«Ապարան»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
Ավելացվել է 112 բայտ ,  5 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
== Անվանում==
Նախկինում ունեցել է Աբարան, Աբարան Վերին, Բաշ Աբարան, Բաշ Ապարան, Փարազնակերտ, Քասախ, Քասաղ անվանումները։ Ապարանը հնում կոչվել է [[Քասաղ]], առաջին անգամ հիշատակել է Պտղոմեոսը՝ [[2-րդ դար]]ում Casala ձևով։
 
Քասաղը եղել է պատմական Հայաստանի [[Նիգ]] գավառի կենտրոնը՝ [[Գնթունյաց]] նախարարական տան նստավայրը, որտեղ [[5-րդ դար]]ում նրանց կառուցած [[Քասախի բազիլիկ]]ը կանգուն է։ [[10-րդ դար]]ում Քասաղը սկսում են անվանել Ապարան, այսինքն՝ պալատ։ Քասաղն՝ Ապարան անունը ստացել է այն բանից հետո, երբ [[Մոկք|Մոկաց]] Ապարանք գյուղի [[Ապարանից Սուրբ Խաչ վանք]]ի մասունքը տեղափոխվում է այստեղ։ Ըստ ավանդության Ապարան անվանումը պայմանավորված է լուսե կանթեղով, որն առանց պարանի կախված է եղել երկնքից։ Այստեղից էլ առաջացել է Անպարան անվանումը, որը հետագայում հնչյունափոխվելով դարձել է Ապարան։ Թեև նույնիսկ [[18-րդ դար]]ում [[Զաքարիա Քանաքեռցի]] պատմիչը օգտագործել է Քասաղ տեղանունը։ Ապարան է վերանվանվել 1935 թվականին։
 
== Պատմություն ==
Քասաղը եղել է պատմական ՀայաստանիՄինչև [[Նիգ1995]] գավառի կենտրոնը՝ [[Գնթունյաց]] նախարարական տան նստավայրը, որտեղ [[5-րդ դար]]ում նրանց կառուցած [[Քասախի բազիլիկ]]ը կանգուն է։ [[10-րդ դար]]ում Քասաղը սկսում են անվանել Ապարան, այսինքն՝ պալատ։ Քասաղն՝ Ապարան անունը ստացել է այն բանից հետո, երբ [[Մոկք|Մոկաց]] Ապարանք գյուղի [[Ապարանից Սուրբ Խաչ վանք]]ի մասունքը տեղափոխվում է այստեղ։ Ըստ ավանդության Ապարան անվանումը պայմանավորված է լուսե կանթեղով, որն առանց պարանի կախված է եղել երկնքից։ Այստեղից էլ առաջացել է Անպարան անվանումը, որը հետագայում հնչյունափոխվելով դարձել է Ապարան։ Թեև նույնիսկ [[18-րդ դար]]ում [[Զաքարիա Քանաքեռցի]] պատմիչը օգտագործել է Քասաղ տեղանունը։ Ապարան է վերանվանվել 1935 թվականին։ Մինչև 1995 թվականը եղել է քաղաքատիպ ավան և Ապարանի վարչական շրջանի կենտրոնը, 1995 թվականին վարչատարածքային ռեֆորմից հետո դարձել է քաղաք։ 18-րդ դարից մինչև [[1935]] թվականը կրել է [[Բաշ-Աբարան]] անունը։ Բաշ-Աբարանում 1918 թվականին Ապարանի բնակիչները հերոսական [[Բաշ-Ապարանի ճակատամարտ|ճակատամարտ]] են տվել [[Ալեքսանդրապոլ]]ից [[Երևան]] շարժվող թուրք զավթիչներին, այդպիսով կասեցնելով թուրքական զորքի առաջընթացը։ Ամեն տարի մայիսի 28-ին մեծ տոնակատարությամբ նշվում է Բաշ Ապարանի հերոսամարտի տարելիցը։
 
Ամեն տարի [[մայիսի 28]]-ին մեծ տոնակատարությամբ նշվում է [[Բաշ Ապարանի ճակատամարտ|Բաշ Ապարանի հերոսամարտ]]<nowiki/>ի տարելիցը։
== Տեսարժան վայրեր ==
* [[Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Ապարան)|Սուրբ Խաչ եկեղեցի]] - կառուցվել է [[5-րդ դար]]ում
* [[Վերածնունդ հուշահամալիր (Ապարան)|Բաշ-Ապարանի ճակատամար]ին նվիրված հուշակոթող]]
* [[Դրաստամատ Կանայան]]ի դամբարանը
* [[Հայոց այբուբենի հուշարձան|Հայոց այբուբենի համալիրն]] ու [[Մխիթար Գոշ]]ի արձանը
 
