«Մահապատիժ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Jump to navigation Jump to search
Ավելացվել է 5595 բայտ ,  6 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Ռոբոտ․ Տեքստի ավտոմատ փոխարինում (-` +՝))
Առավել տարածված մահապատժի տեսակ է հանդիսանում [[գնդակահարություն]]ը։ Ինչպես նաև լայն տարածում ունի [[էլեկտրական աթոռ]]ը, [[կախաղան]]ը, [[քարկոծում]]ը և այլն։
 
 
== Մահապատժի ժամանակակից տեսակները ==
== Պատմություն ==
Մահապատիժը ամենահին [[պատժամիջոց]]ի տեսակներից մեկն է: Ի սկզբանե այն առաջացել է «ակն ընդ ական» սկզբունքի հիման վրա: Ըստ այս սկզբունքի՝ մարդուն սպանելու համար արդար պատիժը հանդիսանում էր մահապատիժը: Բացի այդ, իր դերը խաղաց նաև [[Արյան վրեժ|արյան վրիժառություն]] սովորույթը, որին փոխարինելու էր մահապատիժը, որն իրագործվում էր [[Պետություն|պետության]] կողմից:<ref name="kup2">Ն․ Կուզնեցովա «Քրեական իրավունքի դասընթաց», Հատոր 2, ք․ Մոսկվա</ref>
 
Չնայած նրան, որ հետագայում [[հանցագործություն]]ների մեծամասնության համար այս սկզբունքը փոխարինվում է նյութական տուգանքով ի օգուտ [[տուժող]]ի, մահապատիժը պահպանվել է պետությունների մեծամասնությունում:
 
==Մահապատիժը ժամանակակից աշխարհում ==
[[Պատկեր:Death Penalty World Map.svg|thumb|Մահապատժի կիրառումն ամբողջ աշխարհում (2012թ տվյալներով<ref name="amnesty.org">{{cite web|url=http://www.amnesty.org/en/death-penalty/abolitionist-and-retentionist-countries |title=Abolitionist and retentionist countries &#124; Amnesty International |publisher=Amnesty.org |date= |accessdate=2014-02-11}}</ref>).<br />
{{Legend|#3f9bbb|Չեղարկված է բոլոր հանցագործությունների համար** (97)}}
{{Legend|#d4df5a|Չեղարկված է բոլոր հանցագործությունների համար՝ բացառությամբ հատուկ դեպքերի (8)}}
{{Legend|#e8aa30|Գործում է, թեև վերջին 10 տարիների ընթացքում չի կիրառվել (35)}}
{{Legend|#cc7662|Մահապատիժը գործում է (58)*}}
* Մինչդեռ օրենքները տարբերվում են [[ԱՄՆ]] տարբեր նահանգներում, սակայն ընդհանուր առմամբ համարվում է, որ դաշնային մահապատիժը դեռևս կիրառվում է։
**[[Ռուսաստան]]ում գործում է մահապատիժ, թեև ԵԽ արգելում է այն իրականացնել]]
 
Զարգացած երկրներում մահապատժին միշտ նախորդում է երկարատև դատական քննություն տարբեր մակարդակներով, [[մեղադրյալ]]ին բողոքարկման հնարավորություն է տրվում։ Հաճախ դա հանգեցնում է նրան, որ մահապատժի վճիռ կայացնելուց մինչև մահապատիժն իրականացնելը (կամ ներում ստանալը, ինչպես նաև դատապարտյալի՝ այլ պատճառներով մահանալը) տևում են տարիներ կամ նույնիսկ տասնյակ տարիներ։ Օրինակ՝ [[ԱՄՆ]]-ում (Ջորջիա նահանգ) Ջեք Օլդերմենը ({{lang-en|Jack Alderman}}) կնոջը սպանելու համար դատապարտվել էր մահապատժի [[1975]]թ․ [[հունիսի 14]]-ին՝ 24 տարեկան հասակում, իսկ մահապատժի է ենթարկվել միայն [[2008]]թ․ [[սեպտեմբերի 16]]-ին՝ 57 տարեկանում, ավելի քան 33 տարի հետո։
 
Մահապատիժը պետք է իրականացնի միայն պետության լիազորված ներկայացուցիչը նշանակված ժամկետում, հակառակ դեպքում գործողությունը համարվում է [[սպանություն]] և պատժվում՝ [[օրենք]]ով։
 
