Սպառման ֆունկցիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սպառման գծային ֆունկցիայի գրաֆիկը

Սպառման ֆունկցիա, ֆունկցիա, որը նկարագրում է սպառման և տնօրինվող եկամտի փոխկապակցվածությունը:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սպառման ֆունկցիան ֆունկցիա է, որը նկարագրում է սպառման և տնօրինվող եկամտի միջև փոխկապակցվածությունը[1]։ Հանրահաշվորեն դա նշանակում է , որտեղ ֆունկցիա է, որը ցույց է տալիս տնօրինվող եկամտի մակարդակի (պարտադիր վճարներից հետո ստացվող եկամուտն է. այդպիսիք են հարկերը և փոխանցման վճարները) և սպառման մակարդակի միջև կապը:

Քեյնսը և նախորդները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այսպիսով, սպառման ֆունկցիա հասկացությունը կիրառվել է մակրոէկոնոմիկայում՝ Ջոն Մեյնարդ Քեյնսի «Զբաղվածության, տոկոսի և փողի ընդհանուր տեսություն» աշխատության մեջ՝ 1936 թվականին: Հասկացությունն աստիճանաբար զարգացել է մի շարք ուսումնասիրությունների արդյունքում, որոնք հրապարակվել են 1932 թվականի փետրվարից սկսած: Քեյնսը ֆունկցիան օգտագործել է ընթացիկ սպառման մոդելում, որը կախված է տնային տնտեսությունների եկամտից[2]։

Իրվինգ Ֆիշերի սպառման ֆունկցիան

Անմիջապես Քեյնսի նախորդը, որ ուսումնասիրել է սպառման կախվածությունը տնօրինվող եկամտից, եղել է Իրվինգ Ֆիշերը: Իր «Հետաքրքրությունների տեսություն» (անգլ.՝ The Theory of Interest, 1930) աշխատության մեջ նա մշակել է միջժամանակային ընտրության տեսությունը, որտեղ ցույց է տվել, որ մարդիկ իրենց կյանքի ընթացքում վերցնում կամ փոխառության են տալիս, որպեսզի «հարթեն» սպառման մակարդակն իրենց կյանքի ընթացքում: Ռիչարդ Թեյլերի և Ռոբերտ Դիմանդի խոսքերով՝ Ֆիշերը կանխագուշակել է ոչ միայն կյանքի ցիկլի և մշտական եկամտի վարկածները, այլև դրանց քննադատությունները վարքագծային տնտեսագիտության տեսանկյունից[3][4]։

Ըստ Ֆիշերի՝ սպառումը կախված է եկամտի ներկա արժեքից և հետագա եկամտի զեղչված արժեքից[5]։

,

որտեղ -ը տոկոսադրույքն է, -ը ընթացիկ ժամանակահատվածի տնօրինվող եկամուտն է, -ը՝ հետագայում տնօրինվող եկամուտն է:

Քեյնսյան սպառման ֆունկցիան

Քեյնսյան ֆունկցիայի ամենապարզ մոդելը սպառման գծային ֆունկցիան է[6]

,

որտեղ -ն ավտոնոմ սպառումն է, որը կախված չէ տնօրինվող եկամտից (այլ կերպ ասած, սպառումը՝ եկամուտը զրոյին հավասար լինելու դեպքում), -ն նվազեցվող սպառումն է, որը կախված է եկամտի մակարդակից: սպառման սահմանային հակումն է, որը ցույց է տալիս, թե որքանով է ավելանում սպառումը տնօրինվող եկամտի աճին զուգընթաց, այսինքն՝ : Երկրաչափորեն -ն սպառման ֆունկցիայի թեքությունն է: Քեյնսի տնտեսագիտության տեսության հիմնական ենթադրություններից մեկն այն էր, որ այդ պարամետրը դրական է, բայց 1-ից փոքր, այսինքն՝ : «Հիմնական հոգեբանական օրենքը կայանում է նրանում, որ մարդիկ, որպես կանոն, հակված են ավելացնել իրենց սպառումը եկամտի աճին զուգընթաց, բայց ոչ նույն քանակով, որքանով աճում է եկամուտը»[7][2]:

Քեյնսյան ֆունկցիայի քննադատություններն ու հետագա զարգացումները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ս. Կուզնեցի քննադատությունը

1946 թվականի «National Product since 1869» աշխատության մեջ ամփոփելով 1869-1940 թվականների ԱՄՆ-ի տնտեսության վիճակագրական տվյալները՝ Սայմոն Կուզնեցը ցույց է տվել, որ սպառման ֆունկցիան, որն առաջարկված է Քեյնսի կողմից, ճիշտ է կարճ ժամանակահատվածի համար, բայց չի արդարացվում երկար ժամանակահատվածում: Ինչպես ցույց է տվել Կուզնեցը, եկամտի երկարաժամկետ աճը չի հանգեցրել եկամտի մեջ սպառման բաժնի նվազեցմանը[5]։

