«Մարտունու շրջան (Արցախ)»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
Առանց խմբագրման ամփոփման
|Ծանոթագրություններ =
}}
[[Պատկեր:Wine grapes04.jpg|մինի|ձախից|Խաղողի որթեր]]
[[Պատկեր:MarbleUSGOV.jpg|մինի|ձախից|Մարմար]]
[[Պատկեր:Aras-02.jpg|մինի|Արաքսը Հայաստանի և Իրանի սահմանում]]
[[Պատկեր:Agdam-nagorno-karabakh-3.jpg|մինի|ձախից|379px|Աղդամ քաղաքի ավերակ շինությունները՝ շրջապատված նռան և թզենու անտառներով]]
[[Պատկեր:Amaras-church.jpeg|մինի|ձախից|Ամարասի վանքային համալիրի եկեղեցին, 2008թ.]]
 
'''Մարտունու շրջան''', վարչատարածքային միավոր ԼՂՀ-ում։ [[Լեռնային Ղարաբաղ|Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության]] 8 [[Լեռնային Ղարաբաղի շրջաններ|շրջաններից]] մեկն է։ Կագմավորվել է 1991-ին՝ ԼՂԻՄ նույնանուն շրջանի (ստեղծվել էր 1930ին) հիմքի վրա։ Շրջանի մակերեսը կազմում է 951 կմ², բնակչությունը՝ 23.157 մարդ ([[2005|2005 թ.]]<ref>[http://census.stat-nkr.am/nkr/1-4.pdf Ազգային վիճակագրության Ծառայություն, 2005 թ. մարդահամարի արդյունքները]</ref>)։ Շրջկենտրոնը համանուն [[Մարտունի (ԼՂՀ)|Մարտունի]] քաղաքն է։ Վարանդան հյուսիսից սահմանակցում է [[Ասկերան (շրջան)|Խաչենին]], արևելքից [[Շուշի (շրջան)|Շուշիին]] և հարավարևմուտքից՝ [[Հադրութ (շրջան)|Դիզակին]]։
Վարանդան հյուսիսից սահմանակցում է [[Ասկերան (շրջան)|Խաչենին]], արևելքից [[Շուշի (շրջան)|Շուշիին]] և հարավարևմուտքից՝ [[Հադրութ (շրջան)|Դիզակին]]։
 
ԼՂՀ-ի հարավարևելյան մասում է 400 մ բարձրության վրա։ Ունի 36 համայնք, 40 բնակավայր։ Խոշու բնակավայրերից են Մարտունի քաղաքը, [[Ճարտար]], [[Ղուզե Ճարտար]], [[Բերդաշեն]], [[Գիշի]], [[Թաղավարդ]], [[Մոս]] գյուղերը։ Շրջանի արեմտյան կեսն ունի նախալեռնային, թույլ թեքության մակերեույթ։ Համեմատաբար բարձր են [[Ննգի]], [[Կաղարծի]], [[Աշան]], [[Ճարտար]], [[Խերխան]], [[Թաղավարդ]] գյուղերի մոտակայքով ձգվող լեռնաճյուղերի գագաթները (բարձրությունը՝ 1200-1500 մ)։ [[Լանդշաֆտ]]ը նախալեռնային, տափաստանային և անտառային է։
[[2003]]-ին շրջանում գործել են 36 ակումբ. կենտրոնական և 35 գյուղական գրադարաններ, Մարտունիի պատմաերկրագիտական թանգարանը, 25 միջնակարգ, 8 ութամյա, 6 տարրական, 1 երաժշտական, 1 արհեստագործական դպրոցներ, շրջանային կենտրոնական և Ղուզե Ճարտարի գյուղական հիվանդանոցները, 5 ամբուլատորիա և 31 բուժակամանկաբարձական կետեր, 1 հակահամաճարակային կայան։
 
