Jump to content

«Սամիթ»–ի խմբագրումների տարբերություն

clean up, ջնջվեց: {{Որբ|date=Հոկտեմբեր 2013}} oգտվելով ԱՎԲ
(clean up, ավելացրել է Որբ կաղապար oգտվելով ԱՎԲ)
(clean up, ջնջվեց: {{Որբ|date=Հոկտեմբեր 2013}} oգտվելով ԱՎԲ)
{{Տաքսոտուփ| name = Սամիթ| image file =Anethum graveolens Sturm12023.jpg| image title = Սամիթ| image descr = | regnum = Բույսեր| ref = | comment = | rang = | latin = '''''Anethum graveolens'''''| author = | syn = | typus =| range map =| range map caption = | range map width =| range legend = | wikispecies = Anethum graveolens| commons = Category:Anethum graveolens| itis = | ncbi = | eol = | grin = | ipni = }}'''Սամիթ''' (''Anethum graveolens'', հայերեն այլ անվանումներ՝ ''բաղբակ'', ''տերաթողիկ''), նեխուրազգիների ընտանիքին (''Apiaceae'') պատկանող միամյա տերևաբանջար։ Օգտագործվում է որպես թարմ կանաչի, որպես համեմունք՝ [[վարունգ]]ի և այլ թթուների մեջ, իսկ [[Ձմեռ|ձմռան]] ժամանակ կերակուրների մեջ օգտագործվում է չորացված սամիթը։Սերմերն հարուստ են եթերային յուղով, որն ակտիվորեն օգտագործվում է հրուշակեղենի, պահածոների և բուրումնավետ օճառների արտադրության մեջ։<ref>{{cite book|title=«Խոհանոցային կանաչիներ: Մշակումը, հավաքը և օգտագործումը»|year=1912|publisher=«Օրինջ ջադ քամփընի»|url=http://www.gutenberg.org/files/21414/21414-h/21414-h.htm#Page_87|author=Մ. Գ. Քեյնս|archivedate=2007|format=Անգլերեն}}</ref> Նույն եթերայի յուղն ավելի քիչ չափաբաժնով առկա է նաև սամիթի տերևների և ցողունի մեջ, որով էլ պայմանավորված է բույսի առաձնահատուկ հոտը։Սամիթաջուրը [[Բժշկություն|բժշկության]] մեջ լայնորեն օգտագործվում է երեխաների ստամոքսային ցավերը մեղմացնելու, ինչպես նաև առաջացած գազերը հեռացնելու համար։ Սամիթի տերևները հարուստ են [[Վիտամին A|A]] և [[C վիտամին]]ներով։== Բուսաբանական նկարագրությունը ==[[Պատկեր:Anethum graveolens seeds.JPG|190px|thumb|աջից|Սամիթի սերմերի տեսքը]]Պատկանում է նեխուրազգիների (''Apiaceae'') ընտանիքին։ Միամյա բույս է։ Արմատներն առանցքային և բավականին լավ ճյուղավորված։ Ցողունը կանգուն է, ճյուղավորված, կլոր, հարթ առանց թավի հասնում է մինչև 120-150 սմ բարձրության։Սամիթի տերևները հերթադիր են, եռակի-փետրաձև, նեխ ասեղնաձև բլթակներով կտրտված։ Տերևների գույնը տատանվում է դեղնականաչից մինչև մուգ կապտականաչ։ Ծաղկափթթությունը բարդ հովանոց է, բաղկացած փոքր հովանոցներից։ Ծաղիկները երկսեռ են, բաղկացած 5 բաժակաթերթերից, 5 դեղնագույն պասկաթերթերից, 5 [[առէջ]]ներից և 2 միաձույլ [[վարսանդ]]ից։ Սերմերը կլոր-ձվաձև են, տափակ, թեփուկանման եզրով, բազ մոխրագույն կամ բաց դարչնագույն։ 1000 սերմը կշռում է 1,7-1,8 գ։ Ծլունակությունը պահպանվում է 2-3 տարի։== Օգտագործումը սննդի մեջ ==Սամիթի թարմ, նոր չորացված տերևները լայնորեն օգտագործվում է որպես [[կանաչի]]։Սամիթը և [[քեմոն]]ը աչքի են ընկնում յուրահատուկ բուրմունքով, ուստի լայն համեմունքային օգտագործում ունեն տարբեր ճաշատեսակների մեջ ([[բորշչ]], պահածոյացված սաղմոն և այլն), ինչպես նաև մարինադ վարունգի պատրաստման մեջ։<ref>[http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=71#historyuse «Սննդամթերքների էջերը»]</ref>Սամիթը առավելապես թարմ վիճակում է օգտագործվում, քանի որ չորացման հետ զուգընթաց արագորեն կորցնում է իր առանձնահատուկ բույրը, որը, սակայն, կարող է պահպանվել լիոֆիլիզացիայի (սառցաչորացում) դեպքում։Ձկնամթերքները մեծամասամբ մատուցվում են սամիթի հետ միասին։== Ծանոթագրություններ =={{ծանցանկ}}== Գրականություն ==* Անդրեաս Մելիքյան, ''«Բանջարաբուծություն»'' Երևան, 2005 - ISBN 99941-47-04-8== Արտաքին հղումներ =={{commons|Anethum graveolens}}* [http://archive.168.am/am/articles/29190-pr 168 ժամ՝ սամիթի մոգությունը][[Կատեգորիա:Նեխուրազգիներ]][[Կատեգորիա:Տերևաբանջարներ]]
{{Որբ|date=Հոկտեմբեր 2013}}
 
