«Խոր Վիրապ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
Ավելացվել է 153 բայտ ,  3 տարի առաջ
չ
մանր-մունր
չ (մանր-մունր)
}}
 
'''Խոր Վիրապ, Խոր վիրապի վանք''', ճարտարապետական հուշարձան, XVII17-րդ դարի վանք-ամրոց [[Մեծ Հայք]]ի [[Այրարատ նահանգ]]ի [[Ոստան գավառ]]ում, [[Արաքս]] [[գետ]]իգետի ձախ կողմում, [[Փոքր Վեդի]] գյուղի մոտակայքում, պատմական [[Արտաշատ]] քաղաքի բլուրներից մեկի վրա (այժմ՝ [[ՀՀ]] [[Արարատի մարզ]]ի Լուսառատ գյուղից մոտ 1 կմ հյուսիս-արևմուտք)։ Եղել է Հայոց հանրահայտ ուխտատեղիներից՝ կապված [[Գրիգոր Լուսավորիչ|Գրիգոր Ա Լուսավորչի]] անվան հետ։
 
== Պատմություն==
 
[[Պատկեր:Khor Virap plan.jpg|250px|մինի|ձախից|Հատակագիծ]]
Մոտ 642 թ.-ինթվականին Ներսես Գ կաթողիկոսը սրբազան վիրապի վրա կանգնեցրել է մի մատուռ, որը, ճարտարապետ Մ. Մնացականյանի կարծիքով, X10-րդ դարի արաբ պատմիչ Ալ-Մուկադդասիի նկարագրած՝ սպիտակ կրաքարից, ներսում 8 սյուներով, բոլորաձև կենտրոնակազմ կառույց է։ Մատուռը իր ծավալատարածական կոմպոզիցիայով և կառուցվածքային սկզբունքով որոշ նմանություն է ունեցել Զվարթնոցին։[[Զվարթնոցի տաճար|Զվարթնոց]]<nowiki/>ին։ Ավերված շինության տեղում 1662 թվականին կառուցվել է թաղածածկ մատուռ, որը կանգուն է մինչև օրս։ Մատուռի Ավագ խորանից աջ գտնվող մտոցը ուղղաձիգ աստիճանների (ներկայիս՝ մետաղյա) միջոցով տանում է ներքնահարկ, ուր 4, 4 մ տրամագծով, 6 մ խորությամբ, գմբեթանման գոգավոր ծածկով վիրապն է։ Կոմպլեքսից կիսավեր պահպանվել են նաև բուրգավոր պարիսպը, որի պատերի երկայնքով տեղադրված են սեղանատուն, խուցեր և այլ օժանդակ վանքային կառույցներ։ Պարսպից ներս, կենտրոնում, Ս. Աստվածածին գլխավոր եկեղեցին է, որին արևմուտքից կից է զանգակատունը։
 
[[13-րդ դար]]ից սկսած Խոր Վիրապը բացի կարևոր սրբատեղի լինելուց, դարձել է կրթության և գիտության համահայկական կենտրոն. [[1255]] թ. [[Վարդան Արևելցի]]ն վանքում հիմնում է բարձրագույն դպրոց, որի նշանավոր սաներից են դառնում [[Վարդան Արևելցի]]ն, [[Եսայի Նչեցի]]ն, [[Հովհաննես Երզնկացի]]ն, [[Գևորգ Սկևռացի]]ն, [[Ներսես Մշեցի]]ն, որը հետագայում Խոր Վիրապի դպրությունը բարձրացրեց նոր մակարդակի։
 
[[16-րդ դար]]ում [[Հայաստան]]ի քաղաքական և տնտեսական ծանր դրության պատճառով վանքի շինությունները վնասվում են։ [[1666]]-[[1669]] թթ.թվականներին Դավիթ վրդ. Վիրապեցին կառուցում է վանքի պարիսպները և ներսում գտնվող շինությունները։
 
[[1669]] թ.-ինթվականին սկսվել են վիրապից հողահանության աշխատանքները և դրա վրա 14-րդ դարում կառուցված մատուռի փոխարեն Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու կառուցումը։ Վիրապն ունի մոտ 4.5 մ տրամագիծ և 6.5 մ խորություն։ Այն արտաքուստ գոտևորված է կրաքարե սալերով, ունի արձանագրություններ, բարձրաքանդակներ։
 
[[1703]] թ.-ինթվականին ավարտին է հասցվել կենտրոնական Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հիմնովին վերակառուցումը։ [[19-րդ դար]]ի վերջին այդ եկեղեցու արևմտյան ճակատին կից կառուցվել է սյունազարդ զանգակատունը։
 
[[1970]]-[[1980]]-ական թթթվականներին [[Վազգեն Ա]] Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ջանքերով նորոգվել են վանքի պարիսպները և այլ շինություններ։
 
== Պատկերասրահ ==

Նավարկման ցանկ