== Տնտեսություն ==
==Տնտեսությունը==
Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Զարգացած են հացահատիկային բույսերի մշակությունը, խաղողագործությունը, պտղաբուծությունը, անասնաբուծությունը։ Հանրապետության հացահատիկային մշակաբույսերի 24,2%-ը, խաղողի համախառն բերքի 58,9%-ն արտադրվում է Մարտունիի շրջանում։ [[2002]]-ից գործում է «Լուսակերտ» թռչնա-բուծական ֆաբրիկան (ՍՊԸ)։ Խորհրդային տարիներին շրջանն ադրբեջանական մշակող ձեռնարկություններին մատակարարել է հացահատիկ, [[խաղող]], միրգ, բոժոժ, բուրդ, կաթ և այլն։ 2009-ին շրջանի տնտեսության հիմնական հատվածների տեսակարար կշիռը հանրապետության համապատասխան ճյուղերի ընդհանուր ծավալում արդյունաբերությունը 3,3% էր, գյուղատնտեսությունը՝ 25,3%, շինարարությունը՝ 13,1%, կապը՝ 6,4%, մանրածախ ապանքաշրջանառությունը՝ 10,6%, ծառայությունները՝ 7,8%։ Ավտոճանապարհներով կապված է [[Ստեփանակերտ]]ի, [[Մարտակերտ]]ի, [[Հադրութ]]ի հետ։
[[Պատկեր:Wine grapes04.jpg|մինի|ձախից|Խաղողի որթեր]]
Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Զարգացած են հացահատիկային բույսերի մշակությունը, խաղողագործությունը, պտղաբուծությունը, անասնաբուծությունը։ Հանրապետության հացահատիկային մշակաբույսերի 24,2%-ը, խաղողի համախառն բերքի 58,9%-ն արտադրվում է Մարտունիի շրջանում։ [[2002]]-ից գործում է «Լուսակերտ» թռչնա-բուծական ֆաբրիկան (ՍՊԸ)։ Խորհրդային տարիներին շրջանն ադրբեջանական մշակող ձեռնարկություններին մատակարարել է հացահատիկ, [[խաղող]], միրգ, բոժոժ, բուրդ, կաթ և այլն։ 2009-ին շրջանի տնտեսության հիմնական հատվածների տեսակարար կշիռը հանրապետության համապատասխան ճյուղերի ընդհանուր ծավալում արդյունաբերությունը 3,3% էր, գյուղատնտեսությունը՝ 25,3%, շինարարությունը՝ 13,1%, կապը՝ 6,4%, մանրածախ ապանքաշրջանառությունը՝ 10,6%, ծառայությունները՝ 7,8%։
Ավտոճանապարհներով կապված է [[Ստեփանակերտ]]ի, [[Մարտակերտ]]ի, [[Հադրութ]]ի հետ։
 
== Բնական պայմաններըպայմաններ ==
Մարտունու շրջանի տարածքի զգալի մասը հարթավայրային է և ծովի մակերևույթից ունի մինչև 400մ բարձրություն։ Շրջանի հարթավայրային մասում, հատկապես [[Մարտունի]] քաղաքում, [[Կուրապատիկնո]]յի, [[Գևորգավան]]ի, [[Աղբուռունի]], Ալաբալու հատվածներում [[կլիմայական պայմաններ]]ը չոր մերձարևադարձային են, [[մթնոլորտ]]ային տեղումները սակավ, ձյան կայուն շերտ համարյա չի լինում։
 
==Ռելիեֆը Ռելիեֆ ==
Շրջանի արևմտյան կեսը նախալեռնային, թույլ թեքություն ունեցող մակերևույթ ունի, այստեղի կլիմայական պայմանները առավել նպաստավոր են գյուղատնտեսության համար։
 
== Գետային ցանցըցանց ==
[[Պատկեր:Aras-02.jpg|մինի|Արաքսը Հայաստանի և Իրանի սահմանում]]
Մարտունու շրջանի տարածքով հոսող գետերից ջրառատը [[Վարանդա]]ն է՝ իր [[Ամարաս]] վտակով։ Այն թափվում է [[Արաքս]] գետը։ Նշանավորը [[Խոնաշեն]]ն է, որը, սկիզբ առնելով [[Բովուրխան]]ի լեռնալանջերից, անցնում է Մարտունի քաղաքով և կորչում [[Արցախ]]ի հարթավայրում։
 
Շրջանի արևմտյան նախալեռնային հատվածը գեղատեսիլ է, հարուստ պտղատու ծառատեսակներով, անտառներով, զուլալ հետակներով ու սառնորակ աղբյուրներով։
 
==Ընդերքը Ընդերք ==
[[Պատկեր:MarbleUSGOV.jpg|մինի|ձախից|Մարմար]]
Մարտունու ընդերքը հարուստ է [[կրաքար]]ի, [[բազալտ]]ի, [[մարմար]]ի, [[գրանիտ]]ի, [[կավ]]ի պաշարներով։ Մարմարի պաշարներով հարուստ է [[Նորշեն]], գրանիտի պաշարներով՝ [[Ննգի]], կավի պաշարներով՝Ննգի ու [[Ղավախան]] գյուղերի շրջակայքը։
 
