«Մարտունու շրջան (Արցախ)»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
Առանց խմբագրման ամփոփման
}}
 
'''Մարտունու շրջան''', վարչատարածքային միավոր ԼՂՀ-ում։ [[Լեռնային Ղարաբաղ|Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության]] 8 [[Լեռնային Ղարաբաղի շրջաններ|շրջաններից]] մեկն է։ Կագմավորվել է 1991-ին՝ ԼՂԻՄ նույնանուն շրջանի (ստեղծվել էր 1930ին) հիմքի վրա։ Շրջանի մակերեսը կազմում է 951 կմ², բնակչությունը՝ 23.157 մարդ ([[2005|2005 թ.]]<ref>[http://census.stat-nkr.am/nkr/1-4.pdf Ազգային վիճակագրության Ծառայություն, 2005 թ. մարդահամարի արդյունքները]</ref>)։ Շրջկենտրոնը համանուն [[Մարտունի (ԼՂՀ)|Մարտունի]] քաղաքն է։
 
Վարանդան հյուսիսից սահմանակցում է [[Ասկերան (շրջան)|Խաչենին]], արևելքից [[Շուշի (շրջան)|Շուշիին]] և հարավարևմուտքից՝ [[Հադրութ (շրջան)|Դիզակին]]։
 
ԼՂՀ-ի հարավարևելյան մասում է 400 մ բարձրության վրա։ Ունի 36 համայնք, 40 բնակավայր։ Խոշու բնակավայրերից են Մարտունի քաղաքը, [[Ճարտար]], [[Ղուզե Ճարտար]], [[Բերդաշեն]], [[Գիշի]], [[Թաղավարդ]], [[Մոս]] գյուղերը։ Շրջանի արեմտյան կեսն ունի նախալեռնային, թույլ թեքության մակերեույթ։ Համեմատաբար բարձր են [[Ննգի]], [[Կաղարծի]], [[Աշան]], [[Ճարտար]], [[Խերխան]], [[Թաղավարդ]] գյուղերի մոտակայքով ձգվող լեռնաճյուղերի գագաթները (բարձրությունը՝ 1200-1500 մ)։ [[Լանդշաֆտ]]ը նախալեռնային, տափաստանային և անտառային է։
 
Բնակչությունը զբաղվում է հողագործությամբ (գլխավոոաղես հացահատիկային բույսերի մշակությամբ), խաղողագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գործում է [[Մարտունի]]ի զինու գործարանը, թռչնաբուծական ֆաբւիկան, վերականգնվել է Կարմիր Շուկայի գինու կետը։
[[2003]]-ին շրջանում գործել են 36 ակումբ. կենտրոնական և 35 գյուղական գրադարաններ, Մարտունիի պատմաերկրագիտական թանգարանը, 25 միջնակարգ, 8 ութամյա, 6 տարրական, 1 երաժշտական, 1 արհեստագործական դպրոցներ, շրջանային կենտրոնական և Ղուզե Ճարտարի գյուղական հիվանդանոցները, 5 ամբուլատորիա և 31 բուժակամանկաբարձական կետեր, 1 հակահամաճարակային կայան։
 
==Տնտեսությունը==
Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Զարգացած են հացահատիկային բույսերի մշակությունը, խաղողագործությունը, պտղաբուծությունը, անասնաբուծությունը։ Հանրապետության հացահատիկային մշակաբույսերի 24,2%-ը, խաղողի համախառն բերքի 58,9%-ն արտադրվում է Մարտունիի շրջանում։ [[2002]]-ից գործում է «Լուսակերտ» թռչնա-բուծական ֆաբրիկան (ՍՊԸ)։ Խորհրդային տարիներին շրջանն ադրբեջանական մշակող ձեռնարկություններին մատակարարել է հացահատիկ, [[խաղող]], միրգ, բոժոժ, բուրդ, կաթ և այլն։ 2009-ին շրջանի տնտեսության հիմնական հատվածների տեսակարար կշիռը հանրապետության համապատասխան ճյուղերի ընդհանուր ծավալում արդյունաբերությունը 3,3% էր, գյուղատնտեսությունը՝ 25,3%, շինարարությունը՝ 13,1%, կապը՝ 6,4%, մանրածախ ապանքաշրջանառությունը՝ 10,6%, ծառայությունները՝ 7,8%։
Ավտոճանապարհներով կապված է [[Ստեփանակերտ]]ի, [[Մարտակերտ]]ի, [[Հադրութ]]ի հետ։
 