== Աշխարհագրություն ==
Ապարանը գտնվում է [[Արագած]] լեռնազանգվածի արևելյան փեշերին։ Ծովի մակարդակից բարձրությունը կազմում է 1880 մետր։ Կլիման բարեխառն լեռնային է։ Ձմեռները տևական են՝ ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Ամառները տաք են՝ համեմատաբար խոնավ։ Հուլիսյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է պլյուս 17-18 աստիճանների, իսկ հունվարյանը՝ մինուս 6-8 աստիճանների միջև ըստ Ցելսիուսի սանղակի։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 450-600 միլիմետր։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային տափաստաններ են<ref>[http://aragatsotn.gov.am/about-communities/802/ Աշխարհագրության մասին aragatsotn.gov.am կայքում]</ref>։
 
Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 450-600 միլիմետր։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային տափաստաններ են<ref>[http://aragatsotn.gov.am/about-communities/802/ Աշխարհագրության մասին aragatsotn.gov.am կայքում]</ref>։
 
== Բնակչություն ==
[[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ի տարիներին (1914-1918) Ապարանում վերաբնակեցվել են [[Վան]]ից, [[Մուշ]]ից, [[Ալաշկերտ]]ից, [[Էրզրում]]ից և [[Խոյ]]ից գաղթած մեծ թվով բնակիչներ։ Բնակչության ազգային կազմում մեծամասնություն են կազմում հայերը, կան նաև եզդիներ։ Ըստ Ազգային վիճակագրական ծառայության [[2005]] թ. տվյալների, առկա բնակչությունը կազմում է 5711 մարդ, որից 47% տղամարդիկ են, 53% կանայք։ Համայնքն ունի 3 դպրոց, մեկ երաժշտական դպրոց, մշակույթի տուն, գրադարաններ, հիվանդանոց, պոլիկլինիկա, կապի հանգույց։
 
Ըստ Ազգային վիճակագրական ծառայության [[2005]] թ. տվյալների, առկա բնակչությունը կազմում է 5711 մարդ, որից 47% տղամարդիկ են, 53% կանայք։ Համայնքն ունի 3 դպրոց, մեկ երաժշտական դպրոց, մշակույթի տուն, գրադարաններ, հիվանդանոց, պոլիկլինիկա, կապի հանգույց։
{| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999
 
|+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Բնակչությունը
{| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999"
|+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em" | Բնակչությունը
![[1831]] !! [[1873]] !! [[1914]] !! [[1931]] !! [[1959]] !! [[1979]] !! [[2005]]
![[2013]]
|-
| align="center" | 386 || align="center" |1 353 || align="center" |2 337 || align="center" | 2 666|| align="center" | 2 662 || align="center" | 5 990|| align="center" | 5 711
|6 500
|}
 
Համայնքի հողերը հիմնականում օգտագործվում են որպես վարելահողեր, խոտհարքեր և արոտավայրեր։ Սեփականաշնորհված է համայնքի մակերեսի մոտ 35 տոկոսը։ Պահուստային նշանակության հողերից վարելահողերը զբաղեցնում են 38 հեկտար, արոտավայրերը՝ 415 հեկտար։ Համայնքում նաև զբաղվում են հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։ Կան նաև բազմամյա տնկարկներ, սակայն դրանք մեծ մակերես չեն զբաղեցնում։ Ապարանում զբաղվում են նաև անասնապահությամբ։ Զարգացած է կաթնամսատու ուղղությունը, հումքը վերամշակվում է տեղի պանրի գործարանում։
Համայնքում առաջնային են համարվում աշխատանքային ռեսուրսների լիարժեք օգտագործումը, խմելու և ոռոգման ջրի ջրագծերի վերանորոգումը, փողոցային լուսավորության խնդիրը, քաղաքի գազաֆիկացումը։
 
== Տեսարժան վայրեր ==
* [[Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Ապարան)|Սուրբ Խաչ եկեղեցի]] - կառուցվել է [[5-րդ դար]]ում
* [[Վերածնունդ հուշահամալիր (Ապարան)|Բաշ-Ապարանի ճակատամար]ին նվիրված հուշակոթող]]
* [[Դրաստամատ Կանայան]]ի դամբարանը
* [[Հայոց այբուբենի հուշարձան|Հայոց այբուբենի համալիրն]] ու [[Մխիթար Գոշ]]ի արձանը
 
==Տեղական ինքնակառավարում==

Նավարկման ցանկ