Սպառողական կոոպերացիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից


Սպառողական կոպերացիա, կոոպերացիայի ձև, որը սպառողներին միավորում է սպառման ապրանքների համատեղ գնման, մասամբ նաև արտադրության համար՝ հետագայում դրանք իր անդամներին ու բնակչությանը վաճառելու նպատակով։ Որպես կապիտալիզմի պայմաններում աշխատավորության տնտեսական պայքարի նախնական ձև, սպառողական կոպերացիան առաջացել է XVIII դ․ վերջին, Մեծ Բրիտանիայում։ ժամանակակից կապիտալիստական բոլոր երկրներում (բացառությամբ ԱՍՆ-ի ու Կանադայի) կոոպերացիայի մյուս ձևերի մեջ սպառողական կոպերացիա գերիշխող դիրք ունի։ Այն կենտրոնացված բաշխման հզոր համակարգ է դարձել Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Ֆինլանդիայում, Շվեդիայում ու Իսլանդիայում։ ՍՍՀՄ-ում սպառողական կոպերացիակարևոր դեր է կատարել Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ապրանքաշրջանառությունից մասնավոր կապիտալի դուրսմղման, սովետական առևտրական ապարատի ստեղծման, Լենինի կոպերատիվ պլանի իրագործման գործում։ Կոպերացիայի մյուս ձեերի հետ այն եղել է կոլեկտիվ տնտեսավարման դպրոց, մանրապրանքային գյուղացիական տնտեսությունները սոցիալիստ, խոշոր արտադրության վերափոխելու նախապատրաստական աստիճան։ Նէպի շրջանում սպառողական կոպերացիաի գլխավոր խնդիրն էր կատարել արդյունաբերության արտադրանքը գյուղատնտեսական մթերքների ավելցուկի հետ փոխանակելու պետության առաջադրանքը։ Ներկայումս սպառողական կոպերացիա իրականացնում է առևտուրը գյուղում, գնում է գյուղատնտեսական հումք և մթերքներ, արտադրում ժողովրդի սպառման որոշ ապրանքներ։ սպառողական կոպերացիաները ղեկավարում է Ցենտրոսոյուզը, որը միավորում է միութենական հանրապետությունների, իսկ վերջիններս 4 մարզային, երկրամասային, ինքնավար հանրապետությունների սպառկոոպմիությունները, որոնք, իրենց հերթին, ներառում են շրջսպառկոոպմիությունները։ 1983 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ ՍՍՀՄ սպառողական կոպերացիա ընդգրկում էր մանրածախ առևտրի 366,4 հզ․, հասարակական սննդի 98,3 հզ․ ձեռնարկություն, բազմաթիվ մթերող կազմակերպություններ, ժողովրդական սպառման ապրանքների արդյունաբերական ձեռնարկություններ, ուսումնական հաստատությունների սեփական ցանց։ Ցենտրոսոյուզը 1903 թվականից Միջազգային կոոպերատիվ աչյանսի անդամ է, գործնական ու բարեկամական լայն կապեր ունի մոտ 100 երկրի կոոպերատիվ կազմակերպությունների հետ։ սպառողական կոպերացիաի արտաքին առևտրական գործառնություններն իրականացնում է 1962 ովականին կազմակերպված «Սոյուզկոոպվնեշտորգ» համամիութենական միավորումը։ 1968 ովականին, ստեղծման 60-ամյակի առթիվ, Ցենտրոսոյուզը պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։ ՀՍՍՀ-ում սպառողական կոպերացիաները միավորում է «Հայկոոպը»:

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 55 CC-BY-SA-icon-80x15.png