն է ծնունդով նույնպես արագյուղցի, քանդակագործ [[Հովսեփ Մարգարյան]]ը։
 
== Գրականություն ==
* [[Րաֆֆի]], Խենթը (առաջին հրատարակությունհրտ.)։, [[Շուշի]], [[1881]] թ., 400 էջ։ Առանձին, այլ վեպերի հետ ունեցել է հայերեն 15, ռուսերեն՝ 7, վրացերեն՝ 2, մոլդավերեն՝ 1, այլ օտար լեզուներով՝ 6 հրատարակություն։
* [[ՏիգրանՀայկական Պետրոսյանց|Տիգրանսովետական Հայազնհանրագիտարան]], Խենթերը։հատ. 11, Երևան, [[2009]] թ.1985, էջ 26-28։684–685:
*[[Սևքարեցի Սաքո|Սեւ-քարեցի Սաքո]]<nowiki/>յի ինքնակենսագրականը, [[Պէյրութ]], 1994, էջ 40–42:
*Ով ով է (Հայեր: Կենսագրական հանրագիտարան), հատ. 2, [[Երևան]], 2007, էջ 597:
*[[Տիգրան Պետրոսյանց|Տիգրան Հայազն]], Խենթերը։ Երևան, [[2009]], էջ 26-28։
 
{{Օրվա հոդված նախագծի մասնակից}}

Նավարկման ցանկ