==Բնական պայմանները==
 
==Պատմաճարտարապետական հուշարձաններ==
Տարածքում պահպանվել են հայկական պատմաճարտարապետական 353 հուշարջան, որոնցից կանգունը և հնագույնը [[Ամարասի վանք]]ն է։է, որտեղ Մեսրոպ Մաշտոցը բացել է նահանգի առաջին դպրոցը։ Վանքը կառուցվել է 4-րդ դաիլ սկզբին Գրիգոր Լուսավորչի, այնուհետև՝ նրա պոռթոռ [[Գրիգորիս եպիսկոպոս]]ի կողմից։ Հենց այդ վանքում է գտնվում վերջինիս դամբարանը:
[[Պատկեր:Amaras-church.jpeg|մինի|ձախից|Ամարասի վանքային համալիրի եկեղեցին, 2008թ.]]
Շրջանի պատմաճարտարապետական մյուս հուշարձաններից նշանավոր են՝ Ճարտար գյուղի [[Եղիշե]]ի, Հերհեր գյուղի Ս. Գրիգորիս, Մավաս գյուղի վանքերը, Կարմիր եղցի համալիրը (Մելիք-Փաշայաննե- րի դամբարանով, XIII դ.),[[Բերդաշեն]]ի ամրոցները, Մեծ Նահատակ, Ս. Աստվածածին եկեղեցիները, Հացի գյուղի Ս. Աստվածածին եկեղեցին ու դպրոցի հին շենքը, [[Թաղավարդ]] գյուղի անտառածածկ սարի վրա գտնվող Ղևոնդաց անապատի հուշարձանները, [[Կաղարծի]] գյուղի Թարգմանչաց եկեղեցին և այլ հնություններ։
Շրջանում կա քաղաքական 1 համայնք, գյուղական 35 համայնք և 38 բնակավայր։
 
Գյուղերից առավել խոշորներն են [[Ճարտար]]ը, [[Բերդաշեն]]ը, [[Գիշի]]ն, [[Թաղավարդ]]ը, [[Մաճկալաշեն]]ը, [[Խնուշինակ]]ը, [[Հերհեր]]ը, [[Աշան]]ը, [[Քերթ]]ը։
 
==Բնակչությունը==
==Գյուղատնտեսությունը==
{| class="wikitable"
Մարտունու շրջանը գյուղատնտեսության զարգացման համար առավել նպաստավոր պայմաններ ունեցող շրջաններից է։ Ունի բազմաճյուղ գյուղատնտեսություն՝ [[հացահատիկ]]ի մշակություն, այգեգործություն և պտղաբուծություն, անասնապահություն՝ իր բոլոր ենթաճյուղերով։
|-
! !! Համայնք !! Թվաքանակը
|-
| 1 || Մարտունի || 5352
|-
| 2 || Քաջավան || 77
|-
| 3 || Ավդուռ || 133
|-
| 4 || Բերդաշեն || 1558
|-
| 5 || Գիշի || 1556
|-
| 6 || Եմիշճան || 170
|-
| 7 || Զարդանաշեն || 93
|-
| 8 || Թաղավարդ || 1286
|-
| 9 || Խերխան || 136
|-
| 10 || Խնուշինակ || 655
|-
| 11 || Ծովատեղ || 161
|-
| 12 || Կաղարծի || 546
|-
| 13 || Կարմիր շուկա || 1046
|-
| 14 || Կոլխոզաշեն || 270
|-
| 15 || Հաղորտի || 176
|-
| 16 || Հացի || 535
|-
| 17 || Հերհեր || 655
|-
| 18 || Կավահան || 82
|-
| 19 || Ղուզե Ճարտար || 1802
|-
| 20 || Ճարտար || 5315
|-
| 21 || Մաճկալաշեն || 665
|-
| 22 || Մյուրիշեն || 155
|-
| 23 || Մուշկապատ || 368
|-
| 24 || Մուշկապատ || 368
|-
| 25 || Ննգի || 322
|-
| 26 || Նոր Շեն || 338
|-
| 27 || Շեխեր || 363
|-
| 28 || Պառավաթումբ || 122
|-
| 29 || Սարգսաշեն || 256
|-
| 30 || Սոս || 1009
|-
| 31 || Սպիտակաշեն || 341
|-
| 32 || Քարահունջ || 167
|-
| 33 || Քերթ || 551
|-
| 34 || Ջիվանի || 158
|-
| 35 || Վարանդա || 99
|-
| 36 || Վազգենաշեն || 263
|}
 
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{Մարտունու շրջան}}
{{ԼՂՀ վարչական բաժանում}}
{{ՀՀ2012}}
 
{{ՂԱՊ}}
[[Կատեգորիա:Մարտունու շրջան]]

Նավարկման ցանկ