«Հասան-Ջալալյաններ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Stepan Hasan-Jalalyan (քննարկում) մասնակցի խմբագրումները հետ են շրջվել Hayk.arabaget մասնակցի վ...)
|երկիր = [[Մեծ Հայք]], [[Արցախ (նահանգ)|Արցախ]] նահանգ
|տիրույթ = [[Խաչեն]], [[Վարանդա]], [[Դիզակ]], [[Գյուլիստան]], [[Ջրաբերդ]]
|ծագում = [[Առանշահիկներ]]ից,<br />նաև՝ [[Բագրատունիներ]]ից<br />և [[Արծրունիներ]]
|տիտղոսներ = [[Գանձասարի կաթողիկոսություն|Գանձասարի կաթողիկոս]], [[Խաչենի իշխանություն|Արցախի իշխանաց իշխան], թագավոր]
|ներկա առաջնորդ =
|հիմնադիր = [[Ջալալ Ա|Հասան-Ջալալ Դոլա]]
<small>1603 թվականին [[Խաչենի իշխանություն|Խաչենի իշխանության]] տարածքում ձևավորվում են մի քանի իշխանություններ</small>
 
== Զինանշան ==
Հասան-Ջալալ Դոլայի հոր՝ Վախթանգ Տանգիկի և մոր՝ Խորիշահ Բագրատունու կտակի համաձայն կառուցած [[Գանձասար]]ի եկեղեցու հյուսիսային մուտքի վրա քանդակված են իրար դեմ-հանդիման քայլող երկու առյուծներ։ Աջակողմյան առյուծի ոտքերի մոտ ուղեցույց-լուսատու վեցաթև աստղ է՝ հավերժության խորհրդանշանով։ Առյուծն ու արծիվը հաճախ են պատահում ինչպես այս, այնպես էլ միջնադարի հայկական այլ իշխանական ու թագավորական տների ([[Բագրատունիներ]], [[Սյունիներ]], [[Մամիկոնյաններ]], [[Պահլավունիներ]], [[Վաչուտյաններ]], [[Դոփյաններ]] և ուրիշներ) զինանշաններին ու դրոշներին։
[[Պատկեր:Gandzasar 112.JPG|մինի|300px|ձախից|Առյուծներ Գանձասարի պատին]]
Առյուծների պատկերներով է զարդարված նաև Հասան-Ջալալյանների տոհմական պատկանելության գորգերը, որոնք հայտնի են որպես «Առյուծագորգ»։ Դրանցից որոշները մինչ այժմ պահպանվում են։
 
Տոհմի զինանշանի պատկերներն ընտրվել են Գանձասարի քանդակ-պատկերները<ref>[http://www.gandzasar.am/gandzasar.am/zin.html Հասան-Ջալալյան տոհմի զինանշանը]</ref>՝
::::::::::::::# Առյուծներ՝ հյուսիսային կողմի մուտքի դռան վերևում
::::::::::::::# Խաչ՝ հարավային կողմում
::::::::::::::# Աղավնաբազե (արծիվ)՝ հյուսիս-արևելյան կողմ
::::::::::::::# Վեցաթև աստղ՝ առյուծների մոտ, Ջալալ Ա-ի գերեզմանաքարի վրա և արևմտյան կողմում
::::::::::::::# Չորս անվանատառեր (Հասան - Ջալալ - Իշխան - Խաչենի)՝ Հասան Ջալալ Դոլայի անձնական օգտագործման սուրի երախակալի վրա (Ռուսական թանգարան, [[Սանկտ Պետերբուրգ]])
::::::::::::::# Արև՝ Ջալալ Դոլայի գերեզմանաքարին
 
Հանդիպում է տոհմի երկու դրոշ, որոնցից մեկը պատկերված է կարմիր, խաչաձև՝ չորս կողմերում գրված ՏՐ (Տեր) ԱԾ (Աստված) ՀՍ (Հիսուս) ՔՍ (Քրիստոս)՝ Հասան-Ջալալ Դոլայի պետական խորհրդանիշը։ Այն նման է [[Վրաց թագավորություն|Վրաց թագավորության]] դրոշին, որի սահմաններում ստեղծվել էր [[Խաչենի իշխանություն]]ը։ Մեկ այլ տարբերակ պատկերում է խաչ՝ դրոշի աջ կողմում։
 
== Իշխանության մասնատում ==
[[Պատկեր:XamsayiMelikutyunner XVII-XIX.JPG|մինի|300px|Խամսայի մելիքությունները 17-19-րդ դարերում]]
[[Հայաստանը ուշ միջնադարում|Ուշ միջնադարում]]՝ 15-17-րդ դարերում, [[Արևելյան Հայաստան]]ը հայտնվում է [[Սեֆյան Իրան]]ի [[Արևելյան Հայաստանը Սեֆյան Պարսկաստանի կազմում|գերիշխանության]] տակ։ [[Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն (Արցախ)|Արցախի]] տարածքը բաժանվում է 5 իշխանությունների՝ [[Գյուլիստանի մելիքություն|Գյուլիստանի]], [[Ջրաբերդի մելիքություն|Ջրաբերդի]], [[Խաչենի մելիքություն|Խաչենի]], [[Վարանդայի մելիքություն|Վարանդայի]] և [[Դիզակի մելիքություն|Դիզակի]]։ Իշխանությունների ղեկավարները սերում էին հիմնականում սերում էին Հասան-Ջալալյաններից և պարսիկների շրջանում հայտնի էին որպես «մելիք» ({{lang-ar|ملك թագավոր}})։ Արցախի մելիքությունները մտնում են [[Ղարաբաղի կուսակալություն|Ղարաբաղի կուսակալության]] մեջ։
 
 
== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.gandzasar.am Հասան-Ջալալյանների պաշտոնական կայք]
* [http://s2w.hbz-nrw.de/ulbbn/content/titleinfo/2478499 Հասան-Ջալալյան Եսայի. Պատմություն Աղվանից]
* [http://www.historyofarmenia.am/download.php?pdf=1._Xacheni_ishxanutyun@_X-XVI_darerum.pdf&id=117 Ուլուբաբյան, Բագրատ. Խաչենի իշխանությունը X-XVI դարերում]

Նավարկման ցանկ