Կուզնեցի քննադատությունը հանգեցրեց մշտական եկամտի վարկածի զարգացմանը Միլթոն Ֆրիդմենի կողմից և կյանքի ցիկլի վարկածի առաջացմանը Ռիչարդ Բրումբերգի և Ֆրանկո Մոդիլյանիի կողմից: Մոդիլյանին և Բրումբերգը (1954) փորձեցին զարգացնել սպառման ֆունկցիայի տեսական հասկացությունը՝ հիմք ընդունելով այն եկամտի վերլուծությունը, որոնք սպառողները ստանում են իրենց կյանքի ընթացքում[8]: Ֆրիդմենը ստացավ Նոբելյան մրցանակ իր «Սպառման ֆունկցիայի տեսությունը» (1957) գրքի համար, որտեղ ներկայացված են մշտական եկամտի մի քանի սահմանումներ[9][5]։

Մոդիլյանիի սպառման ֆունկցիան

Մոդիլյանիի և Բրումբերգի համատեղ սպառման ֆունկցիան կյանքի ցիկլի ընթացքում[5]

,

որտեղ -ն սպառման սահմանային հակումն է ըստ կուտակված հարստության, -ն սպառման սահմանային հակումն է ըստ եկամտի, -ն տնօրինվող հարստությունն է, -ը՝ սպասվող եկամուտը:

Ֆրիդմենի սպառման ֆունկցիան

Սպառումը, ըստ Ֆրիդմենի, ուղիղ համեմատական է մշտական եկամտին[5]

,

որտեղ -ն հաստատուն գործակիցն է, -ն սպասվող մշտական եկամուտը:

Վերլուծություն վարքագծային տնտեսագիտության մեջ

Վերջին ժամանակներում վարքագծային տնտեսագիտության շրջանակներում իրականացվող ուսումնասիրությունները հիմնված են 1949 թվականի Ջեյմս Դյուսենբերիի հարաբերական սպառողական ծախսերի մասին աշխատության վրա: Համաձայն Դյուսենբերիի հարաբերական եկամտի վարկածի՝ եկամտի այն բաժինը, որն անհատը ծախսում է սպառման համար, կախված է ոչ թե բացարձակ արժեքից, այլ եկամուտների բաշխման հիերարխիայում անհատի հարաբերական դիրքից[10]: Այս ուսումնասիրություններում վարքագծային սկզբունքները սպառման ֆունկցիայի ամփոփիչ վերլուծության համար դիտարկվում են որպես մակրոտնտեսագիտական հիմքեր[11]։

Ռոբերտ Հոլլի սպառման ֆունկցիան

Ռ. Հոլլի սպառման ֆունկցիան մշտական եկամտի մոդելում որոշվում է պատահական ուղղությունների գործընթացներով[12]

,

այսինքն՝ տնային տնտեսությունների՝ ընթացիկ ժամանակաշրջանում ունեցած իրենց մշտական եկամուտների գնահատականը հանդիսանում է գալիք ժամանակաշրջանի մշտական եկամտի լավագույն գնահատականը: Գալիք ժամանակաշրջանի սպառումը՝ , հավասար է ընթացիկ ժամանակաշրջանի սպառման՝ , և պատահական փոփոխականի՝ գումարին, որով սահմանվում են գալիք ժամանակաշրջանի անսպասելի ցնցումները:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Мэнкью, 1994, էջ 115-116
  2. 2,0 2,1 Сакс, 1996, էջ 105
  3. Thaler R. Irving Fisher: Modern Behavioral Economist // The American Economic Review. — 1997. — Vol. 87. — P. 439—441.
  4. Dimand R. The Fall and Rise of Irving Fisher's Macroeconomics // Journal of the History of Economic Thought. — 1998. — Vol. 20. — P. 191—201.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Вечкановы, 2011, էջ 72-85
  6. Вечкановы, 2011, էջ 74
  7. Кейнс, 2007, էջ 117
  8. Modigliani Brumberg, 1954
  9. Friedman, 1957
  10. Duesenberry, 1949
  11. d’Orlando, F.; Sanfilippo, E. Behavioral foundations for the Keynesian consumption function(անգլ.) // Journal of Economic Psychology. — 2010. — Vol. 31. — P. 1035. — doi:10.1016/j.joep.2010.09.004
  12. Сакс, 1996, էջ 123

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Вечканов Г.С., Вечканова Г. Р. Макроэкономика: учебник для вузов. — СПб.: Питер, 2011. — С. 72-85. — 448 с. — ISBN 978-5-91180-108-3
  • Кейнс Дж. Общая теория занятости, процента и денег. Избранное. — М.: ЭКСМО, 2007. — 960 с.
  • Мэнкью Г. Макроэкономика. — М.: МГУ, 1994. — С. 115-116,574-610. — ISBN 5-211-03213-6
  • Сакс Дж.Д., Ларрен Ф.Б. Макроэкономика. Глобальный подход. — М.: Дело, 1996. — С. 105,123. — ISBN 5-7749-0004-5
  • Duesenberry J. S. (1949)։ Income, Saving and the Theory of Consumer Behavior 
  • Friedman, M. A Theory of the Consumption Function. — 1957.
  • Modigliani F., Brumberg R. Utility Analysis and the Consumption Function: An Interpretation of Cross-Section Data // Post-Keynesian Economics / K. Kurihara (ed.). — New Brunswick: Rutgers University Press, 1954. — P. 383—436.