Ժամանակակից պետությունների մեծ մասում մահապատիժն իրականացվում է ոչ հրապարակային ձևով, այսինքն՝ մահապատժին ներկա են լինում միայն օրենքով սահմանված անձինք։
 
Մի շարք դեպքերում մահապատիժը դատարանի որոշմամբ կարող է փոխարինվել ցմահ ազատազրկմամբ կամ երկարատև ազատազրկմամբ։ Մահապատժի դատապարտվածը կարող է նաև ներում ստանալ [[Պետություն|պետության]] կամ նահանգի բարձրագույն պաշտոնատարի կողմից ([[նախագահ]], [[միապետ]], [[վարչապետ]], [[նահանգապետ]] և այլն)։
 
[[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ից հետո աշխարհում նկատվում է մահապատիժների թվի կրճատման կամ մահապատժի արգելման միտում։ Դրանում բավական մեծ դեր են խաղացել [[1948]]թ․ [[ՄԱԿ]]-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ընդունված Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 3-րդ և 5-րդ հոդվածներով ամրագրված նորմերը, ըստ որոնց յուրաքանչյուր մարդ ունի ապրելու իրավունք և ոչ ոք չպետք է ենթարկվի տանջանքների կամ դաժան, անմարդկային, արժանապատվությունը ստորացնող վերաբերմունքի և պատժի։ <ref>Курс уголовного права. Том 2. Общая часть. Учение о наказании / под ред. Н. Ф. Кузнецовой, И. М. Тяжковой. — М., Зерцало, 2002. — ISBN 5-94373-035-4.</ref> [[Մոսկվայի պետական համալսարան]]ի քրեական իրավունքի և կրիմինալոգիայի ամբիոնի հեղինակային կոլեկտիվի կարծիքով «այդ կոնտեքստում մահապատիժը միանշանակորեն պատկանում է դաժան ու անմարդկային մահապատիժների թվին»։ Բացի դրանից մահապատժի արգելքն առաջարկվում է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի [[1977]]թ․ [[դեկտեմբերի 8]]-ի և [[1980]]թ․ [[դեկտեմբերի 15]]-ի բանաձևերով, ինչպես նաև ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի [[1989]]թ․ [[դեկտեմբերի 15]]-ի Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին դաշնագրի երկրորդ ֆակուլտատիվ արձանագրությամբ։
 
=== Մահապատժի ժամանակակից տեսակները ===
* [[Գազի կամերա]]
* [[Գլխատում]]
* [[Քարկոծում]]
 
== Պատմություն ==
Մահապատիժը ամենահին [[պատժամիջոց]]ի տեսակներից մեկն է: Ի սկզբանե այն առաջացել է «ակն ընդ ական» սկզբունքի հիման վրա: Ըստ այս սկզբունքի՝ մարդուն սպանելու համար արդար պատիժը հանդիսանում էր մահապատիժը: Բացի այդ, իր դերը խաղաց նաև [[Արյան վրեժ|արյան վրիժառություն]] սովորույթը, որին փոխարինելու էր մահապատիժը, որն իրագործվում էր [[Պետություն|պետության]] կողմից:<ref name="kup2">Ն․ Կուզնեցովա «Քրեական իրավունքի դասընթաց», Հատոր 2, ք․ Մոսկվա</ref>
 
Չնայած նրան, որ հետագայում [[հանցագործություն]]ների մեծամասնության համար այս սկզբունքը փոխարինվում է նյութական տուգանքով ի օգուտ [[տուժող]]ի, մահապատիժը պահպանվել է պետությունների մեծամասնությունում:
== Մահապատիժը Հայաստանում ==
[[Հայաստան]]ի Հանրապետությունում մահապատիժը չեղյալ է հայտարարված 2003թ. ապրիլից՝ Ազգային Ժողովի որոշմամբ, թեև արդեն 1997թ.-ից ուժի մեջ էր մորատորիում մահապատժի նկատմամբ։ Քրեական նոր [[Քրեական օրենսգիրք|օրենսգրքի]] համաձայն, մահապատժին փոխարինել է [[ցմահ բանտարկություն]]ը։

Նավարկման ցանկ