{{Տաքսոտուփ
| name = Սամիթ
| image file =Anethum graveolens Sturm12023.jpg
| image title = Սամիթ
| image descr =
| regnum = Բույսեր
| ref =
| comment =
| rang =
| latin = '''''Anethum graveolens'''''
| author =
| syn =
| typus =
| range map =
| range map caption =
| range map width =
| range legend =
| wikispecies = Anethum graveolens
| commons = Category:Anethum graveolens
| itis =
| ncbi =
| eol =
| grin =
| ipni =
}}
 
'''Սամիթ''' (''Anethum graveolens'', հայերեն այլ անվանումներ՝ ''բաղբակ'', ''տերաթողիկ''), նեխուրազգիների ընտանիքին (''Apiaceae'') պատկանող միամյա տերևաբանջար։ Օգտագործվում է որպես թարմ կանաչի, որպես համեմունք՝ [[վարունգ]]ի և այլ թթուների մեջ, իսկ [[Ձմեռ|ձմռան]] ժամանակ կերակուրների մեջ օգտագործվում է չորացված սամիթը։
 
Սերմերն հարուստ են եթերային յուղով, որն ակտիվորեն օգտագործվում է հրուշակեղենի, պահածոների և բուրումնավետ օճառների արտադրության մեջ։<ref>{{cite book|title=«Խոհանոցային կանաչիներ: Մշակումը, հավաքը և օգտագործումը»|year=1912|publisher=«Օրինջ ջադ քամփընի»|url=http://www.gutenberg.org/files/21414/21414-h/21414-h.htm#Page_87|author=Մ. Գ. Քեյնս|archivedate=2007|format=Անգլերեն}}</ref> Նույն եթերայի յուղն ավելի քիչ չափաբաժնով առկա է նաև սամիթի տերևների և ցողունի մեջ, որով էլ պայմանավորված է բույսի առաձնահատուկ հոտը։
 
Սամիթաջուրը [[Բժշկություն|բժշկության]] մեջ լայնորեն օգտագործվում է երեխաների ստամոքսային ցավերը մեղմացնելու, ինչպես նաև առաջացած գազերը հեռացնելու համար։ Սամիթի տերևները հարուստ են [[Վիտամին A|A]] և [[C վիտամին]]ներով։
 
== Բուսաբանական նկարագրությունը ==
[[Պատկեր:Anethum graveolens seeds.JPG|190px|thumb|աջից|Սամիթի սերմերի տեսքը]]
 
Պատկանում է նեխուրազգիների (''Apiaceae'') ընտանիքին։ Միամյա բույս է։ Արմատներն առանցքային և բավականին լավ ճյուղավորված։ Ցողունը կանգուն է, ճյուղավորված, կլոր, հարթ առանց թավի հասնում է մինչև 120-150 սմ բարձրության։
 
Սամիթի տերևները հերթադիր են, եռակի-փետրաձև, նեխ ասեղնաձև բլթակներով կտրտված։ Տերևների գույնը տատանվում է դեղնականաչից մինչև մուգ կապտականաչ։ Ծաղկափթթությունը բարդ հովանոց է, բաղկացած փոքր հովանոցներից։ Ծաղիկները երկսեռ են, բաղկացած 5 բաժակաթերթերից, 5 դեղնագույն պասկաթերթերից, 5 [[առէջ]]ներից և 2 միաձույլ [[վարսանդ]]ից։ Սերմերը կլոր-ձվաձև են, տափակ, թեփուկանման եզրով, բազ մոխրագույն կամ բաց դարչնագույն։ 1000 սերմը կշռում է 1,7-1,8 գ։ Ծլունակությունը պահպանվում է 2-3 տարի։
 
== Օգտագործումը սննդի մեջ ==
Սամիթի թարմ, նոր չորացված տերևները լայնորեն օգտագործվում է որպես [[կանաչի]]։
 
Սամիթը և [[քեմոն]]ը աչքի են ընկնում յուրահատուկ բուրմունքով, ուստի լայն համեմունքային օգտագործում ունեն տարբեր ճաշատեսակների մեջ ([[բորշչ]], պահածոյացված սաղմոն և այլն), ինչպես նաև մարինադ վարունգի պատրաստման մեջ։<ref>[http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=71#historyuse «Սննդամթերքների էջերը»]</ref>
 
Սամիթը առավելապես թարմ վիճակում է օգտագործվում, քանի որ չորացման հետ զուգընթաց արագորեն կորցնում է իր առանձնահատուկ բույրը, որը, սակայն, կարող է պահպանվել լիոֆիլիզացիայի (սառցաչորացում) դեպքում։
 
Ձկնամթերքները մեծամասամբ մատուցվում են սամիթի հետ միասին։
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
 
== Գրականություն ==
* Անդրեաս Մելիքյան, ''«Բանջարաբուծություն»'' Երևան, 2005 - ISBN 99941-47-04-8
 
== Արտաքին հղումներ ==
{{commons|Anethum graveolens}}
* [http://archive.168.am/am/articles/29190-pr 168 ժամ՝ սամիթի մոգությունը]
 
[[Կատեգորիա:Նեխուրազգիներ]]
[[Կատեգորիա:Տերևաբանջարներ]]
287 041

edits