== Սահմաններ ==
==Սահմանները==
Արևմտյան մասում շրջանը սահմանակից է [[Ասկերան]]ին, հարավային մասում՝ [[Հադրութ]]ի շրջաններին, արևելյան ու հարավարևելյան մասերում Ֆիզուլուն, իսկ հյուսիսային մասում [[Աղդամ]]ի շրջաններին։
[[Պատկեր:Agdam-nagorno-karabakh-3.jpg|մինի|ձախից|379px|Աղդամ քաղաքի ավերակ շինությունները՝ շրջապատված նռան և թզենու անտառներով]]
 
==Պատմաճարտարապետական Պ ատմաճարտարապետական հուշարձաններ ==
Տարածքում պահպանվել են հայկական պատմաճարտարապետական 353 հուշարջան, որոնցից կանգունը և հնագույնը [[Ամարասի վանք]]ն է, որտեղ Մեսրոպ Մաշտոցը բացել է նահանգի առաջին դպրոցը։ Վանքը կառուցվել է 4-րդ դաիլ սկզբին Գրիգոր Լուսավորչի, այնուհետև՝ նրա թոռ [[Գրիգորիս եպիսկոպոս]]ի կողմից։ Հենց այդ վանքում է գտնվում վերջինիս դամբարանը: Շրջանի պատմաճարտարապետական մյուս հուշարձաններից նշանավոր են՝ Ճարտար գյուղի [[Եղիշե]]ի, Հերհեր գյուղի Ս. Գրիգորիս, Մավաս գյուղի վանքերը, Կարմիր եղցի համալիրը (Մելիք-Փաշայաննե- րի դամբարանով, XIII դ.),[[Բերդաշեն]]ի ամրոցները, Մեծ Նահատակ, Ս. Աստվածածին եկեղեցիները, Հացի գյուղի Ս. Աստվածածին եկեղեցին ու դպրոցի հին շենքը, [[Թաղավարդ]] գյուղի անտառածածկ սարի վրա գտնվող Ղևոնդաց անապատի հուշարձանները, [[Կաղարծի]] գյուղի Թարգմանչաց եկեղեցին և այլ հնություններ։ Շրջանում կա քաղաքական 1 համայնք, գյուղական 35 համայնք և 38 բնակավայր։
[[Պատկեր:Amaras-church.jpeg|մինի|ձախից|Ամարասի վանքային համալիրի եկեղեցին, 2008թ.]]
Շրջանի պատմաճարտարապետական մյուս հուշարձաններից նշանավոր են՝ Ճարտար գյուղի [[Եղիշե]]ի, Հերհեր գյուղի Ս. Գրիգորիս, Մավաս գյուղի վանքերը, Կարմիր եղցի համալիրը (Մելիք-Փաշայաննե- րի դամբարանով, XIII դ.),[[Բերդաշեն]]ի ամրոցները, Մեծ Նահատակ, Ս. Աստվածածին եկեղեցիները, Հացի գյուղի Ս. Աստվածածին եկեղեցին ու դպրոցի հին շենքը, [[Թաղավարդ]] գյուղի անտառածածկ սարի վրա գտնվող Ղևոնդաց անապատի հուշարձանները, [[Կաղարծի]] գյուղի Թարգմանչաց եկեղեցին և այլ հնություններ։
Շրջանում կա քաղաքական 1 համայնք, գյուղական 35 համայնք և 38 բնակավայր։
 
== Խոշոր գյուղեր ==
Գյուղերից առավել խոշորներն են [[Ճարտար]]ը, [[Բերդաշեն]]ը, [[Գիշի]]ն, [[Թաղավարդ]]ը, [[Մաճկալաշեն]]ը, [[Խնուշինակ]]ը, [[Հերհեր]]ը, [[Աշան]]ը, [[Քերթ]]ը։
 
== Բնակչություն ==
==Բնակչությունը==
{| class="wikitable"
|-
| 36 || Վազգենաշեն || 263
|}
 
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ՀՀ2012}}
{{ՂԱՊ}}
[[Կատեգորիա:Մարտունու շրջան]]
166 183

edits

Նավարկման ցանկ