«Էրզրումի ճակատամարտ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
Առանց խմբագրման ամփոփման
{{Առաջին համաշխարհային պատերազմի Կովկասյան ռազմաճակատ}}
{{Արևմտյան Հայաստան}}
[[Պատկեր:Эрзурум.jpg|մինի|450px250px|Էրզրում ամրոցի գրավման պլանը:]]
'''Էրզրումի ճակատամարտը''' ({{lang-ru|Эрзурумское сражение}}, ''Էրզրումսկոյե սրաժենիե'', {{lang-tr|Erzurum Taarruzu}}, {{lang-tr|Erzurum Muharebesi}}, ''Էրզրում Թաարազու'', ''Էրզրում Մուհարեբեսի'', {{lang-en|Battle of Erzurum}}), խոշոր ձմեռային հարձակում և ճակատամարտ մի կողմից՝ [[Արևմտյան Հայաստան]]ի կարևորագույն կենտրոններում ամրացած թուրքական բանակի և մյուս կողմից՝ [[Ռուսական բանակ]]ի Կովկասյան ռազմաճակատի զորքերի և հայկական կամավորական ջոկատների միջև [[1916]] թվականի հունվարի 10-ից փետրվարի 16-ը։ Ռուսական բանակի խոշորագույն հաջողություններից մեկը [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ|Առաջին համաշխարհային պատերազմի]] ժամանակ: Ռուսաստանի [[Կովկասյան բանակ (Առաջին համաշխարհային պատերազմ)|Կովկասյան բանակը]] ջախջախեց թուրքական [[III դաշտային բանակ (Օսմանյան կայսրություն)|III դաշտային բանակը]] և գրավեց ռազմավարական կարևորություն ունեցող [[Էրզրում]] կամ [[Կարին]] քաղաքը, որը համարվում էր Արևմտյան Հայաստանի մայրաքաղաքը, դրանով իսկ իրեն ճանապարհ բացելով դեպի [[Օսմանյան կայսրություն|Օսմանյան կայսրության]] տարածքի խորքը:
 
Կովկասյան բանակի շտաբը մշակել էր Էրզրումի ճանապարհը փակող թուրքական Քյոփրյուքյոյի դիրքերի և Հասան-Ղալա բերդի գրավման օպերացիա:
Նախատեսված էր, որ Կովկասյան բանակի հյուսիսային աջ թևում (այսինքն՝ օսմանյան III բանակի ձախ թևում) գլխավոր արվածը հասցնելու են գեներալ [[Միխայլի Պրժևալսկի|Միխայլի Պրժևալսկու]] [[II Թուրքեստանյան բանակային կորպուս]]ը և հեծելազորի գեներալ [[Պյոտր Կալիտին|Պյոտր Կալիտինի]] [[Կովկասյան I բանակային կորպուս]]ը: Նրանց հանձնարարվում էր հարձակվել Հայ-Դաղ և Կոջուխ լեռներով, ճեղքել թուրքական զորքերի պաշտպանության մի քանի գիծ և դուրս գալ Քյոփրիքյոյի դիրքերը զբաղեցնող թշնամու զորքերի թիկունքը:
[[Պատկեր:Н.Н. Юденич.jpg|մինի|450px250px|աջից|Հետևակի գեներալ Ն.Ն. Յուդենիչի լուսանկարը «Летопись войны» (Պատերազմի տարեգրություն) հանդեսում, 1916, № 78, էջ. 1243:]]
[[Պատկեր:Pyotr_P._Kalitin.jpeg|մինի|450px250px|աջից|Հեծելազորի գեներալ Պյոտր Կալիտին՝ [[Կովկասյան I բանակային կորպուս]]ի հրամանատարը Էրզրումի ճակատամարտի ժամանակ:]]
[[Պատկեր:General_De-Vitt_with_Staff.jpg|մինի|450px250px|աջից|Գեներալ Դե-Վիտտը՝ [[Կովկասյան IV բանակային կորպուս]]ի հրամանատարը XXIX դիվիզիայի շտաբի հետ:]]
 
Ռազմաճակատի կենտրոնում, օժանդակ հարված հասցնելով Խնուսին և Մուշին, թուրքերի դեմ պետք է գրոհեին [[Կովկասյան IV բանակային կորպուս|Կովկասյան IV բանակային կորպուսի]] զորքերը՝ [[Վլադիմիր Դե-Վիտտ]]ի հրամանատարությամբ, այնինչ գեներալ [[Վլադիմիր Լյախով]]ի Մերձծովյան զորախումբը հարձակվելու էր Սև ծովի առափին, միաժամանակ՝ Բաթումի նավաջոկատը պետք է խափաներ թուրքերի ծովային փոխադրումները Տրապիզոն նավահանգստով:
 
Երբ ռուսական բանակի [[օդային հետախուզություն]]ը պարզեց, որ թուրքական զորքերը նահանջում են, ռուսական հետապնդումը այնքան արդյունավետ չեղավ, որքան այն կարող էր լինել:<ref name="Allen" /> Սա ևս հայոց պատմության՝ պարզաբանման կարիք ունեցող հարցերից է: Այնինչ, III Օսմանյան բանակի X և XI բանակային կորպուսների մնացորդներին հաջողվեց մեկ այլ պաշտպանական գիծ ստեղծել Էրզրումից 8 կմ դեպի արևմուտք:
[[Պատկեր:Ruserz.jpg|մինի|450px250px|աջից|Գրավված թուրքական դրոշները [[Էրզրում]]ում:]]
[[Պատկեր:Gun-erzurum-niva-1916-11.jpg|մինի|450px250px|աջից|Ռազմավարային թուրքական զենքը ռուսների կողմից գրավված [[Էրզրում]]ում. [[1916]] թվականի սկիզբ:]]
[[Պատկեր:Древний_христианский_храм-арсеналв_отбитом_у_турок_Эрзеруме_Нива_№31-1916.jpg|մինի|450px250px|Հին հայկական տաճար, թուրքերի կողմից վերածված զինապահեստի. ազատագրված Էրզրումը [[1916]] թվականին:]]
[[Պատկեր:Район освобождённой от турок русскими войсками Армении к лету 1916. Нива №31-1916.jpg|մինի|450px250px|աջից| [[Արևմտյան Հայաստան|Արևմտյան Հայաստանի]] այն տարածքը, որն ազատագրված էր թուրքերից [[1916]] թվականի [[ամառ|ամռանը]]:]]
[[Պատկեր:Телеграмма Николаю II о падении Эрзерума.jpg|մինի|450px250px|Մեծ իշխան Նիկոլայ Նիկոլայևիչի հեռագիրը կայսր Նիկոլայ II-ին՝ Էրզրումի գրավման մասին:]]
 
== Արդյունքներ ==

Նավարկման ցանկ